હોર્મુઝ સહિતના મહત્વના દરિયાઈ માર્ગો પર વેપારી જહાજો પર થઈ રહેલા હુમલાઓને લઈને ભારતે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં આકરું વલણ રજૂ કર્યું છે. ભારતે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે વેપારી જહાજો અને તેમાં સવાર નાવિકોને નિશાન બનાવવાના બનાવો અસ્વીકાર્ય છે. દરિયાઈ માર્ગો પર અવરજવરની સ્વતંત્રતા અને વૈશ્વિક વેપારનો પ્રવાહ કોઈપણ સંજોગોમાં ખોરવાવો જોઈએ નહીં. ભારતે તમામ દેશોને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું પાલન કરવા અને દરિયાઈ સુરક્ષા જાળવવા માટે સહયોગ આપવાની અપીલ કરી છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદની બેઠકમાં ભારતના કાયમી પ્રતિનિધિ હરીશ પર્વતાનેનીએ વેપારી જહાજો પરના હુમલાઓ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે વિશ્વના દેશો વચ્ચેનો મોટાભાગનો વેપાર દરિયાઈ માર્ગો પર આધારિત છે. મહત્ત્વના દરિયાઈ માર્ગો પર હુમલા અથવા અવરોધ ઊભા થાય તો તેની અસર માત્ર સંબંધિત દેશો પૂરતી મર્યાદિત રહેતી નથી, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વના અર્થતંત્ર, માલસામાનની હેરફેર અને પુરવઠા વ્યવસ્થા પર પડે છે. ખાસ કરીને વિકાસશીલ દેશોને આવા વિક્ષેપોનો વધુ સામનો કરવો પડી શકે છે, કારણ કે તેના કારણે પરિવહન ખર્ચ વધે છે અને આર્થિક અનિશ્ચિતતા ઊભી થાય છે.
ભારતે નાવિકોની સુરક્ષાને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા ગણાવી છે. વેપારી જહાજોમાં કામ કરતા નાવિકો કોઈપણ દેશના નાગરિક હોય, તેમની સલામતી સુનિશ્ચિત કરવી આંતરરાષ્ટ્રીય જવાબદારી છે. ભારતે જણાવ્યું હતું કે જહાજો પર હુમલા કરવા, નાવિકોના જીવ જોખમમાં મૂકવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગોમાં અવરજવરની સ્વતંત્રતા અટકાવવી સ્વીકાર્ય નથી. દરિયાઈ વેપાર અને જહાજોની સુરક્ષા માટે તમામ દેશોએ સંયુક્ત રાષ્ટ્રના સમુદ્ર કાયદા સંબંધિત સંમેલન (UNCLOS) સહિતના આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોનું પાલન કરવું જોઈએ.
ભારતે દરિયાઈ સુરક્ષામાં નવી ટેક્નોલોજીના વધતા ઉપયોગ અંગે પણ પોતાનો અભિપ્રાય રજૂ કર્યો હતો. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), ઉપગ્રહો, રડાર અને જહાજોની અવરજવર પર નજર રાખતી ડિજિટલ સિસ્ટમ દ્વારા દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં દેખરેખ વધુ મજબૂત બનાવી શકાય છે. ઉપગ્રહોમાંથી મળતી તસવીરો અને જહાજોની ટ્રેકિંગ માહિતીનું AIની મદદથી વિશ્લેષણ કરીને શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિઓ ઓળખી શકાય છે. આ ઉપરાંત દરિયામાં અકસ્માત થાય ત્યારે શોધ અને બચાવ કામગીરી ઝડપી બનાવવામાં પણ આવી ટેક્નોલોજી ઉપયોગી બની શકે છે.
જોકે, ભારતે નવી ટેક્નોલોજી સાથે જોડાયેલા જોખમો અંગે પણ ચેતવણી આપી હતી. સ્વચાલિત સિસ્ટમ, ડિજિટલ કંટ્રોલ અને સંચાર વ્યવસ્થાનો દુરુપયોગ થાય તો તે દરિયાઈ સુરક્ષા માટે ગંભીર પડકાર બની શકે છે. જહાજો અને બંદરોની ડિજિટલ સિસ્ટમ પર સાયબર હુમલા થાય અથવા નેવિગેશન અને સંચાર વ્યવસ્થામાં અવરોધ ઊભો કરવામાં આવે તો તેની અસર મોટા પાયે થઈ શકે છે. સ્વચાલિત ટેક્નોલોજીના ઉપયોગમાં જવાબદારી, માનવીય દેખરેખ અને સ્પષ્ટ નિયમો હોવા જરૂરી છે.
ભારતે જણાવ્યું હતું કે દરિયાઈ સુરક્ષા મજબૂત કરવા માટે માત્ર ટેક્નોલોજીનો વિકાસ પૂરતો નથી, પરંતુ દેશો વચ્ચે માહિતીની આપ-લે અને સંકલન પણ એટલું જ જરૂરી છે. ભારતનું ઇન્ફોર્મેશન ફ્યુઝન સેન્ટર-ઇન્ડિયન ઓશન રિજન (IFC-IOR) દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં માહિતીના આદાનપ્રદાન અને દેખરેખ માટે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. આ પ્રકારના સહયોગથી જહાજોની હિલચાલ પર નજર રાખવી, શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિઓની ઓળખ કરવી અને જરૂરિયાતના સમયે બચાવ કામગીરીમાં મદદ મેળવવી સરળ બની શકે છે.
ભારતની દરિયાઈ નીતિમાં SAGAR એટલે કે ‘પ્રદેશમાં બધા માટે સુરક્ષા અને વિકાસ’ની વિચારધારાને પણ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. ભારતનું માનવું છે કે સમુદ્રનો ઉપયોગ શાંતિ, વેપાર, સહકાર અને વિકાસ માટે થવો જોઈએ. નવી ટેક્નોલોજીનો હેતુ માનવ સુરક્ષા વધારવાનો અને દેશો વચ્ચે નવી તકો ઊભી કરવાનો હોવો જોઈએ, નહીં કે સંઘર્ષ કે અસમાનતામાં વધારો કરવાનો.
ભારતે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં 2028-29ના કાર્યકાળ માટેની પોતાની ઉમેદવારીના મુખ્ય પ્રાથમિકતા ક્ષેત્રોમાં દરિયાઈ સુરક્ષા અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનો પણ સમાવેશ કર્યો છે. ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગો સુરક્ષિત રહે, વેપારી જહાજોની અવરજવર અવિરત ચાલતી રહે અને નાવિકોની સલામતી જળવાઈ રહે તે માટે તમામ દેશોએ સાથે મળીને કામ કરવું પડશે.
