તમિલનાડુના પર્યાવરણ અને જળવાયુ પરિવર્તન મંત્રી ડો. વી.કે. રાજીવ પોતાના એક નિવેદનને કારણે વિવાદમાં સપડાયા છે. તેમણે નદીઓમાં જોવા મળતા ફીણ માટે ઘરોમાંથી નીકળતા ગંદા પાણી અને તેમાં વપરાતા સાબુ તથા શેમ્પૂને જવાબદાર ગણાવ્યાં હતાં. તેમના આ નિવેદન બાદ રાજકીય વિવાદ ઊભો થયો છે. વિપક્ષી પક્ષોએ મંત્રીના દાવા સામે વાંધો ઉઠાવીને રાજ્યમાં ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણ અને ગંદા પાણીના વ્યવસ્થાપન અંગે સરકારની કામગીરી પર સવાલો કર્યા છે.
આ વિવાદ મંત્રીની તિરુપુર મુલાકાત દરમિયાન શરૂ થયો હતો. તેમણે નદીઓમાં પ્રદૂષણ અને ફીણની સમસ્યા અંગે વાત કરતાં ઘરોમાંથી નીકળતા ગંદા પાણીને મુખ્ય કારણ ગણાવ્યું હતું. ત્યારબાદ નિવેદનની ટીકા થતાં તેમણે ચેન્નાઈના સચિવાલયમાં પોતાની વાત સ્પષ્ટ કરી હતી. મંત્રીના જણાવ્યા મુજબ, ઘરોમાં નહાવા અને કપડાં ધોવા માટે વપરાતા સાબુ તથા શેમ્પૂમાં ફોસ્ફરસ સહિતનાં રસાયણો હોઈ શકે છે. આવું પાણી જ્યારે ઊંચાઈ પરથી નીચે પડે છે ત્યારે નદીમાં ફીણ બનવાની પ્રક્રિયા થઈ શકે છે. તેમણે પોતાના મેડિકલ બેકગ્રાઉન્ડનો ઉલ્લેખ કરીને તાજેતરના જળ અભ્યાસનો પણ હવાલો આપ્યો હતો.
જોકે, મંત્રીના આ દાવા સામે વિપક્ષે સવાલો ઉઠાવ્યા છે. AMMKના મહાસચિવ ટીટીવી દિનાકરને આ નિવેદનની ટીકા કરતાં કહ્યું હતું કે નદીઓના ગંભીર પ્રદૂષણ માટે સામાન્ય નાગરિકોના રોજિંદા વપરાશના સાબુને જવાબદાર ઠેરવવું યોગ્ય નથી. તેમના મતે, આવી દલીલ પર્યાવરણ વિભાગની જવાબદારીમાંથી છટકવાનો પ્રયાસ છે. તેમણે એવો પણ આક્ષેપ કર્યો હતો કે કચરાના યોગ્ય વ્યવસ્થાપનની ખામીઓ છુપાવીને ઔદ્યોગિક પ્રદૂષકો સામેની કાર્યવાહીથી ધ્યાન હટાવવામાં આવી રહ્યું છે.
દિનાકરને સરકાર પાસે ઔદ્યોગિક કચરા પર કડક નિયંત્રણ લાવવાની માગ કરી હતી. તેમનું કહેવું હતું કે નદીઓમાં પ્રદૂષણની સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા માટે તેના વાસ્તવિક સ્ત્રોતની ઓળખ કરવી અને નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર એકમો સામે કાર્યવાહી કરવી જરૂરી છે. તેમણે સરકારને નિવેદનો આપવાને બદલે નદીઓના પ્રદૂષણને અટકાવવા માટે અસરકારક પગલાં ભરવા અપીલ કરી હતી.
PMKના પ્રમુખ અંબુમણિ રામદાસે પણ મંત્રીની દલીલો સામે વાંધો વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે નદી પ્રદૂષણ અંગે સરકારના વલણ પર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. વિપક્ષી નેતાઓએ રાજ્યની નદીઓને પ્રદૂષણમુક્ત બનાવવા માટે ગંદા પાણીના શુદ્ધિકરણની વ્યવસ્થા મજબૂત કરવાની અને ઔદ્યોગિક કચરાના નિકાલ પર કડક દેખરેખ રાખવાની માગ કરી છે.
નદીઓમાં ફીણ બનવા પાછળ એકથી વધુ પરિબળો જવાબદાર હોઈ શકે છે. સાબુ અને ડિટર્જન્ટમાં રહેલા રસાયણો, ગટરનું અશુદ્ધ પાણી અને ઔદ્યોગિક ગંદા પાણીમાં રહેલા પદાર્થો પાણીમાં ફીણ પેદા કરી શકે છે. જોકે, કોઈ ચોક્કસ નદીમાં ફીણનું મુખ્ય કારણ નક્કી કરવા માટે પાણીના નમૂનાઓની તપાસ, પ્રદૂષણના સ્ત્રોતની ઓળખ અને વૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણ જરૂરી છે. માત્ર એક કારણને જવાબદાર ઠેરવવાથી સમસ્યાની સંપૂર્ણ સમજ મળતી નથી.
તમિલનાડુમાં મંત્રીના નિવેદનને લઈને શરૂ થયેલી ચર્ચાએ નદીઓના પ્રદૂષણ અને ગંદા પાણીના વ્યવસ્થાપનનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં લાવ્યો છે. એક તરફ મંત્રીએ ઘરેલું ગંદા પાણી અને સાબુ-શેમ્પૂની ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો છે, તો બીજી તરફ વિપક્ષે ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણ પર કડક કાર્યવાહી કરવાની માગ કરી છે. હવે આ વિવાદ વચ્ચે નદીઓના પ્રદૂષણના વાસ્તવિક સ્ત્રોતની ઓળખ અને ગંદા પાણીના યોગ્ય શુદ્ધિકરણ માટે અસરકારક પગલાં ભરવાની જરૂરિયાત પર ધ્યાન કેન્દ્રિત થયું છે.
