દેશમાં સરકારી વિભાગો અને જાહેર ક્ષેત્રની સંસ્થાઓમાં ભ્રષ્ટાચાર અને વહીવટી અનિયમિતતાઓ સામે લોકોની ફરિયાદો સતત સામે આવી રહી છે. સેન્ટ્રલ વિજિલન્સ કમિશન (CVC)ના વાર્ષિક અહેવાલ 2025માં સરકારી વિભાગો સામે મળેલી ફરિયાદોના આંકડા જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. અહેવાલ મુજબ સામાન્ય લોકો સાથે સીધો સંબંધ ધરાવતા બેંકિંગ અને રેલવે ક્ષેત્ર સામે સૌથી વધુ ફરિયાદો નોંધાઈ છે. CVCના અહેવાલ અનુસાર, વર્ષ 2025 દરમિયાન વિવિધ સરકારી સંસ્થાઓ સામે ચીફ વિજિલન્સ ઓફિસર્સ (CVOs)ને કુલ 70,584 ફરિયાદો મળી હતી. આ ફરિયાદો પર કાર્યવાહી કરીને 31 ડિસેમ્બર, 2025 સુધીમાં કુલ 64,905 ફરિયાદોનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, વર્ષના અંત સુધીમાં 5,679 ફરિયાદો હજુ પેન્ડિંગ હતી. તેમાંથી 2,002 ફરિયાદો એવી હતી જે ત્રણ મહિનાથી વધુ સમયથી કાર્યવાહી માટે બાકી હતી.
વિજિલન્સ વ્યવસ્થા હેઠળ ફરિયાદોની તપાસ સમયસર પૂર્ણ કરવી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે CVO પાસે ફરિયાદની તપાસ ત્રણ મહિનાની અંદર પૂર્ણ કરવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. પેન્ડિંગ ફરિયાદોની સ્થિતિની સમયાંતરે ઉચ્ચ સ્તરે સમીક્ષા પણ કરવામાં આવે છે, જેથી લાંબા સમયથી અટવાયેલી ફરિયાદોનો નિકાલ કરી શકાય. વિભાગવાર આંકડા પર નજર કરીએ તો બેંકિંગ ક્ષેત્ર સામે સૌથી વધુ ફરિયાદો નોંધાઈ છે. વર્ષ 2025 દરમિયાન બેંકો સામે કુલ 9,933 ફરિયાદો મળી હતી. તેમાંથી 9,520 ફરિયાદોનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે 413 ફરિયાદો 31 ડિસેમ્બર સુધી પેન્ડિંગ રહી હતી. આ પેન્ડિંગ ફરિયાદોમાંથી 52 કેસ ત્રણ મહિનાથી વધુ સમયથી અટવાયેલા હતા.
રેલવે વિભાગ પણ ફરિયાદોના મામલે બીજા ક્રમે રહ્યું છે. રેલવે સામે કુલ 9,381 ફરિયાદો નોંધાઈ હતી. તેમાંથી 8,754 ફરિયાદોનો નિકાલ થયો હતો, જ્યારે 627 ફરિયાદો પેન્ડિંગ રહી હતી. જોકે, રેલવેની પેન્ડિંગ ફરિયાદોમાંથી 10 કેસ ત્રણ મહિનાથી વધુ સમયથી બાકી હતા. આ સિવાય આવાસ અને શહેરી વિકાસ સાથે સંકળાયેલા વિભાગો સામે પણ મોટી સંખ્યામાં ફરિયાદો નોંધાઈ છે. હાઉસિંગ અને અર્બન અફેર્સ ક્ષેત્ર સામે કુલ 6,531 ફરિયાદો મળી હતી. દિલ્હી સરકાર સિવાયની સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ સામે 4,834 ફરિયાદો નોંધાઈ હતી. આ આંકડા દર્શાવે છે કે સ્થાનિક સ્તરે વહીવટી કામગીરી અને જાહેર સેવાઓ સાથે જોડાયેલા પ્રશ્નો પણ લોકોમાં ચિંતાનું કારણ બની રહ્યા છે.
કોલસા ક્ષેત્રમાં પણ ફરિયાદોની સંખ્યા નોંધપાત્ર રહી હતી. કોલસાના ઉત્પાદન અને વિતરણ સાથે સંકળાયેલા કર્મચારીઓ સામે કુલ 4,118 ફરિયાદો નોંધાઈ હતી. જ્યારે નાણાકીય ક્ષેત્ર સામે 3,107 ફરિયાદો મળી હતી. દિલ્હી સરકાર સામે 2,804 અને પેટ્રોલિયમ મંત્રાલય સામે 2,722 ફરિયાદો નોંધાઈ હતી. દિલ્હી પોલીસ સામે 2,633 ફરિયાદો મળી હતી. રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ અને હાઇવે ક્ષેત્ર સામે 2,139 ફરિયાદો નોંધાઈ હતી. જ્યારે દિલ્હી પોલીસ સિવાયના કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય સાથે જોડાયેલા વિભાગો સામે 2,036 ફરિયાદો નોંધાઈ હતી. CVCના અહેવાલમાં માત્ર મળેલી ફરિયાદોનો જ ઉલ્લેખ નથી, પરંતુ ગંભીર કેસોમાં કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ માહિતી આપવામાં આવી છે. વર્ષ 2025 દરમિયાન CVC દ્વારા જરૂરી તપાસ અને કાર્યવાહી માટે ચીફ વિજિલન્સ ઓફિસર્સને કુલ 18,651 ફરિયાદો સીધી મોકલવામાં આવી હતી.
આ કેસોમાં સૌથી વધુ 4,110 ફરિયાદો દિલ્હી સરકાર સિવાયની સ્થાનિક સંસ્થાઓને લગતી હતી. ત્યારબાદ બેંકિંગ ક્ષેત્રના 1,749 અને રેલવેના 1,428 કેસ વધુ તપાસ માટે મોકલવામાં આવ્યા હતા. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલય સંબંધિત 1,318 ફરિયાદો, દિલ્હી સરકાર સંબંધિત 1,307 ફરિયાદો અને સંરક્ષણ મંત્રાલય સંબંધિત 1,016 ગંભીર ફરિયાદો પણ CVOsને તપાસ માટે મોકલવામાં આવી હતી. CVCના આંકડા પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે સરકારી વિભાગો સામે મોટી સંખ્યામાં ફરિયાદો નોંધાઈ રહી છે અને નાગરિકો ભ્રષ્ટાચાર તથા અનિયમિતતા સામે ફરિયાદ નોંધાવવામાં હવે વધુ સક્રિય બની રહ્યા છે. જોકે, હજારો ફરિયાદોનો નિકાલ થઈ ગયો હોવા છતાં કેટલીક ફરિયાદો લાંબા સમયથી પેન્ડિંગ રહેવી ચિંતાનો વિષય છે. ખાસ કરીને ત્રણ મહિનાથી વધુ સમયથી પેન્ડિંગ રહેલી ફરિયાદોના ઝડપી નિકાલની જરૂરિયાત રહે છે. સરકારી તંત્રમાં પારદર્શિતા વધારવા, જવાબદારી નક્કી કરવા અને ભ્રષ્ટાચાર સામે અસરકારક કાર્યવાહી કરવા માટે ફરિયાદોની સમયસર તપાસ મહત્વપૂર્ણ છે. CVCના આ અહેવાલથી એક તરફ સરકારી વ્યવસ્થામાં ભ્રષ્ટાચાર અંગે લોકોની ચિંતાનો અંદાજ મળે છે, તો બીજી તરફ ફરિયાદોના નિકાલ માટે ચાલી રહેલી વિજિલન્સ પ્રક્રિયાની સ્થિતિની પણ જાણકારી મળે છે.
