પાકિસ્તાનથી ભારતમાં માલની આયાત પર લાગેલા પ્રતિબંધને તોડીને ત્રીજા દેશ મારફતે માલ ભારતમાં લાવવાના પ્રયાસ સામે ડિરેક્ટોરેટ ઓફ રેવેન્યૂ ઇન્ટેલિજન્સ (DRI)એ મોટી કાર્યવાહી કરી છે. DRIએ ‘ઓપરેશન ડીપ મેનિફેસ્ટ’ હેઠળ પાકિસ્તાની મૂળની 362 મેટ્રિક ટનથી વધુ સુકી ખારેક જપ્ત કરી છે. આ માલ યુએઈ મારફતે ભારતમાં લાવવામાં આવી રહ્યો હતો અને આયાતના દસ્તાવેજોમાં તેના મૂળ દેશ તરીકે યુએઈ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. ચોક્કસ બાતમી મળ્યા બાદ DRIના અધિકારીઓએ નાસિકના CFS અંબડ ખાતે મુંબઈ સ્થિત એક પેઢી દ્વારા આયાત કરવામાં આવેલી સુકી ખારેકના 13 કન્ટેનર અટકાવ્યા હતા. આ કન્ટેનર જેબેલ અલી, યુએઈથી ભારતમાં આવ્યા હતા. દસ્તાવેજોમાં માલ પાકિસ્તાની મૂળનો હોવાની કોઈ માહિતી દર્શાવવામાં આવી ન હતી અને મૂળ દેશ તરીકે યુએઈનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
પ્રાથમિક તપાસ દરમિયાન DRIને માલના મૂળ દેશને છુપાવવા માટે વ્યવસ્થિત ટ્રાન્સશીપમેન્ટ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હોવાની માહિતી મળી હતી. તપાસમાં સામે આવ્યું કે આ સુકી ખારેક મૂળ પાકિસ્તાનના કરાચી બંદરેથી જેબેલ અલી બંદર સુધી મોકલવામાં આવી હતી. કરાચીથી જેબેલ અલી સુધી માલ એક સેટના કન્ટેનરમાં અને એક જહાજ મારફતે મોકલવામાં આવ્યો હતો. જેબેલ અલી પહોંચ્યા બાદ માલને ત્યાં માત્ર ટ્રાન્સશીપમેન્ટ કરવામાં આવ્યો હતો. એટલે કે માલને યુએઈમાં વેચવામાં કે તેના મૂળમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો ન હતો. તેને બીજા સેટના કન્ટેનરમાં ટ્રાન્સફર કરીને અન્ય જહાજ મારફતે ભારત મોકલવામાં આવ્યો હતો. આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં પાકિસ્તાની નાગરિકો દ્વારા સંચાલિત સંસ્થાઓની સંડોવણી હોવાનું પ્રાથમિક તપાસમાં સામે આવ્યું છે. આ રીતે માલની સપ્લાય ચેઇન એવી રીતે ગોઠવવામાં આવી હોવાનું સામે આવ્યું છે કે ભારતમાં તેની આયાત વખતે તે પાકિસ્તાનમાંથી સીધી રીતે આવી રહ્યો છે તે હકીકત છુપાવી શકાય. આયાતના દસ્તાવેજોમાં યુએઈને મૂળ દેશ દર્શાવીને પાકિસ્તાન પર લાગેલા વેપાર પ્રતિબંધથી બચવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હોવાની શંકા છે.
પહલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા બાદ ભારત સરકારે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને પાકિસ્તાન સાથેના વેપાર પર વધુ કડક પ્રતિબંધ લાદ્યો હતો. ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડ (DGFT) દ્વારા 2 મે 2025ના નોટિફિકેશન નંબર 06/2025-26 હેઠળ પાકિસ્તાનમાં ઉત્પાદિત અથવા પાકિસ્તાનમાંથી નિકાસ કરવામાં આવતા તમામ માલની સીધી કે આડકતરી આયાત પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રતિબંધ 2 મે 2025થી અમલમાં આવ્યો હતો. તેના કારણે પાકિસ્તાની મૂળના માલને સીધો ભારત લાવવાનો માર્ગ બંધ થઈ ગયો હતો. જોકે, ત્યારબાદ કેટલાક વેપારીઓ અથવા નેટવર્ક્સ દ્વારા ત્રીજા દેશો મારફતે માલ ભારતમાં લાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો હોવાની માહિતી સામે આવી છે.
આ પ્રકારના પ્રયાસોને રોકવા માટે DRIએ ‘ઓપરેશન ડીપ મેનિફેસ્ટ’ શરૂ કર્યું છે. આ ઓપરેશન હેઠળ ત્રીજા દેશ મારફતે ભારતમાં લાવવામાં આવતા અને દસ્તાવેજોમાં પાકિસ્તાની મૂળ છુપાવવામાં આવતા માલ પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે. શંકાસ્પદ આયાતની તપાસ કરીને પાકિસ્તાની મૂળનો માલ મળી આવે ત્યારે તેને અટકાવી જપ્ત કરવાની કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે. નાસિકમાં થયેલી આ કાર્યવાહી પણ આ જ અભિયાનનો એક ભાગ છે. 13 કન્ટેનરમાં રહેલી 362 મેટ્રિક ટનથી વધુ સુકી ખારેકની જપ્તીથી આયાતકારો દ્વારા માલના મૂળ દેશ અંગે ખોટી માહિતી આપીને પ્રતિબંધથી બચવાના પ્રયાસનો મુદ્દો સામે આવ્યો છે.
DRI હવે આ સમગ્ર વ્યવસ્થામાં સંકળાયેલા લોકો અને સંસ્થાઓની ભૂમિકાની પણ તપાસ કરી રહી છે. માલ પાકિસ્તાનથી યુએઈ સુધી કેવી રીતે પહોંચ્યો, જેબેલ અલી ખાતે તેનું કન્ટેનર કેમ બદલવામાં આવ્યું, ભારતમાં આયાત કરતી વખતે દસ્તાવેજોમાં યુએઈને મૂળ દેશ તરીકે કેમ દર્શાવવામાં આવ્યું અને આ વ્યવસ્થામાં કયા વેપારીઓ અથવા સંસ્થાઓ સામેલ હતા, તે સહિતના મુદ્દાઓ તપાસના દાયરામાં આવી શકે છે. આ જપ્તીથી એ પણ સ્પષ્ટ થાય છે કે વેપાર પ્રતિબંધોને તોડવા માટે માત્ર સીધી આયાત જ નહીં, પરંતુ ત્રીજા દેશો મારફતે માલ મોકલવાની પદ્ધતિનો પણ ઉપયોગ થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં કસ્ટમ્સ અને ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સીઓ માટે માલની સમગ્ર સપ્લાય ચેઇન પર નજર રાખવી મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.
DRIના જણાવ્યા અનુસાર, ખોટી ઘોષણા, ટ્રાન્સશીપમેન્ટ અને દસ્તાવેજોમાં કરવામાં આવતી ગેરરીતિ દ્વારા વેપાર પ્રતિબંધોને ટાળવાના પ્રયાસોને રોકવા માટે કાર્યવાહી ચાલુ રહેશે. નાસિકમાં થયેલી આ જપ્તી પણ આવા નેટવર્કને ઓળખવા અને તેની કામગીરીને અટકાવવાના પ્રયાસનો ભાગ છે. 362 મેટ્રિક ટનથી વધુ સુકી ખારેકની આ જપ્તી માત્ર એક માલની આયાત રોકવાની કાર્યવાહી નથી, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા વેપાર પ્રતિબંધોના અમલ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે. હવે તપાસ આગળ વધતાં આ સમગ્ર નેટવર્કમાં કેટલા લોકો અને સંસ્થાઓ સંકળાયેલા હતા તથા પાકિસ્તાની મૂળના અન્ય માલને પણ આ જ રીતે ભારતમાં લાવવામાં આવ્યો હતો કે નહીં તે અંગે વધુ વિગતો સામે આવી શકે છે.
