આઇઆઇટી મદ્રાસે ઉડ્ડયન ક્ષેત્રે મહત્વપૂર્ણ સફળતા હાંસલ કરી છે. સંસ્થાના સંશોધકોએ લગભગ બે દસકાના સંશોધન બાદ વિમાનના પાંખિયા માટે એવી ટેક્નોલોજી વિકસાવી છે, જે હવાના પ્રવાહ પ્રમાણે પોતાનો આકાર બદલી શકે છે. પક્ષીઓની પાંખોથી પ્રેરણા લઈને તૈયાર કરવામાં આવેલી આ ટેક્નોલોજી ખાસ કરીને મુશ્કેલ ભૌગોલિક વિસ્તારો અને અચાનક બદલાતા હવાના પ્રવાહ દરમિયાન વિમાનની ઉડાનને વધુ સ્થિર બનાવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. આ ટેક્નોલોજીને ‘મોર્ફિંગ સ્કિન’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે પક્ષીઓ આકાશમાં ઉડતી વખતે હવાની સ્થિતિ અને પોતાની જરૂરિયાત પ્રમાણે પાંખોને વાળતા અને તેનો આકાર બદલતા હોય છે. આ જ કુદરતી પ્રક્રિયાથી પ્રેરણા લઈને સંશોધકોએ વિમાનના પાંખિયા માટે એવી વ્યવસ્થા તૈયાર કરી છે, જે હવાના પ્રવાહમાં થતા ફેરફાર પ્રમાણે પોતાને ઢાળી શકે.
વિમાનની ઉડાન દરમિયાન હવાના પ્રવાહમાં અચાનક ફેરફાર થાય તો તેની એરોડાયનેમિક કામગીરી પર અસર પડી શકે છે. આવી સ્થિતિને ‘એરોડાયનેમિક સ્ટાલ’ કહેવામાં આવે છે. આ સ્થિતિમાં વિમાનના પાંખિયા પરથી હવાનો પ્રવાહ અલગ થવા લાગે છે. પરિણામે પાંખિયાથી મળતી લિફ્ટ એટલે કે વિમાનને હવામાં ઉપર રાખવાની શક્તિ ઘટી શકે છે, જ્યારે હવાનો પ્રતિરોધ વધી શકે છે. ગંભીર સ્થિતિમાં વિમાનનું સંતુલન ખોરવાઈ શકે છે અને તેની ઉડાન પર જોખમ ઊભું થઈ શકે છે. આઇઆઇટી મદ્રાસની મોર્ફિંગ સ્કિન ટેક્નોલોજી આ પ્રકારની પરિસ્થિતિમાં ઉપયોગી બની શકે છે. વિમાનના બહારના પાંખિયા માટે તૈયાર કરવામાં આવેલી આ એસેમ્બલી હવાના પ્રવાહમાં થતા ફેરફારો પ્રમાણે પોતાનો આકાર ઢાળવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. તેના કારણે પાંખિયા અને હવા વચ્ચેનો પ્રવાહ વધુ અસરકારક રીતે જાળવી શકાય છે અને વિમાનની સ્થિરતા વધારવામાં મદદ મળી શકે છે.
ખાસ કરીને પહાડી વિસ્તારોમાં ઉડાન દરમિયાન હવાના પ્રવાહમાં ઝડપથી ફેરફાર થવાની શક્યતા રહે છે. આવા વિસ્તારોમાં પવનની દિશા અને ગતિમાં અચાનક ફેરફાર થવાથી વિમાન માટે પડકાર ઊભો થઈ શકે છે. મોર્ફિંગ સ્કિન જેવી ટેક્નોલોજી આવા પડકારોનો સામનો કરવામાં મદદરૂપ બની શકે છે. આ શોધ પાછળ લગભગ બે દસકાનું સંશોધન કરવામાં આવ્યું છે. સંશોધનનો મુખ્ય હેતુ વિમાનના પાંખિયાને પરંપરાગત રીતે સંપૂર્ણપણે સ્થિર રાખવાને બદલે તેને હવાની સ્થિતિ પ્રમાણે અનુકૂળ બનવાની ક્ષમતા આપવાનો છે. કુદરતમાં પક્ષીઓ પોતાની પાંખોના આકારમાં ફેરફાર કરીને હવામાં વધુ સરળતાથી ગતિ કરે છે. હવે આ સિદ્ધાંતને વિમાનની ટેક્નોલોજીમાં ઉપયોગમાં લેવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
હાલમાં આ ટેક્નોલોજીની પેટન્ટ પણ મેળવી લેવામાં આવી છે અને તેને ઉપયોગ માટે તૈયાર માનવામાં આવી રહી છે. ભવિષ્યમાં તેનો ઉપયોગ વિમાનની સલામતી અને એરોડાયનેમિક કામગીરી સુધારવામાં થઈ શકે છે. ખાસ કરીને મુશ્કેલ હવામાન, પહાડી વિસ્તારો અને હવાના પ્રવાહમાં અચાનક ફેરફાર થતી પરિસ્થિતિમાં આ ટેક્નોલોજી વિમાનને વધુ સ્થિર રાખવામાં મદદરૂપ બની શકે છે. વિમાન ઉદ્યોગમાં સલામતી સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબતોમાંની એક છે. હવાના પ્રવાહમાં ફેરફાર સામે વિમાનના પાંખિયાને ઝડપથી અનુકૂળ બનાવવાની ક્ષમતા ઉડ્ડયન ટેક્નોલોજીમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર સાબિત થઈ શકે છે. પક્ષીઓની કુદરતી ઉડાનથી પ્રેરણા લઈને વિકસાવવામાં આવેલી આ ટેક્નોલોજી ભવિષ્યના વિમાનોના ડિઝાઇનમાં પણ ઉપયોગી બની શકે છે.
