કોંગ્રેસને 5.4%નું નુકસાન; શું 2028ની રાજનીતિનો મૂડ સેટ કરશે આ પરિણામ?
રાજસ્થાનની નગરપાલિકા અને સ્થાનિક સ્વરાજની ચૂંટણીઓના પરિણામોએ રાજ્યના રાજકીય માહોલને નવી દિશા આપી છે. 2026ની નિકાય ચૂંટણીમાં ભારતીય જનતા પાર્ટીએ કોંગ્રેસને પાછળ છોડીને શહેરી રાજકારણમાં પોતાની પકડ વધુ મજબૂત કરી છે. બીજી તરફ કોંગ્રેસના વોટ શેર અને જીતેલા વોર્ડની ટકાવારીમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. આ પરિણામોને આગામી વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં રાજ્યના રાજકીય મૂડના મહત્વપૂર્ણ સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે.
રાજસ્થાનમાં કુલ 309 શહેરી સ્થાનિક સ્વરાજની સંસ્થાઓમાં ચૂંટણી યોજાઈ હતી. તેમાં 10 મહાનગરપાલિકા, 47 નગર પરિષદ અને 252 નગરપાલિકાનો સમાવેશ થાય છે. કુલ 10,167 વોર્ડ માટે મતદાન થયું હતું. પરિણામોમાં ભાજપે 4,179 વોર્ડ જીતીને આશરે 40.8 ટકા વોર્ડ પર કબજો મેળવ્યો છે. કોંગ્રેસને 3,613 વોર્ડમાં જીત મળી છે, જે કુલ વોર્ડના આશરે 35.3 ટકા છે.આ પરિણામની સૌથી મહત્વની બાબત બંને પક્ષોના અગાઉના પ્રદર્શન સાથેની સરખામણી છે. અગાઉ કોંગ્રેસ પાસે કુલ વોર્ડમાં લગભગ 40.7 ટકા હિસ્સો હતો, જે હવે ઘટીને 35.3 ટકા થયો છે. એટલે કોંગ્રેસને લગભગ 5.4 ટકાનો ઘટાડો થયો છે. બીજી તરફ ભાજપનો વોર્ડ હિસ્સો 35.7 ટકાથી વધીને 40.8 ટકા થયો છે, એટલે ભાજપને આશરે 5.1 ટકાનો ફાયદો થયો છે. આ રીતે ભાજપે કોંગ્રેસ કરતાં સ્પષ્ટ વધારાની સ્થિતિ મેળવી છે.
પરંતુ માત્ર ભાજપની જીતને એકતરફી લહેર માનવી પણ યોગ્ય નહીં હોય. મોટા શહેરોની તસવીર મિશ્ર રહી છે. 10 મહાનગરપાલિકામાં ભાજપ પાંચ જગ્યાએ મજબૂત સ્થિતિમાં રહ્યો, જ્યારે કોંગ્રેસ ચાર મહાનગરપાલિકામાં આગળ રહી અને ભરતપુરમાં અપક્ષ ઉમેદવારોનું પ્રભુત્વ જોવા મળ્યું. જોધપુરમાં બંને પક્ષો વચ્ચે લગભગ સમાન સ્થિતિ રહી. બીકાનેર, અજમેર અને પાળી જેવા વિસ્તારોમાં કોંગ્રેસે ભાજપને પડકાર આપ્યો છે.આ ચૂંટણીમાં અપક્ષ ઉમેદવારોની ભૂમિકા પણ મહત્વપૂર્ણ બની છે. અનેક વિસ્તારોમાં સ્થાનિક ઉમેદવારોએ પક્ષના સત્તાવાર ઉમેદવારો સામે પોતાની મજબૂત પકડ સાબિત કરી છે. ખેડૂતપ્રધાન વિસ્તારોમાં અપક્ષ ઉમેદવારોનું પ્રદર્શન ખાસ નોંધપાત્ર રહ્યું છે. બીજી તરફ રાષ્ટ્રીય લોકતાંત્રિક પાર્ટી, CPI(M) અને આમ આદમી પાર્ટી જેવા પક્ષોએ પણ કેટલાક વિસ્તારોમાં પોતાની હાજરી નોંધાવી છે. RLPના વોર્ડ 14થી વધીને 63 થયા છે, જ્યારે CPI(M)ના વોર્ડ 8થી વધીને 38 થયા છે.
રાજકીય દૃષ્ટિએ આ પરિણામ મુખ્યમંત્રી ભજનલાલ શર્માની ભાજપ સરકાર માટે મહત્વપૂર્ણ છે. 2023ની વિધાનસભા ચૂંટણી બાદ રાજ્યમાં ભાજપ સત્તામાં છે અને સ્થાનિક સ્વરાજની ચૂંટણીમાં સત્તાધારી પક્ષને સરકારના કામકાજ, સંગઠન અને વિકાસના મુદ્દાઓનો લાભ મળતો હોય છે. ભાજપે આ ચૂંટણીમાં પોતાની શહેરી પકડ જાળવી રાખી છે, જે પાર્ટી માટે સકારાત્મક સંકેત છે.બીજી તરફ કોંગ્રેસ માટે આ પરિણામ ચેતવણી સમાન છે. 3,613 વોર્ડમાં જીત દર્શાવે છે કે કોંગ્રેસનું સંગઠન સંપૂર્ણપણે નબળું પડ્યું નથી, પરંતુ ભાજપની સરખામણીએ પાર્ટી પાછળ રહી છે. આંતરિક જૂથવાદ, સ્થાનિક સ્તરે સંગઠનની નબળાઈ અને મતવિભાજન જેવા મુદ્દાઓ કોંગ્રેસ માટે પડકાર બની શકે છે. જો કોંગ્રેસ પોતાની સ્થિતિ સુધારવા માંગે છે તો તેને સ્થાનિક સ્તરે સંગઠન મજબૂત કરવું પડશે.
રાજસ્થાનને પરંપરાગત રીતે ‘સ્વિંગ સ્ટેટ’ માનવામાં આવે છે. અહીં સત્તા બદલાવાનો ટ્રેન્ડ જોવા મળતો રહ્યો છે. તેથી નિકાય ચૂંટણીના પરિણામોને 2028ની વિધાનસભા ચૂંટણીનું સીધું પરિણામ માનવું વહેલું છે. સ્થાનિક ચૂંટણીમાં ઉમેદવારની છબી, વોર્ડના પ્રશ્નો, પાણી-સફાઈ, રસ્તા, ટ્રાફિક, સ્થાનિક વિકાસ અને જૂથવાદ જેવા મુદ્દાઓ પણ ખૂબ અસર કરે છે.છતાં આ ચૂંટણીે એક વાત સ્પષ્ટ કરી છે,ભાજપ હાલમાં શહેરી રાજકારણમાં આગળ છે, જ્યારે કોંગ્રેસે પોતાની ખામીઓ દૂર કરવાની જરૂર છે. આગામી સમયમાં બંને પક્ષ સંગઠન અને સ્થાનિક મુદ્દાઓ પર કેટલું કામ કરે છે તેના પર રાજસ્થાનના રાજકીય સમીકરણો નિર્ભર રહેશે. એટલે નિકાય ચૂંટણી ભલે સ્થાનિક હોય, પરંતુ તેના રાજકીય સંકેતો રાજ્યવ્યાપી છે.
