દેશની સૌથી જૂની રાજકીય પાર્ટી કોંગ્રેસ હાલમાં બે મોટા રાજ્યો પંજાબ અને ઉત્તર પ્રદેશમાં ગંભીર રાજકીય પડકારોનો સામનો કરી રહી છે. એક તરફ પંજાબમાં આંતરિક જૂથબાજી, નેતાઓ વચ્ચે મતભેદ અને સંગઠનને એકજૂટ રાખવાનો પ્રશ્ન ઉભો થયો છે, તો બીજી તરફ ઉત્તર પ્રદેશમાં કોંગ્રેસ માટે પોતાનું રાજકીય અસ્તિત્વ જાળવી રાખવું અને મતદારો વચ્ચે ફરીથી વિશ્વાસ સ્થાપિત કરવો સૌથી મોટી કસોટી બની ગયો છે. આગામી ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને કોંગ્રેસ માટે આ બંને રાજ્યોમાંની સ્થિતિને રાજકીય “અગ્નિપરીક્ષા” તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
પંજાબમાં કોંગ્રેસ સામે આંતરિક વિખવાદનો પડકાર
પંજાબમાં કોંગ્રેસ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી આંતરિક મતભેદો અને નેતાઓ વચ્ચેની ખેંચતાણથી પરેશાન રહી છે. રાજ્યમાં એક સમયે મજબૂત સ્થિતિ ધરાવતી કોંગ્રેસને હવે સંગઠનને એકજૂટ રાખવામાં મુશ્કેલીઓ પડી રહી છે. ઘણા વરિષ્ઠ નેતાઓ વચ્ચે નેતૃત્વ, સંગઠન અને રાજકીય વ્યૂહરચના અંગે અલગ-અલગ મંતવ્યો જોવા મળી રહ્યા છે. રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે પંજાબમાં કોંગ્રેસ માટે સૌથી મોટો પડકાર વિરોધી પક્ષોને હરાવવાનો નહીં પરંતુ પોતાના જ નેતાઓ અને કાર્યકરોને એક મંચ પર લાવવાનો છે. જો પાર્ટી આંતરિક મતભેદો દૂર કરવામાં નિષ્ફળ જશે તો આગામી ચૂંટણીમાં તેનો સીધો ફાયદો વિરોધી પક્ષોને મળી શકે છે.
આમ આદમી પાર્ટી અને અકાલી દળથી કઠિન સ્પર્ધા
પંજાબમાં હાલમાં સત્તાધારી આમ આદમી પાર્ટી પોતાનું સંગઠન મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, જ્યારે શિરોમણી અકાલી દળ પણ ફરીથી પોતાની રાજકીય જમીન મજબૂત કરવા માટે સક્રિય બન્યું છે. આવી સ્થિતિમાં કોંગ્રેસ માટે માત્ર વિરોધીઓ સામે લડવું પૂરતું નથી, પરંતુ પોતાના ઘરની અંદરની સમસ્યાઓનો ઉકેલ લાવવો પણ એટલો જ જરૂરી બની ગયો છે.પાર્ટી હાઈકમાન્ડ સતત પંજાબના નેતાઓ સાથે બેઠકો કરીને સંગઠનને મજબૂત બનાવવા પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. જોકે રાજકીય નિરીક્ષકોનું કહેવું છે કે માત્ર બેઠકો પૂરતી નથી, પરંતુ કાર્યકરો અને નેતાઓ વચ્ચે વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવો પણ અત્યંત જરૂરી છે.
ઉત્તર પ્રદેશમાં અસ્તિત્વની લડાઈ
જો પંજાબમાં કોંગ્રેસનો પડકાર આંતરિક છે, તો ઉત્તર પ્રદેશમાં પડકાર સંપૂર્ણપણે રાજકીય અસ્તિત્વ સાથે જોડાયેલો છે. દેશના સૌથી મોટા અને રાજકીય રીતે સૌથી મહત્વપૂર્ણ રાજ્ય ઉત્તર પ્રદેશમાં કોંગ્રેસ છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી નબળી સ્થિતિમાં છે.એક સમય એવો હતો જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશ કોંગ્રેસનો ગઢ માનવામાં આવતો હતો, પરંતુ હવે સ્થિતિ એવી બની ગઈ છે કે પાર્ટીને પોતાનું મતબેંક જાળવી રાખવા માટે પણ ભારે મહેનત કરવી પડી રહી છે. ભાજપ, સમાજવાદી પાર્ટી અને બહુજન સમાજ પાર્ટી જેવા મજબૂત ખેલાડીઓ વચ્ચે કોંગ્રેસ પોતાની ઓળખ માટે સંઘર્ષ કરી રહી છે.
લોકસભા પછી નવી આશા, પરંતુ પડકાર યથાવત
તાજેતરની લોકસભા ચૂંટણીમાં INDIA ગઠબંધનના ભાગરૂપે કોંગ્રેસને કેટલીક બેઠકો પર સફળતા મળી હતી, જેના કારણે કાર્યકરોમાં નવી આશા જાગી હતી. પરંતુ રાજકીય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે માત્ર લોકસભાની સફળતા પૂરતી નથી. જો કોંગ્રેસને ઉત્તર પ્રદેશમાં ફરી મજબૂત બનવું હોય તો ગામડાંથી લઈને શહેરો સુધી સંગઠનનું પુનઃનિર્માણ કરવું પડશે.
પાર્ટીને યુવા મતદારો, મહિલાઓ, ખેડૂતો અને પછાત વર્ગોમાં ફરીથી વિશ્વાસ ઉભો કરવાનો મોટો પડકાર છે. સાથે જ મજબૂત સ્થાનિક નેતૃત્વ ઉભું કરવું પણ સમયની માંગ બની ગઈ છે.
રાહુલ ગાંધી અને કોંગ્રેસ નેતૃત્વ પર નજર
આ બંને રાજ્યોમાં કોંગ્રેસના ભવિષ્યને લઈને પાર્ટી નેતૃત્વની ભૂમિકા ખૂબ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે. લોકસભા ચૂંટણી બાદ રાહુલ ગાંધી અને કોંગ્રેસના કેન્દ્રીય નેતૃત્વે સંગઠનને મજબૂત બનાવવાના સંકેતો આપ્યા છે.પંજાબમાં આંતરિક વિખવાદને નિયંત્રિત કરવો અને ઉત્તર પ્રદેશમાં સંગઠનને ફરી જીવંત બનાવવું, આ બંને જવાબદારીઓ હવે સીધી રીતે કોંગ્રેસ હાઈકમાન્ડ સાથે જોડાઈ ગઈ છે. જો પાર્ટી આ પડકારોનો સફળતાપૂર્વક સામનો કરશે તો આગામી ચૂંટણીમાં તેનો લાભ મળી શકે છે.
આગામી ચૂંટણી પહેલાં નિર્ણાયક સમય
રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે આગામી કેટલાક મહિના કોંગ્રેસ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રહેશે. પંજાબમાં નેતાઓ વચ્ચે સમન્વય સ્થાપિત કરવો અને ઉત્તર પ્રદેશમાં સંગઠનને મજબૂત બનાવવું, આ બંને મુદ્દાઓ પર પાર્ટીનું ભવિષ્ય નિર્ભર રહેશે.જો કોંગ્રેસ પંજાબમાં આંતરિક મતભેદો દૂર કરવામાં સફળ થશે અને ઉત્તર પ્રદેશમાં પોતાનું જનાધાર વિસ્તારી શકશે, તો તે રાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં ફરીથી મજબૂત સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરી શકે છે. પરંતુ જો આ બંને મોરચાઓ પર નિષ્ફળતા મળશે તો પાર્ટી માટે મુશ્કેલીઓ વધુ વધી શકે છે.
રાજકીય અગ્નિપરીક્ષાનો સમય
કોંગ્રેસ હાલમાં એવા તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહી છે જ્યાં માત્ર ચૂંટણી જીતવી જ નહીં, પરંતુ સંગઠનને જીવંત અને એકજૂટ રાખવું પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે. પંજાબમાં “પોતાનાં લોકોને સંભાળવા” અને ઉત્તર પ્રદેશમાં “પોતાને બચાવી રાખવા” વચ્ચે કોંગ્રેસ માટે સંતુલન સાધવું એક મોટી કસોટી બની ગયું છે.
પંજાબ અને ઉત્તર પ્રદેશ બંને રાજ્યો કોંગ્રેસ માટે અલગ પ્રકારના પડકારો લઈને આવ્યા છે. પંજાબમાં આંતરિક એકતા જાળવવી અને ઉત્તર પ્રદેશમાં રાજકીય અસ્તિત્વ બચાવવું એ પાર્ટી માટે સૌથી મોટી જવાબદારી બની ગઈ છે. આગામી ચૂંટણી પહેલાં કોંગ્રેસ આ બંને મોરચાઓ પર કેટલો સફળ થાય છે તેના પર જ તેના રાજકીય ભવિષ્યનો મોટો આધાર રહેશે.
