એશિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા મંચોમાંથી એક એવા શાંગ્રી-લા ડાયલોગ 2026 દરમિયાન જાપાન અને ચીન વચ્ચેનો તણાવ ખુલ્લેઆમ સામે આવ્યો છે. જાપાનના રક્ષા મંત્રી શિન્જિરો કોઇઝૂમીએ ચીનના આરોપોનો જવાબ આપતાં જાહેર મંચ પરથી એવો કટાક્ષ કર્યો કે સમગ્ર સભામાં ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ. તેમણે કહ્યું કે, “એક એવો દેશ, જેના પાસે પરમાણુ હથિયારો અને વ્યૂહાત્મક બોમ્બરોનો વિશાળ જથ્થો છે, તે જાપાનને ‘નવો સૈન્યવાદ’ (New Militarism) કહી રહ્યો છે.”
શું છે સમગ્ર વિવાદ?
તાજેતરના મહિનાઓમાં ચીને જાપાન પર “નવા સૈન્યવાદ” તરફ આગળ વધવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. ચીનનું કહેવું છે કે જાપાન પોતાના સંરક્ષણ ખર્ચમાં વધારો કરી રહ્યું છે, લાંબા અંતરની મિસાઇલો ખરીદી રહ્યું છે અને રક્ષા નીતિઓમાં મોટા ફેરફારો કરી રહ્યું છે. ચીનના અધિકારીઓએ અનેક વખત એશિયા-પ્રશાંત દેશોને જાપાનના કથિત “નવા સૈન્યવાદ” સામે સાવચેત રહેવાની અપીલ પણ કરી છે.
જાપાનનો વળતો પ્રહાર
ચીનના આક્ષેપોનો જવાબ આપતાં જાપાનના રક્ષા મંત્રી શિન્જિરો કોઇઝૂમીએ કહ્યું કે જાપાને બીજા વિશ્વયુદ્ધ બાદ સતત શાંતિ, આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રના સિદ્ધાંતોનું પાલન કર્યું છે.તેમણે કહ્યું:“વિચાર કરો, એક એવો દેશ છે જેના પાસે પરમાણુ હથિયારો અને વ્યૂહાત્મક બોમ્બરોનો વિશાળ જથ્થો છે. જાપાન પાસે આવા હથિયારો નથી, છતાં અમને ‘નવો સૈન્યવાદ’ કહેવામાં આવે છે.”તેમના આ નિવેદનને ચીન સામેનો સીધો અને તીખો કટાક્ષ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
ચીનને લઈને જાપાનની ચિંતા
કોઇઝૂમીએ પોતાના સંબોધનમાં ચીનના ઝડપથી વધી રહેલા સંરક્ષણ બજેટ અને સૈન્ય વિસ્તરણ પર પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે ચીનની સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓ માત્ર જાપાન માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય માટે ચિંતાનો વિષય છે.જાપાનનું કહેવું છે કે ચીન પોતાના સંરક્ષણ ખર્ચમાં સતત વધારો કરી રહ્યું છે, જ્યારે તેની પ્રવૃત્તિઓમાં પૂરતી પારદર્શિતા જોવા મળતી નથી.
તાઇવાન મુદ્દે વધી રહેલો તણાવ
જાપાન અને ચીન વચ્ચેના સંબંધો છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વધુ તણાવપૂર્ણ બન્યા છે. ખાસ કરીને તાઇવાન મુદ્દે બંને દેશો વચ્ચે મતભેદ વધ્યા છે.જાપાનના વડાપ્રધાન સાનાએ ટાકાઈચીએ અગાઉ કહ્યું હતું કે જો ચીન તાઇવાન પર હુમલો કરશે તો તેની અસર જાપાનની સુરક્ષા પર પણ પડી શકે છે. આ નિવેદન બાદ ચીને જાપાનની કડક ટીકા કરી હતી અને તેને “સૈન્યવાદી વલણ” ગણાવ્યું હતું.
ચીનના આરોપો
ચીનના પ્રતિનિધિઓનું કહેવું છે કે જાપાને હજુ સુધી પોતાના ઐતિહાસિક સૈન્યવાદી ભૂતકાળથી સંપૂર્ણપણે અંતર બનાવ્યું નથી. ચીનના કેટલાક અધિકારીઓએ દાવો કર્યો છે કે જાપાનના સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં થતા ફેરફારો એશિયાની સુરક્ષા માટે જોખમ બની શકે છે.
સંવાદ માટે દરવાજો ખુલ્લો
કટાક્ષ અને આક્ષેપો વચ્ચે પણ જાપાને સંવાદ માટે તૈયાર હોવાનો સંદેશ આપ્યો છે. શિન્જિરો કોઇઝૂમીએ કહ્યું કે જાપાન ચીન સહિત તમામ પ્રાદેશિક દેશો સાથે વાતચીત ચાલુ રાખવા માંગે છે, સ્થિરતા જાળવવા માટે સંવાદનો માર્ગ જ શ્રેષ્ઠ છે.
શાંગ્રી-લા ડાયલોગમાં જાપાન દ્વારા ચીન પર કરાયેલો આ કટાક્ષ એશિયામાં વધતા ભૂરાજકીય તણાવનું પ્રતિબિંબ માનવામાં આવી રહ્યો છે. પરમાણુ હથિયારો, સૈન્ય વિસ્તરણ અને તાઇવાન મુદ્દે બંને દેશો વચ્ચે વધતી તીખાશ હવે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર પણ સ્પષ્ટ દેખાઈ રહી છે. જોકે બંને દેશો જાહેરમાં સંવાદની વાત કરી રહ્યા છે, પરંતુ હાલની પરિસ્થિતિ દર્શાવે છે કે પૂર્વ એશિયામાં વ્યૂહાત્મક સ્પર્ધા આગામી સમયમાં વધુ તેજ બની શકે છે.
