ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)એ નબળા દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. RBIના જૂન મહિનાના બુલેટિનમાં જણાવાયું છે કે જો ચોમાસું અપેક્ષા કરતાં નબળું રહેશે, તો તેની સીધી અસર દેશની આર્થિક વૃદ્ધિ અને મોંઘવારી પર પડી શકે છે. ખાસ કરીને કૃષિ ઉત્પાદન પર તેની અસર જોવા મળી શકે છે, જેના કારણે ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતા વધી શકે છે. RBIએ પોતાના બુલેટિનમાં જણાવ્યું છે કે હાલ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પણ અનેક પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલી જિયોપોલિટિકલ અશાંતિ, વેપાર સંબંધિત અવરોધો અને ઊર્જા ક્ષેત્રમાં વધતી અનિશ્ચિતતા વિશ્વના અનેક દેશો માટે ચિંતાનું કારણ બની છે. આવા સમયે જો ભારતમાં ચોમાસું પણ નબળું રહે, તો અર્થતંત્ર માટે ડબલ પડકાર ઊભો થઈ શકે છે. તાજેતરમાં અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે તણાવ બાદ એક પ્રકારની વચગાળાની શાંતિ જોવા મળી છે, જેના કારણે વૈશ્વિક બજારોને થોડોક રાહતનો શ્વાસ મળ્યો છે. જોકે RBIનું માનવું છે કે આ સ્થિતિ હજુ સ્થિર કહી શકાય નહીં. જો ફરીથી તણાવ વધશે અથવા આ સમજૂતી તૂટી જશે, તો તેની અસર સમગ્ર વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા પર પડી શકે છે.
RBIએ ચેતવણી આપી છે કે આવી સ્થિતિમાં મોંઘવારીમાં વધારો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને કાચા તેલ અને ઊર્જાના ભાવમાં ઉછાળો આવી શકે છે. ઊર્જા ક્ષેત્રમાં કોઈપણ પ્રકારનો અવરોધ ઉત્પાદન ખર્ચ વધારી શકે છે, જેનો સીધો બોજ સામાન્ય ગ્રાહકો પર પડે છે. ઉપરાંત ખાદ્ય સુરક્ષા સંબંધિત ચિંતાઓ પણ વધી શકે છે, કારણ કે ખેતી માટે અનુકૂળ વાતાવરણ ન મળવાથી ઉત્પાદન ઘટી શકે છે. રિઝર્વ બેંકના અહેવાલ મુજબ ભારતીય અર્થતંત્રે અત્યાર સુધી વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે પણ સારું પ્રદર્શન કર્યું છે. વર્ષ 2025-26ના ચોથા ત્રિમાસિક ગાળામાં દેશની આર્થિક વૃદ્ધિ દર 7.8 ટકા નોંધાઈ હતી. આ વૃદ્ધિ પાછળ ખાનગી ખર્ચ અને સ્થાયી રોકાણનો મોટો ફાળો રહ્યો છે. આ ઉપરાંત, વર્ષ 2026-27ની શરૂઆતના બે મહિનાના આંકડાઓ પણ સકારાત્મક સંકેતો આપી રહ્યા છે. વિવિધ આર્થિક સૂચકો દર્શાવે છે કે દેશની અર્થવ્યવસ્થા હજુ પણ મજબૂત ગતિ સાથે આગળ વધી રહી છે. જોકે RBIનું કહેવું છે કે આ વૃદ્ધિને જાળવી રાખવા માટે સારો વરસાદ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
મોંઘવારીની વાત કરીએ તો મે મહિનામાં થોડો વધારો જોવા મળ્યો હતો, પરંતુ કન્ઝ્યુમર પ્રાઈસ ઈન્ડેક્સ (CPI) આધારિત ફુગાવો હજુ પણ નિયંત્રણમાં રહ્યો છે. આથી સામાન્ય ગ્રાહકોને હાલમાં મોટી રાહત મળી રહી છે. પરંતુ જો વરસાદ ઓછો પડે અને કૃષિ ઉત્પાદન ઘટે, તો ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે, જે મોંઘવારીને ફરી ઊંચી લઈ જઈ શકે છે. ભારતના બાહ્ય ક્ષેત્રની સ્થિતિ પણ હાલમાં મજબૂત માનવામાં આવે છે. દેશમાં સતત વિદેશી મૂડીરોકાણ (FDI) આવી રહ્યું છે અને વિદેશી મુદ્રા ભંડાર પણ સારા સ્તરે છે. આ બંને બાબતો ભારતને વૈશ્વિક આર્થિક આંચકાઓ સામે લડવામાં મદદ કરે છે. RBIએ પોતાના અહેવાલમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે ભારતે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અનેક વૈશ્વિક પડકારો વચ્ચે પણ સ્થિરતા જાળવી રાખી છે. કોરોના મહામારીથી લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય યુદ્ધો અને સપ્લાય ચેઇન સંકટ જેવી પરિસ્થિતિઓમાં પણ ભારતીય અર્થતંત્ર અન્ય ઘણા દેશોની સરખામણીએ વધુ મજબૂત રહ્યું છે.
જોકે, આવનારા મહિનાઓમાં ચોમાસાની સ્થિતિ ખૂબ જ મહત્વની રહેશે. જો વરસાદ સામાન્ય અથવા સામાન્ય કરતાં વધુ રહેશે, તો કૃષિ ઉત્પાદન સારું રહેવાની સાથે મોંઘવારી પણ નિયંત્રણમાં રહી શકે છે. પરંતુ જો ચોમાસું નબળું રહેશે, તો ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવમાં વધારો, કૃષિ ઉત્પાદન પર અસર અને આર્થિક વૃદ્ધિની ગતિ ધીમી પડવા જેવી સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે. આથી RBIએ સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો છે કે વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા વચ્ચે ભારત માટે સૌથી મોટો સ્થાનિક પડકાર હાલમાં ચોમાસું છે. આગામી અઠવાડિયાઓમાં વરસાદની સ્થિતિ જ નક્કી કરશે કે મોંઘવારી કાબૂમાં રહેશે કે પછી સામાન્ય લોકોના ખિસ્સા પર વધારાનો બોજ પડશે.
