ચીન છેલ્લા અનેક વર્ષોથી પોતાના લશ્કરને વધુને વધુ મજબૂત બનાવી રહ્યું છે તે બાબત હવે ખૂબ જાણીતી છે. આમાં પણ ખાસ કરીને છેલ્લા એક દાયકામાં તો તેની લશ્કરી તાકાત પ્રચંડ થઇ ગઇ છે. ચીન કેટલી હદે લશ્કરી સજ્જતા કેળવી રહ્યું છે તે બાબતને ઉજાગર કરતો એક વધુ અહેવાલ હાલમાં બહાર આવ્યો છે. સેટેલાઇટ ઈમેજરીના આધારે સમાચાર એજન્સી રોઇટર્સ દ્વારા કરવામાં આવેલા અહેવાલ અનુસાર, ચીન તેના દૂરના ઉત્તર-પશ્ચિમી રણમાં લોન્ચ પેડ્સ, કિલ્લેબંધીવાળી સુવિધાઓ અને સંચાર માળખાકીય સુવિધાઓનું એક વ્યાપક નેટવર્ક બનાવી રહ્યું છે.
અમેરિકાના એક સંશોધકે આ પ્રવૃત્તિને બેઇજિંગના પરમાણુ દળોની ટકી રહેવાની ક્ષમતાને મજબૂત કરવા માટેનો પહેલાં ક્યારેય ન જોયેલો પ્રયાસ ગણાવ્યો છે. એટલે કે અગાઉ કોઇ સ્થળે આવી પ્રચંડ લશ્કરી સજજતાની તૈયારી જોવા મળી નથી. આ બાંધકામ પ્રવૃત્તિ ચીનના શિન્જિયાંગ અને ગાન્સુમાં આવેલા વ્યૂહાત્મક મિસાઇલ ક્ષેત્રોની આસપાસ કેન્દ્રિત છે, જ્યાં દેશની કેટલીક સૌથી લાંબી અંતરની ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ બેલિસ્ટિક મિસાઇલો (ICBMs) તૈનાત છે. સુરક્ષા નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું હતું કે આ નવી માળખાકીય સુવિધાઓનું સ્તર અને ડિઝાઇન એ દર્શાવે છે કે ચીનનો આ એક એવો સંકલિત પ્રયાસ છે જેનાથી તેનો પરમાણુ શસ્ત્રાગાર સંભવિત પ્રથમ હુમલાનો સામનો કરી શકે અને વળતો પ્રહાર કરવાની ક્ષમતા જાળવી રાખે.
આ વિકાસ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે ખાસ કરીને તાઇવાનને લઈને વ્યાપક ભૂરાજકીય તણાવ વચ્ચે ચીન અને અમેરિકા વચ્ચે પરમાણુ સ્પર્ધા વધુ તીવ્ર બની રહી છે. રોઇટર્સ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી સેટેલાઇટ છબીઓ દર્શાવે છે કે ચીને શિન્જિયાંગમાં હામી ન્યુક્લિયર સિલો ફીલ્ડની નજીક 80 થી વધુ કોંક્રિટ લોન્ચ પેડ્સ અને ત્રણ મોટા અષ્ટકોણ આકારના સૈન્ય સ્થાપનો બનાવ્યા છે. આ છબીઓનું પરીક્ષણ કરનારા વિશ્લેષકોએ જણાવ્યું હતું કે આ સુવિધાઓ મોબાઇલ મિસાઇલ તૈનાતી, હવાઈ સંરક્ષણ કામગીરી, ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ, સેટેલાઇટ સંચાર અને કમાન્ડ-એન્ડ-કંટ્રોલ પ્રવૃત્તિઓ સહિત લશ્કરી કાર્યોની શ્રેણીને સપોર્ટ કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી હોય તેવું લાગે છે.
નવું ઓળખાયેલું બાંધકામ હાલના સિલો સંકુલની બહાર હજારો ચોરસ કિલોમીટરના રણ વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે. નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું હતું કે આ નેટવર્ક ચીનના જમીન આધારિત પરમાણુ દળોને સુરક્ષિત રાખવા અને ચલાવવા માટેના કિલ્લેબંધીવાળા લશ્કરી માળખાના નોંધપાત્ર વિસ્તરણને દર્શાવે છે. વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર, આ અસંખ્ય લોન્ચ પેડ્સ મોબાઇલ મિસાઇલ લોન્ચર્સ, એર-ડિફેન્સ બેટરીઓ અથવા ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમ્સને સપોર્ટ કરી શકે છે.
રણમાં તેમની વિખરાયેલી સ્થિતિ સંઘર્ષ દરમિયાન તેમને નિશાન બનાવવાનું વધુ મુશ્કેલ બનાવશે અને ચીનના પરમાણુ દળોને નિષ્ક્રિય કરવાના વિરોધીઓના પ્રયાસોને જટિલ બનાવી શકે છે. વિશ્લેષકો આ બાંધકામને ચીનની સેકન્ડ-સ્ટ્રાઈક ક્ષમતાને મજબૂત કરવાના વ્યાપક પ્રયાસના ભાગરૂપે જુએ છે, જે દુશ્મનના હુમલાને સહન કર્યા પછી વળતો પરમાણુ હુમલો કરવાની ક્ષમતા છે. બેઇજિંગે લાંબા સમયથી લઘુત્તમ અવરોધની નીતિ જાળવી રાખી છે, તે એવી દલીલ કરી છે કે તેને માત્ર હુમલાની સ્થિતિમાં વળતો પ્રહાર સુનિશ્ચિત કરવા માટે પૂરતા પરમાણુ દળોની જરૂર છે.
ચીન સત્તાવાર રીતે પહેલા હુમલો નહીં કરવાના સિદ્ધાંતને પણ વળગી રહે છે, જે અંતર્ગત તે પરમાણુ સંઘર્ષની શરૂઆત ન કરવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. જો કે, ચીનના ઝડપથી વિસ્તરી રહેલા પરમાણુ માળખાએ વિદેશી સરકારો અને શસ્ત્ર-નિયંત્રણ નિષ્ણાતોનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. કેટલાક પશ્ચિમી રાજદ્વારીઓ અને વિશ્લેષકોએ બેઇજિંગના પરમાણુ આધુનિકીકરણ કાર્યક્રમ અને તેના ભાવિ વ્યૂહાત્મક ઇરાદાઓની આસપાસ પારદર્શિતાના અભાવ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. ચીન ભલે પહેલા હુમલો નહીં કરવાની નીતિ પોતે ધરાવતું હોવાની વાત કરતું હોય પરંતુ તેનું વર્તન જોતા નિષ્ણાતોને તેની વાત પર ભરોસો નહીં થાય તે સ્વાભાવિક છે.
તાઇવાનને લઈને તણાવ સતત વધી રહ્યો હોવાથી આ મુદ્દાનું મહત્વ વધુ વધી ગયું છે. ચીન તાઇવાનને પોતાના પ્રદેશનો એક ભાગ માને છે, જ્યારે ટાપુની સરકાર બેઇજિંગના સાર્વભૌમત્વના દાવાઓને નકારે છે. આ મહિનાની શરૂઆતમાં, ચીનના પ્રમુખ શી જિનપિંગે યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને ચેતવણી આપી હતી કે તાઇવાન અંગેના વિવાદોને યોગ્ય રીતે ન સંભાળવાથી દ્વિપક્ષીય સંબંધો ખતરનાક સ્થિતિ તરફ ધકેલાઈ શકે છે.
આ નવા નેટવર્કના કેન્દ્રમાં પૂર્વ શિન્જિયાંગમાં છેલ્લા છ વર્ષમાં બનાવવામાં આવેલી બે મોટી અષ્ટકોણ આકારની સૈન્ય સુવિધાઓ છે. એક હામી સિલો ફીલ્ડથી આશરે 140 કિલોમીટર દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં આવેલી છે, જ્યારે બીજી સુવિધા લગભગ 230 કિલોમીટર દૂર સ્થિત છે. સેટેલાઇટ છબીઓ દર્શાવે છે કે બંને સંકુલમાં રહેવાની સુવિધાઓ, મોટા લશ્કરી વાહનો માટેનું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વ્યાપક સુરક્ષા સુવિધાઓ છે. આ સાઇટ્સ બખ્તરબંધ બંકરો, કિલ્લેબંધીવાળા સ્ટોરેજ વિસ્તારો, એરફિલ્ડ્સ અને રેલ કનેક્શનથી ઘેરાયેલી છે જે તેમને નજીકના મિસાઇલ ક્ષેત્રો સાથે જોડે છે. આ બાબતો સૂચવે છે કે કેવી પ્રચંડ તૈયારી ચીને કરી છે અને તેની આ તૈયારીઓ અમેરિકાને પડકાર ફેંકી રહી છે.
