ભારતીય નૌકાદળની તાકાતમાં વધુ એક મોટો વધારો થયો છે. રવિવારે કોલકાતાના શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જી પોર્ટ ખાતે આયોજિત વિશેષ સમારોહમાં ત્રણ અત્યાધુનિક સ્વદેશી યુદ્ધ જહાજો – INS દૂનાગીરી, INS સંશોધક અને INS અગ્રય – ને સત્તાવાર રીતે ભારતીય નેવીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા. આ ત્રણેય જહાજો દેશમાં જ ડિઝાઇન અને તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે, જે ભારતના સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં વધતી આત્મનિર્ભરતાનું મોટું પ્રતિક માનવામાં આવી રહ્યા છે. આ કાર્યક્રમમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પણ હાજર રહ્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું કે ભારત હવે માત્ર સંરક્ષણ સાધનો ખરીદનાર દેશ બનીને રહેવા માંગતું નથી, પરંતુ દુનિયાને સંરક્ષણ ક્ષેત્રે નવી દિશા બતાવવા માંગે છે. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે ભારતની સાચી ઓળખ આત્મનિર્ભરતા અને સ્વદેશી ઉત્પાદનથી બનશે. ભારતીય નૌકાદળના વોરશિપ ડિઝાઇન બ્યુરો દ્વારા ડિઝાઇન કરાયેલા આ ત્રણેય જહાજોનું નિર્માણ કોલકાતાની ગાર્ડન રીચ શિપબિલ્ડર્સ એન્ડ એન્જિનિયર્સ (GRSE) દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. આ નવા જહાજોના સમાવેશથી ભારતીય નૌકાદળની દરિયાઈ સુરક્ષા, દેખરેખ અને હુમલાની ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો થશે.
INS દૂનાગીરી આ ત્રણ જહાજોમાં સૌથી શક્તિશાળી યુદ્ધ જહાજોમાંનું એક છે. તે પ્રોજેક્ટ-17A હેઠળ બનાવવામાં આવેલ પાંચમું સ્ટીલ્થ ફ્રિગેટ છે. આ જહાજની સૌથી મોટી ખાસિયત તેની બ્રહ્મોસ સુપરસોનિક મિસાઇલ સિસ્ટમ છે. દૂનાગીરી એક સાથે અનેક લક્ષ્યો પર હુમલો કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. તેની સ્ટીલ્થ ટેકનોલોજી તેને દુશ્મનના રડારથી બચાવવામાં મદદ કરે છે. આ ઉપરાંત તે હેલિકોપ્ટર ઓપરેશન માટે પણ સક્ષમ છે. હવે તેને પૂર્વીય નૌકા કમાન્ડમાં તહેનાત કરવામાં આવશે, જ્યાં તે બંગાળની ખાડી અને હિંદ મહાસાગરમાં ભારતની સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવશે.
બીજું જહાજ INS સંશોધક સીધું યુદ્ધ માટે નહીં પરંતુ દરિયાઈ સર્વેક્ષણ માટે બનાવવામાં આવ્યું છે. તે સર્વે વેસલ (લાર્જ) શ્રેણીનું ચોથું જહાજ છે. તેનું મુખ્ય કામ દરિયાઈ માર્ગો, બંદરો અને સમુદ્રની ઊંડાઈ અંગે માહિતી એકત્રિત કરવાનું છે. આ જહાજ આધુનિક ટેકનોલોજીથી સજ્જ છે અને સમુદ્રના નકશા તૈયાર કરવા, હાઇડ્રોગ્રાફિક સર્વે કરવા તથા સંરક્ષણ અને નાગરિક ઉપયોગ માટે મહત્વપૂર્ણ ડેટા એકત્રિત કરી શકે છે. તેમાં ઓટોનોમસ અંડરવોટર વ્હીકલ અને રિમોટલી ઓપરેટેડ વ્હીકલ જેવી અદ્યતન સિસ્ટમો પણ છે. INS સંશોધક એક વખતમાં લગભગ 12 હજાર કિલોમીટર સુધીની મુસાફરી કરી શકે છે.
ત્રીજું જહાજ INS અગ્રય ભારતીય દરિયાકિનારાની સુરક્ષા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. તે અર્નાલા ક્લાસનું એન્ટી-સબમરીન વોરફેર શેલો વોટર ક્રાફ્ટ છે. આ જહાજ ખાસ કરીને દુશ્મન સબમરીનોને શોધવા અને નષ્ટ કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે. તેમાં હળવા ટોર્પિડો, સ્વદેશી રોકેટ લોન્ચર અને અદ્યતન સોનાર સિસ્ટમ લગાવવામાં આવી છે. તેની વિશેષતા એ છે કે તે ખૂબ ઓછો અવાજ કરે છે, જેના કારણે દુશ્મનની સોનાર સિસ્ટમ તેને સરળતાથી શોધી શકતી નથી. દરિયાકિનારાની સુરક્ષા ઉપરાંત શોધ અને બચાવ અભિયાનોમાં પણ તેનો ઉપયોગ થઈ શકશે.
કાર્યક્રમ દરમિયાન વડાપ્રધાન મોદીએ જણાવ્યું કે ભારત હવે સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં માત્ર ગ્રાહક નહીં પરંતુ નિર્માતા બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે કોઈ દેશ પોતાની જરૂરિયાતો માટે જાતે ઉત્પાદન કરે છે, ત્યારે તે વધુ આત્મવિશ્વાસ સાથે નિર્ણયો લઈ શકે છે. આ નવા યુદ્ધ જહાજો એ જ દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. હાલમાં ભારતીય નૌકાદળ પાસે લગભગ 140થી 145 સક્રિય યુદ્ધ જહાજો છે. નૌકાદળનું લક્ષ્ય 2030 સુધીમાં આ સંખ્યાને 150થી 160 સુધી પહોંચાડવાનું છે. નવા જહાજોના સમાવેશથી ભારતની દરિયાઈ સુરક્ષા વધુ મજબૂત બનશે અને ચીન તથા પાકિસ્તાન જેવી પડોશી શક્તિઓ પર વધુ અસરકારક નજર રાખી શકાશે.
આ ઉપરાંત ભારત પોતાની પરમાણુ સબમરીન ક્ષમતામાં પણ સતત વધારો કરી રહ્યું છે. INS અરિહંત અને INS અરિઘાત જેવી પરમાણુ સબમરીનો દેશની ‘સેકન્ડ સ્ટ્રાઈક કેપેસિટી’ને મજબૂત બનાવે છે, જે કોઈપણ સંભવિત હુમલા પછી વળતો જવાબ આપવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે. આ ત્રણ નવા સ્વદેશી યુદ્ધ જહાજોનું કમિશનિંગ માત્ર નૌકાદળ માટે જ નહીં પરંતુ આત્મનિર્ભર ભારતના સપનાને સાકાર કરવાની દિશામાં પણ એક મોટી સિદ્ધિ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
