મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવની અસર હવે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારો પર સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળી રહી છે. ઈરાનના દક્ષિણ વિસ્તારોમાં થયેલા નવા હુમલાના અહેવાલો બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં તેજી જોવા મળી હતી. બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ વધીને પ્રતિ બેરલ 98 ડોલર નજીક પહોંચી ગયો, જ્યારે વૈશ્વિક રોકાણકારો અને ઊર્જા બજારોમાં ફરી અનિશ્ચિતતા છવાઈ ગઈ છે.
વિશ્લેષકોના જણાવ્યા મુજબ અમેરિકા દ્વારા દક્ષિણ ઈરાનમાં કરવામાં આવેલા નવા સૈન્ય હુમલાઓ બાદ બજારમાં સપ્લાય અંગેની ચિંતા વધી છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળસંધિની સુરક્ષા અને તેલ પરિવહન પર સંભવિત અસરને લઈને રોકાણકારો સતર્ક બન્યા છે. વિશ્વના લગભગ 20 ટકા જેટલા કાચા તેલનું પરિવહન હોર્મુઝ જળસંધિ મારફતે થાય છે, જેના કારણે અહીં કોઈપણ પ્રકારનો તણાવ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારોને સીધી અસર પહોંચાડે છે.
બ્રેન્ટ ક્રૂડમાં તેજી, બજારમાં અસ્થિરતા
મંગળવારે વહેલી સવારે બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં લગભગ 2 ટકાનો વધારો નોંધાયો હતો અને તે 98 ડોલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ પહોંચ્યો હતો. બીજી તરફ અમેરિકી બેન્ચમાર્ક WTI ક્રૂડમાં પણ ભારે અસ્થિરતા જોવા મળી. બજાર નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હાલમાં રોકાણકારો દરેક નવા સૈન્ય અને રાજકીય વિકાસ પર નજર રાખી રહ્યા છે, જેના કારણે ભાવમાં ઝડપથી ફેરફાર થઈ રહ્યા છે.તાજેતરમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે શાંતિ ચર્ચાઓ આગળ વધી રહી હોવાના સંકેતો મળ્યા હતા, જેના કારણે તેલના ભાવમાં ઘટાડો નોંધાયો હતો. જોકે નવા હુમલાઓના અહેવાલો બાદ ફરીથી બજારમાં ચિંતા વધી છે અને ભાવ ઉપરની દિશામાં આગળ વધ્યા છે.
હોર્મુઝ જળસંધિ ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં
હોર્મુઝ જળસંધિ છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી વૈશ્વિક રાજકારણ અને ઊર્જા સુરક્ષાનો કેન્દ્રબિંદુ બની રહી છે. ઈરાન, અમેરિકા વચ્ચેના તણાવને કારણે આ માર્ગ પર વારંવાર જોખમ ઉભા થયા છે.જો જળસંધિમાં અવરોધ ઊભો થાય અથવા જહાજરાની પ્રભાવિત થાય તો વિશ્વભરના દેશોને તેલ અને ગેસ પુરવઠામાં મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે. ઊર્જા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હાલની પરિસ્થિતિમાં માત્ર સૈન્ય કાર્યવાહી જ નહીં પરંતુ રાજકીય નિવેદનો પણ બજારને અસર કરી રહ્યા છે. કોઈ પણ સકારાત્મક સંકેત મળતા ભાવ ઘટે છે, જ્યારે તણાવ વધતા ભાવ ફરી ઊંચા પહોંચી જાય છે.
ભારત સહિત આયાતકાર દેશો માટે ચિંતાનો વિષય
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા કાચા તેલ આયાતકાર દેશોમાંનું એક છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવમાં થતો દરેક વધારો ભારતની અર્થવ્યવસ્થા પર અસર કરે છે. આ સાથે કાચા તેલના ભાવ વધતા પેટ્રોલ, ડીઝલ, ATF અને અન્ય પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે.આર્થિક નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ જો બ્રેન્ટ ક્રૂડ લાંબા સમય સુધી 100 ડોલર પ્રતિ બેરલની નજીક અથવા તેનાથી ઉપર રહે છે, તો ભારતના આયાત બિલમાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ શકે છે. તેનાથી મોંઘવારી, પરિવહન ખર્ચ અને વેપાર ખાધ પર પણ અસર પડી શકે છે.
શેરબજારો પર પણ દેખાઈ અસર
તેલના ભાવમાં વધારો થતાં વૈશ્વિક શેરબજારોમાં પણ સાવચેતી જોવા મળી રહી છે. રોકાણકારો હાલમાં મધ્ય પૂર્વના તાજા વિકાસ અને અમેરિકા-ઈરાન સંબંધો પર નજર રાખી રહ્યા છે. ઊર્જા કંપનીઓના શેરોમાં વધારો જોવા મળી શકે છે, જ્યારે પરિવહન અને એરલાઈન ક્ષેત્ર પર દબાણ વધવાની શક્યતા છે.વિશ્વભરના નાણાકીય બજારોમાં હાલ સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી ચર્ચાઓ સફળ થશે કે નહીં. જો બંને દેશો વચ્ચે કોઈ સમજૂતી થાય અને હોર્મુઝ જળસંધિમાં સ્થિતિ સામાન્ય બને તો તેલના ભાવમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. પરંતુ જો તણાવ વધુ વધે તો બ્રેન્ટ ક્રૂડ 100 ડોલરથી પણ ઉપર જઈ શકે છે.
આગળ શું?
ઊર્જા બજારના વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આગામી કેટલાક દિવસો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રહેશે. મધ્ય પૂર્વમાં કોઈપણ નવી સૈન્ય કાર્યવાહી, શાંતિ ચર્ચાઓની પ્રગતિ અથવા હોર્મુઝ જળસંધિ સંબંધિત કોઈ નિર્ણય સીધી રીતે તેલના ભાવોને અસર કરી શકે છે. કેટલાક વિશ્લેષકો તો એવી પણ ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે જો સપ્લાયમાં લાંબા ગાળાનો વિક્ષેપ યથાવત રહેશે તો બ્રેન્ટ ક્રૂડ 100 ડોલરથી ઉપર સ્થિર થઈ શકે છે.
હાલ માટે વૈશ્વિક બજારો, ઊર્જા કંપનીઓ અને તેલ આયાતકાર દેશોની નજર મધ્ય પૂર્વની સ્થિતિ પર ટકેલી છે. ઈરાનમાં વધતા તણાવ અને અમેરિકા સાથેની અથડામણની અસર આગામી દિવસોમાં વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા અને ઊર્જા બજાર માટે નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે.
