સોનું-ચાંદી ખરીદવું થશે મોંઘું:
વૈશ્વિક સ્તરે વધી રહેલી ભૌગોલિક- રાજકીય અસ્થિરતા અને પશ્ચિમ એશિયા (West Asia) માં ચાલી રહેલા સંઘર્ષની સીધી અસર હવે ભારતીય બજાર પર જોવા મળી રહી છે. કેન્દ્ર સરકારે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેતા સોના અને ચાંદી પરની બેઝિક આયાત જકાત (Import Duty) માં વધારો કર્યો છે. સરકારના આ પગલાથી હવે સ્થાનિક બજારમાં કિંમતી ધાતુઓના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવવાની શક્યતા છે.
શું છે સરકારનો નવો નિર્ણય?
તાજેતરના નોટિફિકેશન મુજબ, કેન્દ્ર સરકારે સોના અને ચાંદી પરની કુલ આયાત જકાત વધારીને 15% કરી દીધી છે. અગાઉ આ દર ઓછો હતો, પરંતુ પશ્ચિમ એશિયાના તણાવને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ અને કિંમતી ધાતુઓના ભાવમાં ભારે અસ્થિરતા જોવા મળી રહી છે. આ નિર્ણયનો હેતુ દેશના ચાલુ ખાતાની ખાધ (Current Account Deficit) ને નિયંત્રિત કરવાનો અને બિનજરૂરી આયાત પર લગામ લગાવવાનો છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ અને તેની અસર
ઇઝરાયેલ અને પડોશી દેશો વચ્ચે વધતા જતા યુદ્ધના માહોલને કારણે રોકાણકારો સુરક્ષિત રોકાણ તરીકે સોના તરફ વળ્યા છે. જ્યારે પણ વૈશ્વિક અસ્થિરતા વધે છે, ત્યારે સોનાની માંગમાં ઉછાળો આવે છે. ભારતમાં સોનાનો મોટો હિસ્સો આયાત કરવામાં આવે છે, જેના કારણે વિદેશી હૂંડિયામણ પર દબાણ વધે છે. આ દબાણને હળવું કરવા માટે સરકારે ડ્યુટીમાં વધારો કરવાનું પગલું ભર્યું છે.
સામાન્ય જનતા અને ઝવેરીઓ પર શું અસર થશે?
સરકારના આ નિર્ણયથી લગ્નની સીઝન પહેલા સામાન્ય જનતા માટે સોનું ખરીદવું મોંઘું સાબિત થશે:
ભાવમાં વધારો: ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટી વધવાથી સોના અને ચાંદીના પ્રતિ 10 ગ્રામ દીઠ ભાવમાં સીધો વધારો જોવા મળશે.
ઝવેરીઓ પર અસર: જ્વેલર્સ એસોસિએશનનું માનવું છે કે અચાનક ડ્યુટી વધવાથી માંગમાં થોડો ઘટાડો આવી શકે છે, કારણ કે ગ્રાહકો ઉંચા ભાવને કારણે ખરીદી મોકૂફ રાખી શકે છે.
ચાંદી પણ મોંઘી: માત્ર સોનું જ નહીં, પરંતુ ચાંદી પર પણ ડ્યુટી વધારવામાં આવી હોવાથી ઉદ્યોગો અને છૂટક ગ્રાહકો બંનેને વધુ કિંમત ચૂકવવી પડશે.
સરકારનો વ્યૂહાત્મક અભિગમ
નિષ્ણાતોના મતે, સરકાર આ પગલા દ્વારા બે લક્ષ્યો હાંસલ કરવા માંગે છે:
રૂપિયાનું મૂલ્ય જાળવવું: આયાત પર વધુ ખર્ચ થવાથી રૂપિયો નબળો પડે છે. આયાત જકાત વધારીને સરકાર ડોલરના આઉટફ્લોને રોકવા માંગે છે.
સ્થાનિક રોકાણને પ્રોત્સાહન: ભૌતિક સોનાને બદલે લોકો ગોલ્ડ બોન્ડ કે ડિજિટલ ગોલ્ડ તરફ વળે તેવો પ્રયાસ પણ આ નિર્ણય પાછળ હોઈ શકે છે.
આયાત જકાતનું નવું માળખું
આ નવા ફેરફાર બાદ સોના અને ચાંદી પર 10% બેઝિક કસ્ટમ ડ્યુટી અને 5% એગ્રીકલ્ચર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર એન્ડ ડેવલપમેન્ટ સેસ (AIDC) લાગુ થશે, જે મળીને કુલ 15% થશે. આ અગાઉ સરકાર દ્વારા બજેટમાં આયાત જકાતમાં ઘટાડો કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ વર્તમાન વૈશ્વિક સંજોગોને જોતા સરકારે ફરીથી કડક વલણ અપનાવ્યું છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં અનિશ્ચિતતા જે રીતે વધી રહી છે, તેને જોતા ભારત સરકારે આર્થિક મોરચે સાવચેતીના પગલાં લીધા છે. સોના-ચાંદી પરની ડ્યુટીમાં વધારો એ આર્થિક સ્થિરતા જાળવવાનો એક ભાગ છે. જો કે, મધ્યમ વર્ગના પરિવારો કે જેઓ લગ્ન પ્રસંગો માટે સોનું ખરીદવાનું આયોજન કરી રહ્યા છે, તેમના બજેટ પર તેની ચોક્કસપણે વિપરીત અસર પડશે.
