વર્ષ 2029માં યોજાનારી લોકસભા ચૂંટણીને લઈને અત્યારથી જ તૈયારીઓ શરૂ થઈ ગઈ છે. ચૂંટણી પ્રક્રિયાને વધુ સરળ અને સુલભ બનાવવા માટે આગામી લોકસભા ચૂંટણીમાં મતદાન મથકોની સંખ્યામાં મોટો વધારો કરવાની યોજના હોવાનું સામે આવ્યું છે. એક RTIના જવાબમાં મળેલી માહિતી અનુસાર, 2029ની લોકસભા ચૂંટણીમાં વર્તમાનની સરખામણીએ આશરે 46 ટકા વધુ મતદાન મથકો બનાવવાની તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે.મતદાન મથકોની સંખ્યા વધારવા પાછળનો મુખ્ય હેતુ મતદારોને પોતાના મતાધિકારનો ઉપયોગ કરવામાં વધુ સુવિધા આપવાનો હોવાનું માનવામાં આવે છે. એક મતદાન કેન્દ્ર પર મોટી સંખ્યામાં મતદારોની ભીડ ન થાય અને મતદાન પ્રક્રિયા સરળતાથી પૂર્ણ થઈ શકે તે માટે વધુ બૂથની જરૂરિયાત ઊભી થઈ રહી છે.
મતદારોની સંખ્યા અને બૂથ વચ્ચે શું સંબંધ?: ચૂંટણી દરમિયાન એક મતદાન મથક પર કેટલા મતદારો મતદાન કરી શકે તે બાબત મહત્વપૂર્ણ હોય છે. જો એક બૂથ પર મતદારોની સંખ્યા વધારે હોય તો લાંબી કતારો, વધુ રાહ જોવાનો સમય અને મતદાન પ્રક્રિયામાં વિલંબ જેવી સમસ્યાઓ સર્જાઈ શકે છે. તેથી મતદારોની સંખ્યા અને મતદાન મથકો વચ્ચે યોગ્ય સંતુલન જાળવવા માટે ચૂંટણી તંત્ર દ્વારા સતત આયોજન કરવામાં આવે છે.તાજેતરમાં દિલ્હીમાં પણ મતદાન કેન્દ્ર દીઠ મહત્તમ મતદારોની સંખ્યા 1,500થી ઘટાડીને 1,200 કરવામાં આવતા બૂથની સંખ્યામાં વધારો થયો હતો. દિલ્હીમાં 13,033 મતદાન કેન્દ્રો વધીને 14,947 થયા હતા.
2029ની ચૂંટણી બની શકે છે મોટી કવાયત: 2029ની લોકસભા ચૂંટણી સામાન્ય ચૂંટણી હોવા ઉપરાંત ‘વન નેશન, વન ઇલેક્શન’ની સંભવિત વ્યવસ્થાને કારણે પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદની અધ્યક્ષતાવાળી સમિતિએ લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ એકસાથે કરાવવાની ભલામણ કરી હતી. આ વ્યવસ્થા અમલમાં આવે તો 2029માં દેશભરમાં લોકસભા સાથે અનેક રાજ્યોની વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ પણ એકસાથે યોજાઈ શકે છે.આવી સ્થિતિમાં ચૂંટણી તંત્ર સામે મતદાન મથકો, EVM, કર્મચારીઓ, સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને અન્ય ચૂંટણી સામગ્રીની મોટી જરૂરિયાત ઊભી થઈ શકે છે. તેથી આગામી ચૂંટણી માટે અગાઉથી માળખાકીય તૈયારીઓ કરવી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
બૂથ વધવાથી મતદારોને શું ફાયદો?: મતદાન મથકોની સંખ્યા વધારવામાં આવે તો મતદારોને પોતાના રહેઠાણની નજીક મતદાન કેન્દ્ર મળી શકે છે. ખાસ કરીને વૃદ્ધો, દિવ્યાંગો અને દૂરના વિસ્તારોમાં રહેતા મતદારો માટે આ વ્યવસ્થા વધુ ઉપયોગી બની શકે છે.વધુ બૂથના કારણે મતદાનના દિવસે ભીડ ઘટાડવામાં પણ મદદ મળી શકે છે. પરિણામે મતદાન પ્રક્રિયા ઝડપી બની શકે અને મતદારોને લાંબા સમય સુધી લાઈનમાં ઊભા રહેવાની જરૂરિયાત ઓછી થઈ શકે છે.
ચૂંટણી તંત્ર સામે વધશે જવાબદારી: જોકે બૂથની સંખ્યા વધારવી માત્ર મતદાન કેન્દ્રોની સંખ્યા વધારવા પૂરતી પ્રક્રિયા નથી. દરેક નવા બૂથ માટે યોગ્ય સ્થળ, સુરક્ષા, વીજળી, EVM અને VVPAT જેવી વ્યવસ્થા, ચૂંટણી કર્મચારીઓ તેમજ મતદારો માટે જરૂરી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવી પડે છે.આથી 2029ની લોકસભા ચૂંટણી માટે ચૂંટણી તંત્રને મોટા પાયે આયોજન કરવાની જરૂર પડશે. RTIમાં સામે આવેલી 46 ટકા વધુ મતદાન મથકોની યોજના જો અમલમાં આવે તો આગામી લોકસભા ચૂંટણી દેશના ચૂંટણી ઇતિહાસમાં મોટા પાયે સંચાલિત થનારી ચૂંટણી બની શકે છે.હાલમાં આ માહિતી ભવિષ્યની ચૂંટણી માટેની આયોજન પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલી છે. અંતિમ મતદાન મથકોની સંખ્યા અને તેનું રાજ્યવાર વિતરણ ચૂંટણી નજીક આવતા સત્તાવાર રીતે નક્કી કરવામાં આવશે.
