તામિલનાડુમાં નવોદય વિદ્યાલયોની સ્થાપના અને હિન્દી ભાષાના શિક્ષણને લઈને ચાલી રહેલા વિવાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટે રાજ્ય સરકારને પોતાનું વલણ બદલવા અંગે વિચાર કરવા જણાવ્યું છે. ગુરુવારે થયેલી સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે કહ્યું કે તામિલનાડુમાં હિન્દી ભણાવવામાં જ નહીં આવે એવું વલણ રાખી શકાય નહીં. સાથે જ કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર વચ્ચે સહકાર અને વાતચીત દ્વારા મતભેદો ઉકેલવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
આ સમગ્ર મામલો તામિલનાડુના દરેક જિલ્લામાં જવાહર નવોદય વિદ્યાલય સ્થાપિત કરવાના મુદ્દા સાથે જોડાયેલો છે. નવોદય વિદ્યાલયો કેન્દ્ર દ્વારા સંચાલિત રહેણાંક શાળાઓ છે. તામિલનાડુ સરકાર રાજ્યમાં આ શાળાઓ સ્થાપિત કરવાના મુદ્દે વાંધો ઉઠાવી રહી છે. રાજ્યની મુખ્ય દલીલ એ છે કે નવોદય વિદ્યાલયોમાં ત્રણ ભાષાના માળખાને અનુસરવામાં આવે છે, જેમાં હિન્દીનો પણ સમાવેશ થાય છે. બીજી તરફ તમિલનાડુમાં લાંબા સમયથી બે ભાષાની નીતિનું પાલન કરવામાં આવે છે.
આ વિવાદની શરૂઆત મદ્રાસ હાઇકોર્ટના વર્ષ 2017ના એક આદેશ બાદ થઈ હતી. હાઇકોર્ટે રાજ્યના દરેક જિલ્લામાં નવોદય વિદ્યાલય સ્થાપિત કરવાની પ્રક્રિયામાં સહયોગ કરવા રાજ્ય સરકારને નિર્દેશ આપ્યો હતો. ત્યારબાદ તામિલનાડુ સરકારે આ નિર્ણયને પડકારતાં સુપ્રીમ કોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો હતો. રાજ્ય સરકારનું કહેવું હતું કે નવોદય વિદ્યાલયોમાં લાગુ થતી ત્રણ ભાષાની વ્યવસ્થા તેની બે ભાષાની નીતિ સાથે સુસંગત નથી. સુપ્રીમ કોર્ટે 15 ડિસેમ્બર, 2025ના રોજ રાજ્ય સરકારને દરેક જિલ્લામાં નવોદય વિદ્યાલય સ્થાપિત કરવા માટે જરૂરી જમીન ઓળખવાનો આદેશ આપ્યો હતો. કોર્ટે આ કામગીરી નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં પૂર્ણ કરવા પણ કહ્યું હતું. જોકે, તામિલનાડુ સરકારે આ આદેશ પાછો ખેંચવાની માગ સાથે અરજી કરી હતી.
ગુરુવારની સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્ના અને જસ્ટિસ ઓગસ્ટિન જ્યોર્જ મસીહની બેન્ચે અગાઉ આપવામાં આવેલા આદેશને પાછો ખેંચવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. કોર્ટે રાજ્ય સરકારને દરેક જિલ્લામાં નવોદય વિદ્યાલય માટે જરૂરી જમીન ઓળખવાની પ્રક્રિયા આગળ વધારવા જણાવ્યું હતું. રાજ્યને આ કામગીરી માટે વધુ સમય પણ આપવામાં આવ્યો છે. સુનાવણી દરમિયાન બેન્ચે કેન્દ્ર અને રાજ્ય વચ્ચે સહકારી સંઘવાદના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. કોર્ટે કહ્યું કે કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે મતભેદ હોય તો પણ વાતચીત અને સહકાર દ્વારા તેનો ઉકેલ શોધવો જોઈએ. જો કેન્દ્ર સરકાર સમવર્તી યાદીમાં કોઈ નીતિ બનાવે અને દરેક રાજ્ય પોતાની રીતે તેનો સ્વીકાર કરવાનો ઇનકાર કરવા લાગે તો સંઘીય માળખા પર તેની અસર પડી શકે છે.
કોર્ટે તામિલનાડુ સરકારને હિન્દી અંગે પોતાના વલણ પર ફરી વિચાર કરવાની પણ સલાહ આપી હતી. બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોઈ એક ભાષાને રાજ્યમાં સંપૂર્ણપણે દૂર રાખવાનો અભિગમ યોગ્ય નથી. શિક્ષણ અને ભાષા સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય વચ્ચે ચર્ચા અને સહકાર જરૂરી હોવાનું પણ કોર્ટે જણાવ્યું હતું. તામિલનાડુ સરકાર તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલે કોર્ટ સમક્ષ રાજ્યની નીતિ અને ત્રણ ભાષાના માળખાને લઈને વાંધા રજૂ કર્યા હતા. રાજ્ય તરફથી જણાવાયું હતું કે તામિલનાડુમાં લાંબા સમયથી બે ભાષાની નીતિ અમલમાં છે અને નવોદય વિદ્યાલયની ભાષા વ્યવસ્થા સાથે તેને લઈને મતભેદ છે.
રાજ્ય સરકાર તરફથી એ પણ જણાવાયું હતું કે સુપ્રીમ કોર્ટના 15 ડિસેમ્બર, 2025ના આદેશને પાછો ખેંચવા માટે અરજી કરવામાં આવી છે. જોકે, બેન્ચે આ આદેશમાં ફેરફાર કે તેને રદ કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. કોર્ટે તેના બદલે અગાઉના આદેશનું પાલન કરવા માટે રાજ્યને વધુ સમય આપ્યો છે.
આ સુનાવણી દરમિયાન એક મહત્વની બાબત એ પણ સામે આવી કે ડિસેમ્બર 2025ના આદેશ બાદ તામિલનાડુમાં સરકાર બદલાઈ ગઈ છે. રાજ્ય તરફથી આ બાબત કોર્ટના ધ્યાન પર લાવવામાં આવી હતી. જોકે, સરકાર બદલાઈ હોવા છતાં અગાઉ આપવામાં આવેલા આદેશને પાછો ખેંચવામાં આવ્યો નથી. નવોદય વિદ્યાલયનો મુદ્દો માત્ર નવી શાળાઓ સ્થાપિત કરવા પૂરતો મર્યાદિત નથી. તેની સાથે ભાષા નીતિ, શિક્ષણ વ્યવસ્થા અને કેન્દ્ર-રાજ્ય સંબંધો પણ જોડાયેલા છે. તમિલનાડુ બે ભાષાની નીતિનું પાલન કરે છે, જ્યારે નવોદય વિદ્યાલયોની વ્યવસ્થામાં ત્રણ ભાષાના અભ્યાસક્રમનો મુદ્દો છે. આ કારણે શાળાઓની સ્થાપનાનો પ્રશ્ન ભાષા નીતિ સાથે પણ સીધો જોડાયો છે.
હવે સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ બાદ તામિલનાડુ સરકારે રાજ્યના દરેક જિલ્લામાં નવોદય વિદ્યાલય સ્થાપિત કરવા માટે જરૂરી જમીન ઓળખવાની પ્રક્રિયા આગળ વધારવી પડશે. સાથે જ કેન્દ્ર અને રાજ્ય વચ્ચે ભાષા તથા શિક્ષણ નીતિને લઈને ચર્ચા ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે. કોર્ટનો તાજેતરનો નિર્દેશ મુખ્યત્વે અગાઉના આદેશના પાલન, દરેક જિલ્લામાં શાળા સ્થાપિત કરવા માટે જમીન ઓળખવા અને કેન્દ્ર-રાજ્ય વચ્ચે સહકાર જાળવવા પર કેન્દ્રિત છે. હિન્દી ભાષાને લઈને રાજ્યની નીતિ અને નવોદય વિદ્યાલયોમાં ભાષા વ્યવસ્થાને લઈને રહેલા મતભેદો અંગે આગળની પ્રક્રિયામાં વધુ ચર્ચા થઈ શકે છે.
