વર્તમાન વર્ષના માર્ચ ત્રિમાસિક દરમિયાન ભારતમાં સોનાની માંગમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળ્યો છે. પહેલીવાર એવું બન્યું છે કે સોનામાં રોકાણ (ઇન્વેસ્ટમેન્ટ) માટેની માંગ જ્વેલરીની માંગ કરતા વધુ રહી છે. ઊંચા ભાવ હોવા છતાં લોકો સોનાને ‘સેફ હેવન’ તરીકે પસંદ કરી રહ્યા છે. વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલના રિપોર્ટ અનુસાર, માર્ચ ત્રિમાસિકમાં સોનાની ઇન્વેસ્ટમેન્ટ માંગમાં 54 ટકા જેટલો વધારો નોંધાયો છે. આ સમયગાળામાં કુલ 82 ટન સોનામાં રોકાણ થયું હતું. બીજી તરફ, જ્વેલરી માટેની માંગમાં લગભગ 19.50 ટકા ઘટાડો નોંધાયો છે અને તે 66 ટન સુધી સીમિત રહી છે.
આ બદલાવ પાછળ ઘણા કારણો જવાબદાર માનવામાં આવે છે. વિશ્વમાં ચાલી રહેલી ભૌગોલિક અને રાજકીય તણાવની સ્થિતિ, ખાસ કરીને ઈરાન સાથેનો યુદ્ધ અને અમેરિકાની ટેરિફ નીતિ, તેના કારણે શેરબજારમાં અનિશ્ચિતતા વધી છે. આ સ્થિતિમાં રોકાણકારો વધુ સુરક્ષિત વિકલ્પ તરીકે સોનામાં પૈસા લગાવી રહ્યા છે. મૂલ્યની દ્રષ્ટિએ જોવામાં આવે તો સોનાની ઇન્વેસ્ટમેન્ટ માંગમાં 179 ટકા જેટલો જંગી વધારો થયો છે. આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે રોકાણકારો મોટા પાયે સોનામાં પૈસા મૂકી રહ્યા છે. ગોલ્ડ ETF (એક્સચેન્જ ટ્રેડેડ ફંડ) માં પણ રોકાણમાં ભારે વધારો નોંધાયો છે. ગોલ્ડ ETFમાં ઇન્ફ્લો 186 ટકા વધી 20 ટન સુધી પહોંચી ગયો છે.
ભારતમાં સોનાનો કુલ વપરાશ પણ વધ્યો છે. માર્ચ ત્રિમાસિકમાં કુલ વપરાશ 10 ટકા વધી 151 ટન રહ્યો હતો. તેમાં ઇન્વેસ્ટમેન્ટ માંગનો હિસ્સો 55 ટકા સુધી પહોંચી ગયો છે, જ્યારે જ્વેલરીનો હિસ્સો ઘટીને 44 ટકા રહ્યો છે. આ આંકડો વર્ષ 2000 પછીનો સૌથી નીચો સ્તર માનવામાં આવે છે. વૈશ્વિક સ્તરે પણ સોનાની માંગમાં વધારો જોવા મળ્યો છે. કુલ વૈશ્વિક માંગ 2 ટકા વધી 1231 ટન સુધી પહોંચી છે. આમાં કેન્દ્રીય બેન્કોની ભૂમિકા પણ મહત્વપૂર્ણ રહી છે. કેન્દ્રીય બેન્કોએ 244 ટન સોનાની ખરીદી કરી છે, જેમાં ભારતની આરબીઆઈએ પણ 300 કિલોગ્રામ સોનું ખરીદ્યું છે.
સોનાના ભાવમાં પણ જંગી વધારો નોંધાયો છે. 2025ની શરૂઆતથી અત્યાર સુધીમાં સોનાના ભાવ લગભગ બમણા થઈ ગયા છે. માર્ચ ત્રિમાસિક દરમિયાન સોનાનો સરેરાશ વૈશ્વિક ભાવ 81 ટકા વધીને પ્રતિ ઔંસ 4873 ડોલર થયો હતો. આ વધેલા ભાવના કારણે જ્વેલરી ખરીદનારાઓ થોડા પાછળ રહ્યા છે. સામાન્ય ગ્રાહકો માટે સોનાની જ્વેલરી ખરીદવી મોંઘી પડી રહી છે, જેના કારણે જ્વેલરી માર્કેટમાં ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. ચીન, ભારત, દક્ષિણ કોરિયા અને જાપાન જેવા દેશોમાં સોનાની સિક્કા અને લગડીની માંગમાં પણ વધારો નોંધાયો છે. ખાસ કરીને ચીનમાં આ માંગ 67 ટકા વધી 207 ટન સુધી પહોંચી છે. સારાંશમાં કહીએ તો, વર્તમાન સમયમાં સોનું માત્ર આભૂષણ માટે નહીં પરંતુ એક મજબૂત રોકાણ તરીકે પણ ઉભરી રહ્યું છે. વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા અને આર્થિક જોખમ વચ્ચે રોકાણકારો સોનાને સુરક્ષિત વિકલ્પ તરીકે પસંદ કરી રહ્યા છે.`
