ફાઈનાન્શિયલ એક્શન ટાસ્ક ફોર્સ (FATF)ની ઓક્ટોબરમાં યોજાનારી પ્લીનરી બેઠક પહેલાં પાકિસ્તાને આતંકવાદી સંગઠન જેશ-એ-મોહમ્મદના વડા અને ગ્લોબલ ટેરરિસ્ટ મસૂદ અઝહરને લઈને મોટું પગલું ભર્યું છે. પાકિસ્તાનની ફેડરલ ઇન્વેસ્ટિગેશન એજન્સી (FIA)એ પોતાની મોસ્ટ વોન્ટેડ આતંકવાદીઓની નવી રેડ બુક જાહેર કરી છે. તેમાં મસૂદ અઝહરનું નામ સામેલ કરીને તેના પર 70 લાખ પાકિસ્તાની રૂપિયાનું ઇનામ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. FIAની આ રેડ બુક પાંચ વર્ષના અંતરે જાહેર કરવામાં આવે છે. નવી યાદીમાં મસૂદ અઝહરનું નામ અને તેના પર જાહેર કરવામાં આવેલા ઇનામને લઈને અનેક સવાલો ઊભા થયા છે. ખાસ કરીને FATFની આગામી બેઠક પહેલાં પાકિસ્તાન દ્વારા લેવામાં આવેલા આ પગલાને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ ઘટાડવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
મસૂદ અઝહર લાંબા સમયથી ભારત વિરોધી આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓ સાથે જોડાયેલો રહ્યો છે. તે જેશ-એ-મોહમ્મદનો સ્થાપક અને વડો છે. તેના સંગઠન પર ભારત સહિત અનેક દેશોમાં ગંભીર આતંકવાદી હુમલાઓમાં સંડોવણીના આરોપો છે. આવી સ્થિતિમાં પાકિસ્તાનની નવી જાહેરાતને કારણે ફરી એકવાર મસૂદ અઝહર પાકિસ્તાનમાં છે કે નહીં અને તેની સામે વાસ્તવમાં કોઈ કાર્યવાહી થઈ રહી છે કે નહીં તે મુદ્દો ચર્ચામાં આવ્યો છે. મસૂદ અઝહર સામે પાકિસ્તાન અગાઉ પણ કાર્યવાહી કરતું હોવાનો દાવો કરી ચૂક્યું છે. વર્ષ 2021માં FATFની ગ્રે લિસ્ટમાંથી બહાર આવવાના પ્રયાસો વચ્ચે પાકિસ્તાનમાં મસૂદ અઝહર સામે કાર્યવાહી અંગે સવાલો ઊઠ્યા હતા. તે સમયે પાકિસ્તાને દાવો કર્યો હતો કે મસૂદ અઝહર દેશમાંથી ગાયબ થઈ ગયો છે અને તે અફઘાનિસ્તાનમાં હોવાની શક્યતા છે.
આ જ સમયગાળા દરમિયાન FIAએ મસૂદ અઝહર પર 50 લાખ પાકિસ્તાની રૂપિયાનું ઇનામ જાહેર કર્યું હતું. હવે પાંચ વર્ષ બાદ જાહેર થયેલી નવી રેડ બુકમાં આ ઇનામની રકમ વધારીને 70 લાખ રૂપિયા કરવામાં આવી છે. એટલે કે પાકિસ્તાને ફરી એકવાર મસૂદ અઝહરને શોધવા માટે ઇનામની જાહેરાત કરી છે. જોકે, પાકિસ્તાનના આ દાવા પર સવાલ એટલા માટે ઊભા થઈ રહ્યા છે કારણ કે પાકિસ્તાની સત્તાવાળાઓ લાંબા સમયથી મસૂદ અઝહર પાકિસ્તાનમાં હાજર નથી અને અફઘાનિસ્તાનમાં હોવાનો દાવો કરતા આવ્યા છે. બીજી તરફ અફઘાનિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયે તાજેતરમાં પાકિસ્તાનના આ દાવાને ફગાવી દીધો હતો. અફઘાનિસ્તાને સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે મસૂદ અઝહર અફઘાનિસ્તાનની સીમામાં હાજર નથી.
આ વિરોધાભાસને કારણે પાકિસ્તાનની કાર્યવાહી સામે વધુ પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. જો પાકિસ્તાનનો દાવો છે કે મસૂદ અઝહર તેના દેશમાં નથી, તો તેની શોધ માટે પાકિસ્તાન દ્વારા ઇનામ જાહેર કરવાનો નિર્ણય કેટલો અસરકારક છે તે સવાલ ચર્ચામાં છે. આ ઉપરાંત પાકિસ્તાન ખરેખર મસૂદ અઝહરને પકડવા માટે ગંભીર પ્રયાસ કરી રહ્યું છે કે પછી આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ સામે પોતાની કાર્યવાહી બતાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, તે મુદ્દો પણ મહત્વનો બની ગયો છે.
FATF આતંકવાદના નાણાકીય નેટવર્ક અને મની લોન્ડરિંગ સામે વૈશ્વિક સ્તરે કામ કરતી સંસ્થા છે. આતંકવાદી સંગઠનોને મળતા નાણાં અને તેમના નાણાકીય માળખા સામે કાર્યવાહી કરવામાં દેશોની ભૂમિકા FATF માટે મહત્વપૂર્ણ છે. પાકિસ્તાન અગાઉ FATFની ગ્રે લિસ્ટમાં રહી ચૂક્યું છે અને ત્યારથી તે આંતરરાષ્ટ્રીય દેખરેખ અને દબાણ હેઠળ આતંકવાદી ફંડિંગ સામે પગલાં લેવાના દાવા કરતું આવ્યું છે. આ જ કારણસર ઓક્ટોબરમાં યોજાનારી FATFની પ્લીનરી બેઠક પહેલાં મસૂદ અઝહર પર ઇનામની જાહેરાતને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે. નિષ્ણાતોના મતે, પાકિસ્તાન આ પગલાં દ્વારા એ દર્શાવવા માગે છે કે તે આતંકવાદી સંગઠનો અને તેમના નેતાઓ સામે કાર્યવાહી કરી રહ્યું છે. જોકે, માત્ર રેડ બુકમાં નામ સામેલ કરવાથી અથવા ઇનામ જાહેર કરવાથી કાર્યવાહી સાબિત થતી નથી. વાસ્તવમાં મસૂદ અઝહર સામે શું પગલાં લેવામાં આવે છે અને તેને પકડવા માટે કઈ કાર્યવાહી થાય છે તે વધુ મહત્વનું રહેશે.
મસૂદ અઝહર સામે ભારતની કાર્યવાહી પણ અગાઉથી આક્રમક રહી છે. ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન ભારતીય સેનાએ પાકિસ્તાનના બહાવલપુરમાં જેશ-એ-મોહમ્મદના મુખ્યાલયને નિશાન બનાવ્યું હતું. બહાવલપુરને જેશ-એ-મોહમ્મદના મહત્વના કેન્દ્ર તરીકે જોવામાં આવે છે અને મસૂદ અઝહર સાથે પણ આ સ્થળનું જોડાણ રહ્યું છે. હવે FATFની બેઠક પહેલાં પાકિસ્તાન દ્વારા મસૂદ અઝહર પર 70 લાખ રૂપિયાનું ઇનામ જાહેર કરવામાં આવતા તેની દાનત પર ફરી સવાલો ઊભા થયા છે. એક તરફ પાકિસ્તાન મસૂદ અઝહર પાકિસ્તાનમાં નથી એવો દાવો કરે છે, બીજી તરફ તેની શોધ માટે પોતાના જ દેશમાં મોસ્ટ વોન્ટેડ યાદી અને ઇનામ જાહેર કરે છે. બીજી તરફ અફઘાનિસ્તાન પણ મસૂદ અઝહર પોતાના દેશમાં હોવાનો પાકિસ્તાનનો દાવો નકારી ચૂક્યું છે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ વચ્ચે હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે પાકિસ્તાનની આ કાર્યવાહી ખરેખર મસૂદ અઝહરને પકડવા માટેનું ગંભીર પગલું છે કે પછી FATFની આગામી બેઠક પહેલાં આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ ઘટાડવા માટે કરવામાં આવેલી માત્ર ઔપચારિક કાર્યવાહી છે. FATFની બેઠક અને ત્યારબાદ થનારી કાર્યવાહીથી પાકિસ્તાનના આ પગલાની વાસ્તવિક અસર કેટલી છે તે સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
