અમેરિકામાં H-1B વિઝા પર કામ કરતા ભારતીય સહિતના વિદેશી પ્રોફેશનલ્સ માટે વધુ એક ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નેતૃત્વ હેઠળનું અમેરિકન પ્રશાસન H-1B વિઝાધારકોના જીવનસાથીઓને મળતી H-4 વર્ક પરમિટની સુવિધા ખતમ કરવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે. જો આ પ્રસ્તાવ અમલમાં આવે છે, તો અમેરિકામાં રહેતા હજારો H-4 વિઝાધારકોને નોકરી કરવાની મંજૂરી ગુમાવવાનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આ નિર્ણયની સૌથી વધુ અસર ભારતીય પરિવારો પર થવાની શક્યતા છે, કારણ કે H-4 વર્ક પરમિટ મેળવનાર લોકોમાં ભારતીય નાગરિકોનો હિસ્સો ખૂબ મોટો રહ્યો છે.
H-1B વિઝા મુખ્યત્વે અમેરિકામાં વિશિષ્ટ કુશળતા ધરાવતા વિદેશી પ્રોફેશનલ્સને કામ કરવાની મંજૂરી આપે છે. આ વિઝાધારકના જીવનસાથી અને ચોક્કસ સંજોગોમાં બાળકોને H-4 વિઝા આપવામાં આવે છે. જોકે, H-4 વિઝા ધરાવતા દરેક વ્યક્તિને આપમેળે કામ કરવાની મંજૂરી મળતી નથી. ચોક્કસ શરતો પૂરી કરતા H-4 આશ્રિત જીવનસાથીઓ માટે રોજગાર અધિકૃતતા મેળવવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. હવે આ વ્યવસ્થામાં મોટો ફેરફાર કરવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસનનો આ નવો પ્રસ્તાવ અમલમાં આવે તો એક દાયકાથી વધુ સમયથી ચાલી રહેલી નીતિમાં મોટો ફેરફાર થશે. પ્રસ્તાવનો મુખ્ય હેતુ H-4 આશ્રિત જીવનસાથીઓને રોજગાર માટે પાત્ર બિન-અમેરિકન નાગરિકોની શ્રેણીમાંથી દૂર કરવાનો છે. આ યોજના અમેરિકન સરકારના નિયમનકારી એજન્ડામાં સામેલ કરવામાં આવી છે. તેના પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પ્રશાસન H-4 વર્ક પરમિટની હાલની વ્યવસ્થામાં ફેરફાર કરવાની દિશામાં વિચાર કરી રહ્યું છે.
આ ફેરફાર ભારતીયો માટે ખાસ મહત્વનો છે. અગાઉના આંકડાઓ અનુસાર, H-4 રોજગાર અધિકૃતતા દસ્તાવેજ માટે મંજૂરી મેળવનાર લોકોમાં ભારતીય નાગરિકોનો હિસ્સો ખૂબ મોટો હતો. 2014થી 2017 વચ્ચેના આંકડાઓમાં મંજૂર થયેલી H-4 વર્ક પરમિટમાંથી લગભગ 93 ટકા લાભાર્થી ભારતીય નાગરિકો હતા. તેમાં પણ લગભગ 94 ટકા મહિલાઓ હતી. એટલે જો H-4 વર્ક પરમિટની વ્યવસ્થા બદલાય છે, તો ભારતીય મૂળના પરિવારો અને ખાસ કરીને H-1B ધારકોની પત્નીઓ પર તેની મોટી અસર થઈ શકે છે. ઘણા ભારતીય પરિવારોમાં H-1B વિઝા પર અમેરિકામાં નોકરી કરતા વ્યક્તિની સાથે તેનો જીવનસાથી પણ H-4 વિઝા પર અમેરિકા પહોંચે છે. H-4 વર્ક પરમિટ મળ્યા બાદ જીવનસાથી નોકરી કરી શકે છે અને પરિવારની કુલ આવકમાં યોગદાન આપી શકે છે. કેટલાક પરિવારો માટે આ આવક ઘરનું ભાડું, બાળકોના શિક્ષણનો ખર્ચ, આરોગ્ય ખર્ચ અને અન્ય દૈનિક જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તેથી વર્ક પરમિટ બંધ થાય તો તેની અસર માત્ર નોકરી ગુમાવવા પૂરતી નહીં રહે, પરંતુ ઘણા પરિવારોના નાણાકીય આયોજન પર પણ પડી શકે છે.
સરકારના નિયમનકારી એજન્ડામાં સામેલ કરવામાં આવેલા આ પ્રસ્તાવનું શીર્ષક H-4 આશ્રિત જીવનસાથીઓને રોજગાર અધિકૃતતા માટે પાત્ર બિન-નાગરિકોની શ્રેણીમાંથી દૂર કરવા અંગેનું છે. આ પ્રસ્તાવ ગૃહ સુરક્ષા વિભાગના લાંબા ગાળાના નિયમનકારી એજન્ડાનો ભાગ છે. જોકે, તેને ક્યારે જાહેર કરવામાં આવશે અને કયા ચોક્કસ નિયમો લાગુ કરવામાં આવશે તે અંગે હજુ અંતિમ માહિતી સામે આવી નથી.
પ્રસ્તાવની ભાષા પરથી એવું જણાય છે કે સરકાર H-4 આશ્રિત જીવનસાથીઓને આપવામાં આવેલી ચોક્કસ પ્રકારની વર્ક ઓથોરાઇઝેશન વ્યવસ્થામાં ફેરફાર કરવા માગે છે. આ ફેરફાર અગાઉની નીતિને ફરીથી લાગુ કરવાની દિશામાં હોઈ શકે છે. મહત્વની વાત એ છે કે ભૂતકાળમાં H-4 વિઝા ધરાવતા આશ્રિત જીવનસાથીઓને કામ કરવાની આવી મંજૂરી ઉપલબ્ધ નહોતી. H-4 વર્ક પરમિટની વ્યવસ્થા અગાઉના અમેરિકન પ્રશાસન દરમિયાન શરૂ કરવામાં આવી હતી. તેનો હેતુ H-1B વિઝા પર અમેરિકામાં લાંબા સમયથી રહેતા અને ગ્રીન કાર્ડ પ્રક્રિયામાં આગળ વધેલા ચોક્કસ લોકોના જીવનસાથીઓને નોકરી કરવાની તક આપવાનો હતો. આ વ્યવસ્થાથી ઘણા H-4 ધારકોને અમેરિકામાં કાયદેસર રીતે કામ કરવાની તક મળી હતી.
હવે જો નવી નીતિ હેઠળ આ સુવિધા દૂર કરવામાં આવે છે, તો H-4 વર્ક પરમિટ ધરાવતા અથવા તેના પર આધાર રાખતા લોકોને પોતાની નોકરી અને ભવિષ્ય અંગે અનિશ્ચિતતાનો સામનો કરવો પડી શકે છે. ખાસ કરીને જે પરિવારોમાં H-1B ધારકની આવક સાથે જીવનસાથીની આવક પણ મહત્વપૂર્ણ છે, તેમના માટે આ મોટો આર્થિક પડકાર બની શકે છે. જોકે હાલમાં સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે H-4 વર્ક પરમિટ તાત્કાલિક બંધ થઈ રહી નથી. માત્ર આ પ્રસ્તાવ નિયમનકારી એજન્ડામાં સામેલ થયો હોવાનો અર્થ એ નથી કે હાલની વર્ક પરમિટ એક જ દિવસમાં રદ થઈ જશે. કોઈપણ મોટા નિયમનકારી ફેરફાર માટે અમેરિકામાં ચોક્કસ કાનૂની પ્રક્રિયા અનુસરવી પડે છે.
સરકારને પહેલા ફેડરલ રજિસ્ટરમાં પ્રસ્તાવિત નિયમ અંગે ઔપચારિક નોટિસ જાહેર કરવી પડશે. ત્યારબાદ સામાન્ય લોકો, સંસ્થાઓ અને અન્ય સંબંધિત પક્ષોને પ્રસ્તાવ અંગે પોતાની ટિપ્પણી અને વાંધા રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયા બાદ સરકાર અંતિમ નિયમ જાહેર કરી શકે છે. એટલે હાલ H-4 વર્ક પરમિટ ધરાવતા લોકોએ તરત જ પોતાની નોકરી ગુમાવવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ ગઈ છે એવું માનવું યોગ્ય નથી. આ પ્રકારનો પ્રયાસ અગાઉ પણ થઈ ચૂક્યો છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસનના પ્રથમ કાર્યકાળ દરમિયાન પણ H-4 વર્ક ઓથોરાઇઝેશનને દૂર કરવાની યોજના આગળ ધપાવવામાં આવી હતી. જોકે તે સમયે આ યોજના અંતિમ નિયમ સુધી પહોંચી શકી નહોતી. અંતે 2021માં તેને પાછી ખેંચી લેવામાં આવી હતી. હવે ફરીથી H-4 વર્ક પરમિટ અંગેનો મુદ્દો અમેરિકન સરકારના નિયમનકારી એજન્ડામાં આવતાં ભારતીય પ્રોફેશનલ્સ અને તેમના પરિવારોમાં ચિંતા વધી શકે છે.
H-1B વિઝા વ્યવસ્થા ભારતીય પ્રોફેશનલ્સ માટે ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. ટેક્નોલોજી, આઈટી, એન્જિનિયરિંગ, મેડિકલ અને અન્ય કુશળ ક્ષેત્રોમાં મોટી સંખ્યામાં ભારતીયો H-1B વિઝા પર અમેરિકામાં કામ કરે છે. આવા લોકોના પરિવારો માટે H-4 વિઝા અને તેના હેઠળ મળતી કેટલીક સુવિધાઓ પણ મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી H-4 વર્ક પરમિટ અંગેનો કોઈપણ મોટો નિર્ણય ભારતીય સમુદાય પર તેની અસરને કારણે ખાસ ચર્ચામાં રહે છે. જો આખરે H-4 વર્ક પરમિટની સુવિધા દૂર કરવામાં આવે છે, તો તેનો સૌથી મોટો સીધો પ્રભાવ તેવા જીવનસાથીઓ પર પડશે જેઓ હાલમાં આ પરમિટના આધારે અમેરિકામાં નોકરી કરી રહ્યા છે. બીજી તરફ, જે પરિવારોમાં માત્ર H-1B ધારક જ કમાણી કરે છે, ત્યાં તાત્કાલિક સીધી અસર નહીં પડે, પરંતુ પરિવારની વધારાની આવકનો વિકલ્પ ચોક્કસપણે ઘટી શકે છે.
હાલમાં આ સમગ્ર મામલો પ્રસ્તાવના તબક્કામાં છે. અંતિમ નિર્ણય, નિયમો, અમલની તારીખ અને હાલના H-4 વર્ક પરમિટ ધારકોને કેવી રીતે અસર થશે તે અંગેની સ્પષ્ટતા આગામી પ્રક્રિયા દરમિયાન જ થશે. તેથી H-1B અને H-4 વિઝાધારકો માટે હાલમાં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે તેઓ અમેરિકન સરકાર તરફથી આવનારી સત્તાવાર જાહેરાત અને નિયમનકારી પ્રક્રિયા પર નજર રાખે. આ નિર્ણય અંતિમ સ્વરૂપ લે છે કે નહીં અને H-4 વર્ક પરમિટ અંગે સરકાર કયા નિયમો બનાવે છે તેના પર હજારો પરિવારોનું ભવિષ્ય નિર્ભર રહી શકે છે. ખાસ કરીને ભારતીય મહિલાઓનો H-4 વર્ક પરમિટમાં મોટો હિસ્સો રહ્યો હોવાથી, કોઈપણ ફેરફારની અસર તેમના રોજગાર અને પરિવારની આવક પર નોંધપાત્ર બની શકે છે.
