દેશભરના કરોડો લોકોને છેલ્લા 12 દિવસમાં મોંઘવારીનો મોટો ફટકો લાગ્યો છે. એક તરફ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં સતત વધારો થયો છે, તો બીજી તરફ CNGના દરોમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો નોંધાયો છે. પરિણામે રોજિંદી મુસાફરી, માલસામાનનું પરિવહન અને ઘરેલુ ખર્ચ પર સીધી અસર જોવા મળી રહી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ઈંધણના ભાવમાં થયેલો આ વધારો આગામી દિવસોમાં અન્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવ પર પણ અસર કરી શકે છે.
તાજેતરના 12 દિવસમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર અંદાજે ₹7 સુધીનો વધારો થયો છે, જ્યારે CNGના ભાવમાં લગભગ ₹6 પ્રતિ કિલોનો વધારો નોંધાયો છે. આ વધારાએ ખાસ કરીને મધ્યમવર્ગ, નોકરીયાત વર્ગ, ટેક્સી-ઓટો ચાલકો અને નાના વેપારીઓનું બજેટ ખોરવી નાખ્યું છે.
કેવી રીતે વધ્યા ઈંધણના ભાવ?
તાજેતરમાં મધ્ય પૂર્વમાં વધી રહેલા તણાવ, ખાસ કરીને ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેની અથડામણો અને હોર્મુઝ જળસંધિમાં ઊભી થયેલી અનિશ્ચિતતાને કારણે વૈશ્વિક કાચા તેલના બજારમાં અસ્થિરતા જોવા મળી છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં ઉછાળો આવતા ભારત સહિત અનેક આયાતકાર દેશો પર તેની અસર પડી છે.ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું કાચું તેલ આયાત કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવ વધતા સ્થાનિક બજારમાં પણ તેની સીધી અસર જોવા મળે છે. તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ વધેલા ખર્ચને કારણે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો કર્યો છે.
CNG વપરાશકારોને પણ મોટો ઝટકો
પેટ્રોલ અને ડીઝલ બાદ હવે CNGના ભાવમાં પણ સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. દિલ્હીમાં CNGનો ભાવ વધીને ₹83 પ્રતિ કિલોથી વધુ પહોંચી ગયો છે, જ્યારે NCRના અન્ય શહેરોમાં ભાવ ₹90 પ્રતિ કિલોની નજીક પહોંચી ગયા છે. છેલ્લા 12 દિવસમાં CNGના ભાવમાં લગભગ ₹6નો વધારો થતાં લાખો ઓટો-રિક્ષા, ટેક્સી, કોમર્શિયલ વાહન ચાલકોની મુશ્કેલીઓ વધી ગઈ છે. ઘણા વાહનચાલકોનું કહેવું છે કે વધેલા ઈંધણ ખર્ચને કારણે તેમની આવક પર સીધી અસર પડી રહી છે.
સામાન્ય માણસ પર કેટલી અસર?
જો કોઈ વ્યક્તિ દરરોજ 20 થી 30 કિલોમીટર મુસાફરી કરે છે અને મહિને 40 થી 50 લિટર પેટ્રોલનો ઉપયોગ કરે છે, તો ભાવવધારાને કારણે તેના માસિક ખર્ચમાં ₹300 થી ₹500 સુધીનો વધારો થઈ શકે છે.તે જ રીતે CNG વાહન ચલાવતા લોકો માટે પણ દર મહિને ₹250 થી ₹600 સુધીનો વધારાનો બોજ આવી શકે છે. ખાસ કરીને રોજિંદા કમાણી પર આધારિત ઓટો અને ટેક્સી ચાલકો માટે આ વધારો વધુ મુશ્કેલી ઉભી કરી શકે છે.
પરિવહન ખર્ચ વધતાં મોંઘવારીનો ખતરો
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ઈંધણના ભાવમાં વધારો માત્ર વાહનચાલકો પૂરતો મર્યાદિત રહેતો નથી. ટ્રક, ટેમ્પો અને અન્ય પરિવહન વાહનોના ખર્ચમાં વધારો થતાં તેનો સીધો પ્રભાવ ખાદ્યપદાર્થો અને રોજિંદી જરૂરિયાતની વસ્તુઓના ભાવ પર પણ પડે છે.શાકભાજી, ફળો, દૂધ, અનાજ, કરિયાણું અને અન્ય વસ્તુઓના પરિવહન ખર્ચમાં વધારો થતાં બજારમાં ભાવ વધી શકે છે. પરિણામે સામાન્ય પરિવારોના માસિક બજેટ પર વધુ દબાણ આવી શકે છે.
ટેક્સી અને ઓટો ભાડાં વધી શકે
CNG અને ડીઝલના ભાવમાં થયેલા વધારાને કારણે અનેક શહેરોમાં ટેક્સી અને ઓટો સંઘોએ ભાડામાં વધારો કરવાની માંગ શરૂ કરી છે. જો ઈંધણના ભાવમાં વધુ વધારો થશે તો મુસાફરોને જાહેર પરિવહન માટે પણ વધુ ખર્ચ કરવો પડી શકે છે.
કેટલાક રાજ્યોમાં સ્કૂલ બસ સંચાલકો અને ખાનગી ટ્રાન્સપોર્ટ ઓપરેટરોએ પણ વધેલા ઈંધણ ખર્ચ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
સરકાર અને કંપનીઓ શું કહે છે?
તેલ કંપનીઓનું કહેવું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ અને ગેસના ભાવમાં વધારો તેમજ આયાત ખર્ચ વધવાને કારણે સ્થાનિક ભાવોમાં ફેરફાર કરવો જરૂરી બન્યો છે. સરકાર સતત વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહી હોવાનું કહેવામાં આવી રહ્યું છે. જોકે હાલની સ્થિતિમાં ઈંધણના ભાવમાં તાત્કાલિક ઘટાડાની કોઈ સ્પષ્ટ સંભાવના દેખાઈ રહી નથી.
હોર્મુઝ જળસંધિ પર સૌની નજર
વિશ્વના લગભગ 20 ટકા કાચા તેલનું પરિવહન હોર્મુઝ જળસંધિ મારફતે થાય છે. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના તણાવને કારણે આ વિસ્તાર ફરી વૈશ્વિક ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યો છે. જો સ્થિતિ વધુ બગડશે તો કાચા તેલના ભાવમાં વધુ વધારો થઈ શકે છે. બીજી તરફ જો રાજદ્વારી સ્તરે ઉકેલ આવશે અને તણાવ ઘટશે તો ભાવમાં સ્થિરતા આવી શકે છે.
આગામી દિવસોમાં શું?
આર્થિક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આગામી કેટલાક અઠવાડિયા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રહેશે. જો વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલના ભાવ 100 ડોલર પ્રતિ બેરલની નજીક અથવા તેનાથી ઉપર રહેશે તો ભારતમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને CNGના ભાવ પર વધુ દબાણ આવી શકે છે.હાલમાં સામાન્ય નાગરિકો માટે સૌથી મોટી ચિંતા વધતો જીવનનિર્વાહ ખર્ચ છે. છેલ્લા 12 દિવસમાં પેટ્રોલ-ડીઝલમાં ₹7 અને CNGમાં ₹6 સુધીનો વધારો એ સ્પષ્ટ સંકેત છે કે મોંઘવારીનો બોજ હજુ પણ સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર ભારે પડી રહ્યો છે.
ઘરેલુ બજેટથી લઈને પરિવહન, વેપાર અને રોજિંદા જીવન સુધી – ઈંધણના વધતા ભાવોની અસર દરેક ક્ષેત્રમાં જોવા મળી રહી છે. હવે લોકો અને વેપારીઓની નજર સરકાર તથા વૈશ્વિક બજારમાં થતા આગામી વિકાસ પર ટકેલી છે.
