પશ્ચિમ એશિયાના અત્યંત વણસેલા ભૌગોલિક-રાજકીય વાતાવરણ વચ્ચે સમગ્ર વિશ્વની નજર ફરી એકવાર જેરૂસલેમ અને તેલ અવીવ તરફ મંડાયેલી છે. બેન્જામિન નેતન્યાહુ પોતાના રાજકીય અસ્તિત્વની સૌથી અઘરી લડાઈ લડી રહ્યા છે. ઇઝરાયલની આ ચૂંટણી માત્ર એક આંતરિક સત્તાપરિવર્તન નથી, પરંતુ ભારતના સંરક્ષણ, આર્થિક અને મુત્સદ્દીગીરીના હિતો સાથે જોડાયેલી નિર્ણાયક ઘટના છે.
ઇઝરાયલની સંસદીય પ્રણાલી વિશ્વની સૌથી જટિલ લોકશાહી વ્યવસ્થાઓમાંની એક છે. ૧૨૦ બેઠકો ધરાવતી ‘કનેસેટ’ માં સરકાર રચવા માટે ૬૧ બેઠકોની બહુમતી અનિવાર્ય છે. સમગ્ર દેશ એક જ મતવિસ્તાર તરીકે મતદાન કરે છે અને ૩.૨૫ ટકા મતોનો થ્રેશોલ્ડ પાર કરનાર કોઈપણ પક્ષને પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વ મળે છે. આ વ્યવસ્થાના કારણે ઇઝરાયલના ઇતિહાસમાં ક્યારેય કોઈ એક પક્ષને સંપૂર્ણ બહુમતી મળી નથી; પરિણામે સરકાર હંમેશા ગઠબંધન આધારિત જ રહે છે.
જો એક્ઝિટ પોલ અને શરૂઆતી આંકડાઓને અવગણીને અંતિમ ગણતરીમાં નેતન્યાહુનો બ્લોક ૬૧ કે તેથી વધુ બેઠકો મેળવી લે, તો તેઓ ૭મી વખત વડાપ્રધાન બનીને નવો ઇતિહાસ રચી શકે છે. નેતન્યાહુનું પુનરાગમન ભારત માટે રાજદ્વારી અને સંરક્ષણ દ્રષ્ટિએ અત્યંત સુગમ અને લાભદાયી સાબિત થઈ શકે છે. નેતન્યાહુના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતને અત્યાધુનિક સંરક્ષણ સાધનો કોઈપણ પ્રકારની રાજકીય કે માનવાધિકાર સંબંધિત શરતો વિના મળતા રહ્યા છે:
નેતન્યાહુ સરકાર આતંકવાદ સામે ‘ઝીરો ટોલરન્સ’ની નીતિ ધરાવે છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર કે અન્ય વૈશ્વિક મંચો પર પાકિસ્તાન પ્રાયોજિત આતંકવાદ કે જમ્મુ-કાશ્મીરના મુદ્દે ઇઝરાયલ હંમેશા ભારતની પડખે અડીખમ ઊભું રહ્યું છે. નેતન્યાહુની વાપસીથી આ વૈશ્વિક રાજદ્વારી કવચ યથાવત રહેશે. નેતન્યાહુ અમેરિકામાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટ સાથે મળીને અબ્રાહમ કરારનું વિસ્તરણ કરવા ઉત્સુક છે, જેનાથી ભારતને ખાડી દેશો અને ભૂમધ્ય સમુદ્ર વચ્ચે સીધો વેપાર માર્ગ ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે.
જો મતદારો પરિવર્તનનો પક્ષ લે અને નેતન્યાહુ સત્તા ગુમાવે, તો ભારત માટે તાત્કાલિક કોઈ મોટું રાજદ્વારી સંકટ નહીં સર્જાય, પરંતુ વ્યુહાત્મક સ્તરે કેટલીક ગંભીર અડચણો જરૂર ઊભી થઈ શકે છે: જેમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોમાં ટોચના નેતાઓ વચ્ચેનું અંગત રસાયણ નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે. મોદી-નેતન્યાહુ વચ્ચે સીધો સંવાદ હોવાથી સંકટ સમયે કે મહત્વના સોદાઓમાં અમલદારશાહીની લાલફીતાશાહી નડતી નથી.
નવા વડાપ્રધાન (જેમ કે ગાદી આઈઝનકોટ કે યૈર લાપિડ) સાથે આ પ્રકારનો વિશ્વાસ અને તાલમેલ ફરીથી સ્થાપિત કરવામાં નવી દિલ્હીને ખાસ્સો સમય લાગી શકે છે. નેતન્યાહુ વિનાનું કોઈપણ વિપક્ષી ગઠબંધન વૈચારિક રીતે અત્યંત વિરોધાભાસી પક્ષોનું બનેલું હશે, જેમાં ડાબેરીઓ, સેન્ટ્રિસ્ટ અને કદાચ આરબ સાંસદોનો ટેકો સામેલ હશે. આવી નબળી ગઠબંધન સરકાર પોતાના અસ્તિત્વની લડાઈમાં જ અટવાયેલી રહેશે. પરિણામે, ભારત સાથેના લાંબા ગાળાના સંરક્ષણ કરારો, જી-ટુ-જી (સરકારથી સરકાર) સોદાઓ અને વ્યૂહાત્મક નિર્ણયો લેવામાં અનિર્ણાયકતા અને વિલંબ થઈ શકે છે.
જો ઇઝરાયલમાં મધ્યમમાર્ગી કે ડાબેરી ઝોક ધરાવતી સરકાર બને, તો તેઓ અમેરિકાના ડેમોક્રેટિક જૂથો કે યુરોપિયન યુનિયનની માનવાધિકાર નીતિઓ પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ બની શકે છે. આના કારણે ભારત જેવા દેશો સાથેના અત્યંત સંવેદનશીલ સર્વેલન્સ અને સાયબર ટેક્નોલોજીના સોદાઓ વધુ કડક નિયમો અને આંતરિક સમીક્ષાઓ હેઠળ આવી શકે છે. જો નવી સરકાર આરબ દેશો સાથેના સંબંધોને નવેસરથી વ્યાખ્યાયિત કરવામાં અસમર્થ રહે અથવા દેશમાં વારંવાર ચૂંટણીઓ યોજાય (જેમ કે ૨૦૧૯થી ૨૦૨૨ વચ્ચે પાંચ વખત બની ચૂક્યું છે), તો ભારત-ઇઝરાયલ મુક્ત વેપાર કરાર અને આર્થિક કોરિડોરના કામો અભેરાઈએ ચડી શકે છે.
નેતન્યાહુનો વિજય ભારત માટે સંરક્ષણ ક્ષેત્રે લાભદાયી હોવા છતાં, તે એક અત્યંત જોખમી પાસું પણ ધરાવે છે. નેતન્યાહુ પોતાના આક્રમક વલણ માટે જાણીતા છે. જો તેઓ અમેરિકાના સમર્થન સાથે ઈરાનના પરમાણુ મથકો (જેમ કે નતાન્ઝ કે ફોર્ડો) પર સીધા હુમલા કરશે, તો સમગ્ર પશ્ચિમ એશિયા ભડકે બળી શકે છે. આ સંઘર્ષની સીધી આર્થિક કિંમત ભારતે ચૂકવવી પડશે: જો ઈરાન આ મહત્વનો દરિયાઈ માર્ગ બંધ કરે, તો ભારતની ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાય ખોરવાઈ શકે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ પ્રતિ બેરલ ૧૦૦ ડૉલરને પાર જતાં ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ આસમાને પહોંચશે, ચાલુ ખાતાની ખાધ વધશે અને સ્થાનિક અર્થતંત્ર પર મોંઘવારીનો બોજ વધશે. પશ્ચિમ એશિયામાં લગભગ ૯૦ લાખ ભારતીય નાગરિકો વસે છે, જેમના જીવન અને રોજગાર પર યુદ્ધની કાળી છાયા પડી શકે છે.
નેતન્યાહુનો વિજય ભારત માટે વ્યૂહાત્મક સ્થિરતા, સૈન્ય હથિયારોનો અવિરત પ્રવાહ અને રાજદ્વારી મજબૂતીની ખાતરી આપે છે, જ્યારે તેમનો પરાજય તેલ અવીવમાં નીતિગત ધીમાશ અને અનિશ્ચિતતા લાવી શકે છે. જોકે, છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં ભારત-ઇઝરાયલ ભાગીદારી એટલી પરિપક્વ અને સંસ્થાકીય બની ચૂકી છે કે તે માત્ર વ્યક્તિગત સંબંધો પર નિર્ભર નથી. અટલ બિહારી વાજપેયીથી લઈને ડૉ. મનમોહન સિંહ અને નરેન્દ્ર મોદી સુધી—અને સામે પક્ષે એરિયલ શેરોન, એહુદ ઓલ્મર્ટ કે યૈર લાપિડ સુધી—બંને દેશોના હિતો હંમેશા સમાન રહ્યા છે. ભારત માટે સૌથી શ્રેષ્ઠ માર્ગ એ જ રહેશે કે તે તેલ અવીવમાં સત્તા પર આવનાર કોઈપણ પક્ષ સાથે પોતાના સુરક્ષા અને આર્થિક હિતો અકબંધ રાખે, સાથે સાથે ઈરાન અને ખાડી દેશો સાથેના સંબંધોનું સંતુલન જાળવી રાખીને ઊર્જા સુરક્ષાને કોઈ આંચ ન આવે તે રીતે પોતાની મુત્સદ્દીગીરી આગળ ધપાવે તે જરૂરી છે.
