કેન-બેતવા નદી જોડાણ પ્રોજેક્ટને લઈને મધ્યપ્રદેશના અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં વળતર અને પુનર્વસનના મુદ્દે ચાલી રહેલા વિરોધ વચ્ચે જલ શક્તિ મંત્રાલયે મહત્વનો ખુલાસો કર્યો છે. મંત્રાલયે અસરગ્રસ્ત પરિવારોને પૂરતું વળતર અને પુનર્વસન મળ્યું નથી તેવા આરોપોને ખોટા અને ભ્રામક ગણાવ્યા છે. સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે મોટાભાગના પાત્ર પરિવારોને વળતર અને પુનર્વસનની સુવિધાઓ મળી ચૂકી છે અને માત્ર કેટલાક કેસમાં કાયદાકીય તથા વહીવટી પ્રક્રિયા બાકી છે. સરકારનું કહેવું છે કે બાકી રહેલા કેસો પણ જરૂરી પ્રક્રિયા પૂરી થયા બાદ ઉકેલવામાં આવી રહ્યા છે.
કરોડોનું વળતર ચૂકવાયું, હજુ કેટલાક કેસ બાકી
સરકારના આંકડા પ્રમાણે જુલાઈ 2026 સુધીમાં કેન-બેતવા પ્રોજેક્ટથી અસરગ્રસ્ત 5,039 પરિવારો માટે કુલ ₹629.87 કરોડનું વળતર આપવાનું જાહેર કરવામાં આવ્યું હતુ. તેમાંથી ₹590.74 કરોડ એટલે કે 93.78% રકમ ચૂકવાઈ ચૂકી છે. જમીન સંપાદનના અન્ય કેસોમાં 10,913 અસરગ્રસ્ત વ્યક્તિઓ માટે ₹360.66 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા હતા, જેમાંથી ₹320.45 કરોડ એટલે કે 88.85% રકમ ચૂકવાઈ ગઈ છે. વસાહત વિસ્તારમાં સંપાદન માટે ₹149.63 કરોડ માંથી 93.97% રકમ ચૂકવાઈ હોવાનું પણ સરકારના આંકડામાં જણાવાયું છે. સરકારનું કહેવું છે કે બાકી રહેલા કેસોમાં મુખ્યત્વે કાયદાકીય અને વહીવટી પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે.
સરકારે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જમીનનું વળતર સંબંધિત કાયદા મુજબ આપવામાં આવી રહ્યું છે. જમીન સંપાદન માટે RFCTLARR કાયદા હેઠળની રકમ અથવા ₹12.50 લાખ પ્રતિ હેક્ટર, બેમાંથી જે વધારે હોય તે મુજબ વળતર આપવાની જોગવાઈનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. અસરગ્રસ્ત પરિવારોની સમસ્યાઓ ઉકેલવા માટે ખાસ શિબિરો પણ યોજવામાં આવી રહી છે, જેથી વળતર, પુનર્વસન અને અન્ય સરકારી યોજનાઓનો લાભ પહોંચાડી શકાય.
પ્રોજેક્ટથી લાખો હેક્ટર જમીનને સિંચાઈનો લાભ
કેન-બેતવા પ્રોજેક્ટ ભારતની નદી જોડાણ યોજનાનો પ્રથમ મોટો પ્રોજેક્ટ છે. તેનો હેતુ કેન નદીનું વધારાનું પાણી બેતવા નદી તરફ પહોંચાડવાનો છે. આ પ્રોજેક્ટથી મધ્યપ્રદેશ અને ઉત્તરપ્રદેશના બુંદેલખંડ વિસ્તારને સિંચાઈ, પીવાનું પાણી અને વીજળીનો લાભ આપવાની યોજના છે. સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થયા બાદ 10.62 લાખ હેક્ટર જમીનને સિંચાઈની સુવિધા મળશે અને લગભગ 62 લાખ લોકોને પીવાનું પાણી મળી શકશે. આ ઉપરાંત 103 મેગાવોટ વીજળીનું ઉત્પાદન થવાની પણ યોજના છે. પ્રોજેક્ટનો અંદાજિત ખર્ચ ₹44,604.99 કરોડ છે અને જુલાઈ 2026 સુધીમાં ₹12,445.85 કરોડ ખર્ચાઈ ચૂક્યા હોવાનું જણાવાયું છે.
કેન-બેતવા પ્રોજેક્ટને લઈને સ્થાનિક લોકો અને આદિવાસી પરિવારોમાં જમીન, સ્થળાંતર અને પુનર્વસન અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. 19 ઓગસ્ટે રાહુલ ગાંધીએ પણ બુંદેલખંડના આદિવાસી પરિવારોના વિરોધને સમર્થન આપ્યું હતું અને અસરગ્રસ્ત લોકોને યોગ્ય વળતર તથા પુનર્વસન મળવું જોઈએ તેવી માગ કરી હતી. આ વિરોધ વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે હવે પોતાના આંકડા જાહેર કરીને કહ્યું છે કે અસરગ્રસ્ત પરિવારોને વળતર અને પુનર્વસનથી વંચિત રાખવામાં આવ્યા હોવાના આરોપો વાસ્તવિક સ્થિતિ દર્શાવતા નથી.
સરકારનો દાવો, દરેક અસરગ્રસ્ત પરિવારને ન્યાય મળશે
જલ શક્તિ મંત્રાલયે કહ્યું છે કે કેન્દ્ર સરકાર, મધ્યપ્રદેશ સરકાર અને કેન-બેતવા લિંક પ્રોજેક્ટ ઓથોરિટી અસરગ્રસ્ત પરિવારોને પારદર્શક, યોગ્ય અને સમયસર વળતર આપવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. સરકારનું કહેવું છે કે માત્ર વળતર ચૂકવવું જ નહીં, પરંતુ અસરગ્રસ્ત પરિવારોનું સન્માનપૂર્વક પુનર્વસન કરવું પણ તેની જવાબદારી છે. અગાઉ 6 ઓગસ્ટે સંસદમાં પણ સરકારે જણાવ્યું હતું કે જમીન સંપાદન અને પુનર્વસન-પુનર્સ્થાપનની કામગીરી રાજ્ય સરકારો દ્વારા કરવામાં આવી રહી છે. વળતર, વધારાનું વળતર અને પુનર્વસનની પ્રક્રિયા સંબંધિત રાજ્ય સરકાર અને પ્રોજેક્ટ ઓથોરિટી સંભાળે છે. હવે સરકારના આંકડા સામે આવ્યા બાદ આગામી દિવસોમાં સ્થાનિક પરિવારોના વિરોધ અને તેમની ફરિયાદોનું નિરાકરણ કેવી રીતે થાય છે તેના પર નજર રહેશે.
