ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ટોલ વસૂલવાનું શરૂ કર્યું છે. “રિસ્ક ચાર્જ” ની આડમાં પસાર થતા જહાજો પાસેથી આશરે $2 મિલિયન (આશરે ₹18 કરોડ) વસૂલવામાં આવી રહ્યા છે. આને સરળ બનાવવા માટે ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની અંદર એક નિયુક્ત “સલામત કોરિડોર” સ્થાપિત કરી રહ્યું છે. ઇતિહાસમાં આ પહેલી વાર છે જ્યારે જહાજોને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવા માટે ટોલ ચૂકવવાની જરૂર પડે છે.
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથેના તેના ચાલુ સંઘર્ષ વચ્ચે ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજો પાસેથી $2 મિલિયન (આશરે ₹20 કરોડ) નો ટોલ વસૂલ કરી રહ્યું છે. આ ખુલાસો એક ગુપ્તચર અહેવાલમાંથી બહાર આવ્યો છે. આ ઇતિહાસમાં એક અભૂતપૂર્વ ઘટના છે. પહેલી વાર જ્યારે ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજ પાસેથી ટોલના રૂપમાં ચુકવણીની માંગણી કરી છે. અત્યાર સુધી જહાજોને કોઈપણ ટોલ ચૂકવ્યા વિના હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી મફતમાં પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવતી હતી. ઈરાને હજુ સુધી આ બાબતે કોઈ સત્તાવાર નિવેદન બહાર પાડ્યું નથી.
લોયડ ઇન્ટેલિજન્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના જણાવ્યા અનુસાર પર્શિયન ગલ્ફમાં પ્રવર્તમાન તણાવને ધ્યાનમાં રાખીને ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ નજીક એક સુરક્ષિત કોરિડોર સ્થાપિત કર્યો છે. આ કોરિડોર લારાક ટાપુ નજીક આવેલો છે. અત્યાર સુધીમાં નવ જહાજોને આ માર્ગ દ્વારા માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું છે. આમાંથી એક જહાજે પુષ્ટિ આપી છે કે તેના પર $2 મિલિયન ફી વસૂલવામાં આવી હતી.
અહેવાલ અનુસાર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા માર્ગદર્શન આપવામાં આવેલા નવ જહાજો ભારત, ચીન, પાકિસ્તાન અને મલેશિયાના છે. જો કે અહેવાલમાં દરેક સંબંધિત દેશના કેટલા જહાજો હતા તેનું ચોક્કસ વિભાજન સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું નથી. સૂત્રો સૂચવે છે કે ઈરાને રાજદ્વારી પહેલના પરિણામે આ કોરિડોર સ્થાપિત કર્યો હતો.
ઈરાનના નાયબ વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાધચીના જણાવ્યા અનુસાર ઈરાન એવા દેશોના જહાજોને પસાર થવાની મંજૂરી આપી રહ્યું છે જે મિત્ર અને શુભેચ્છક માનવામાં આવે છે. તેનાથી વિપરીત યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ઈરાનના નિયંત્રણને નાબૂદ કરવાના હેતુથી ગઠબંધન બનાવવા માટે કામ કરી રહ્યું છે. હોર્મુઝની સમુદ્રધુની એ પર્સિયન ગલ્ફને ઓમાનના અખાત સાથે જોડતો એક મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ છે અને તે વેપાર અને વાણિજ્યિક દ્રષ્ટિકોણથી ખૂબ જ વ્યૂહાત્મક મહત્વનું માનવામાં આવે છે.
ઈરાન જહાજો પર ટોલ શા માટે વસૂલ કરી રહ્યું છે?
અત્યાર સુધી હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી પસાર થતા કોઈપણ જહાજને કોઈ પરિવહન ફી ચૂકવવાની જરૂર નહોતી. જોકે તાજેતરના અહેવાલો સૂચવે છે કે હવે જહાજો પર $2 મિલિયનનો ચાર્જ વસૂલવામાં આવી રહ્યો છે. વાસ્તવમાં આવા કર લાદીને ઈરાન બે ચોક્કસ હિતોને પૂર્ણ કરવાનો હેતુ ધરાવે છે:
- ગુરુવારે મેહર ન્યૂઝ સાથે વાત કરતા ઈરાની સાંસદ મોહમ્મદ મોખબેરે જણાવ્યું: “અમે એવા પ્રદેશો પર કર લાદીશું જે આપણા છે. જે રાષ્ટ્રોએ આપણા પર પ્રતિબંધો લાદ્યા છે તેઓએ ચોક્કસપણે આ કર ચૂકવવા પડશે. વેપાર હવે દ્વિમાર્ગી માર્ગ બનશે.” વધુમાં ઈરાનના વિદેશ પ્રધાન, અબ્બાસ અરાકચીએ, સંઘર્ષ પછીના યુગમાં હોર્મુઝની સામુદ્રધુની અંગે ચોક્કસ પ્રોટોકોલ સ્થાપિત કરવાની હાકલ કરી છે.
- આવા કર લાદીને ઈરાન એ દર્શાવવા માંગે છે કે તેનું હજુ પણ હોર્મુઝની સામુદ્રધુની પર નિયંત્રણ છે. આ પગલું યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા તાજેતરમાં જ સ્ટ્રેટ નજીક સ્થિત ઇરાની લશ્કરી થાણા પર હુમલો કરવાના તેના ઇરાદા અંગેની જાહેરાત બાદ લેવામાં આવ્યું છે.
