સત્તા સંઘર્ષની અટકળો તેજ
અમેરિકા સાથેના યુદ્ધવિરામ બાદ ઈરાનની અંદર વધ્યો રાજકીય ઘર્ષણ, કટ્ટરપંથી નેતાઓએ સરકારના વલણ સામે ઉગ્ર વિરોધ વ્યક્ત કર્યો; દેશની રાજકીય સ્થિરતા અંગે નવા સવાલો ઊભા થયા
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી ચાલી રહેલા સૈન્ય તણાવ બાદ જાહેર થયેલા યુદ્ધવિરામે ભલે સરહદ પર ગોળીબારને થોડી રાહત આપી હોય, પરંતુ ઈરાનની આંતરિક રાજનીતિમાં હવે નવા પ્રકારનું વાવાઝોડું ઊભું થયું છે. યુદ્ધવિરામ પછી દેશની અંદર કટ્ટરપંથી રાજકીય અને ધાર્મિક જૂથોએ સરકારના નિર્ણયોને લઈને ખુલ્લેઆમ વિરોધ શરૂ કર્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ અને વિદેશ મંત્રીના વલણને કેટલાક કટ્ટરપંથી વર્ગોએ નબળું ગણાવ્યું છે, સરકાર પર અમેરિકાના દબાણ સામે ઝૂકી જવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. ઈરાનના રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચા છે કે યુદ્ધવિરામ માત્ર સૈન્ય નિર્ણય નથી, પરંતુ તેની અસર સીધી દેશની આંતરિક સત્તાની રાજનીતિ પર પડી રહી છે. કેટલાક પ્રભાવશાળી કટ્ટરપંથી નેતાઓએ સરકારની નીતિઓ સામે જાહેરમાં અસંતોષ વ્યક્ત કરતાં એવી ભાષાનો ઉપયોગ કર્યો છે, જેને રાજકીય નિરીક્ષકો અત્યંત ગંભીર માની રહ્યા છે.
રાજકીય મંચો, સામાજિક માધ્યમો અને ધાર્મિક સભાઓમાં સરકાર વિરુદ્ધ આક્રમક નિવેદનો સામે આવી રહ્યા છે. તાજેતરમાં કેટલાક કટ્ટરપંથી સમર્થકો દ્વારા એવી ચેતવણીઓ પણ આપવામાં આવી હોવાનું જણાવવામાં આવે છે કે જો સરકાર પોતાના વલણમાં ફેરફાર નહીં કરે તો તેની સામે વધુ આક્રમક રાજકીય અભિયાન ચલાવવામાં આવશે. આવા નિવેદનોને કારણે ઈરાનની રાજકીય પરિસ્થિતિ વધુ તંગ બની છે. જોકે સરકાર તરફથી સત્તાવાર રીતે કોઈ પણ પ્રકારની ધમકીનો સ્વીકાર કરવામાં આવ્યો નથી. વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે યુદ્ધ દરમિયાન સરકારે દેશની સુરક્ષા અને આર્થિક હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને રાજદ્વારી માર્ગ અપનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. પરંતુ કટ્ટરપંથી વર્ગનું માનવું છે કે અમેરિકા સામે વધુ આક્રમક વલણ રાખવું જોઈએ હતું.
આ મતભેદ હવે ખુલ્લા રાજકીય વિવાદમાં ફેરવાઈ રહ્યા છે. ઈરાનના રાજકીય માળખામાં રાષ્ટ્રપતિ, સંસદ, સુરક્ષા તંત્ર અને ધાર્મિક નેતૃત્વ વચ્ચે સંતુલન મહત્વનું માનવામાં આવે છે. જ્યારે પણ વિદેશ નીતિ અથવા સુરક્ષા સંબંધિત મોટા નિર્ણયો લેવાય છે ત્યારે વિવિધ સત્તા કેન્દ્રો વચ્ચે મતભેદ ઉભા થવાની શક્યતા રહે છે. હાલની સ્થિતિમાં પણ એવું જ જોવા મળી રહ્યું છે.યુદ્ધવિરામ બાદ સરકાર દેશની આર્થિક સ્થિતિ સુધારવા, આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોના દબાણને ઘટાડવા અને સામાન્ય જનજીવનને સ્થિર કરવા પ્રયત્ન કરી રહી છે. બીજી તરફ કટ્ટરપંથી જૂથોનું કહેવું છે કે અમેરિકા પર વિશ્વાસ રાખવો ઈરાન માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. તેઓ સરકાર પર કડક અને રાષ્ટ્રવાદી નીતિ અપનાવવાનું દબાણ કરી રહ્યા છે.
રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે હાલની સ્થિતિને સીધી રીતે “તખ્તાપલટ” કહેવું યોગ્ય નથી, પરંતુ સરકાર અને કટ્ટરપંથી જૂથો વચ્ચેનો વધતો ટકરાવ ભવિષ્યમાં રાજકીય અસ્થિરતા ઊભી કરી શકે છે.
જો બંને પક્ષો વચ્ચે મતભેદ વધુ ઊંડા બનશે તો તેની અસર સરકારના નિર્ણયોમાં અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોમાં પણ જોવા મળી શકે છે.આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ દરમિયાન ઈરાનના સામાન્ય નાગરિકોમાં પણ ચિંતા વધી રહી છે. યુદ્ધના કારણે પહેલાથી જ અર્થતંત્ર પર ભારે દબાણ છે. મોંઘવારી, બેરોજગારી,વિદેશી રોકાણમાં ઘટાડો, આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો જેવી સમસ્યાઓ વચ્ચે રાજકીય અસ્થિરતા દેશ માટે વધુ પડકારરૂપ બની શકે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નિરીક્ષકોનું માનવું છે કે જો ઈરાનની અંદર રાજકીય વિખવાદ વધુ ઊંડો બનશે તો તેનો સીધો પ્રભાવ મધ્ય પૂર્વની સુરક્ષા પર પડી શકે છે. અમેરિકા, ઈઝરાયેલ અને ગલ્ફ દેશો પણ ઈરાનની આંતરિક સ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે.
કેટલાક રાજકીય નિષ્ણાતો માને છે કે હાલનો વિવાદ માત્ર વ્યક્તિગત નેતાઓ વચ્ચેનો નથી, પરંતુ ઈરાનના ભવિષ્યની વિદેશ નીતિ કઈ દિશામાં આગળ વધશે તે અંગેનો છે. એક તરફ રાજદ્વારી અને સંવાદને મહત્વ આપતો અભિગમ છે તો બીજી તરફ કટ્ટરપંથીઓ વધુ આક્રમક વલણની માંગ કરી રહ્યા છે. આર્થિક દ્રષ્ટિએ પણ સ્થિતિ સરળ નથી. યુદ્ધ અને પ્રતિબંધોના કારણે તેલની નિકાસ, વિદેશી વેપાર અને ચલણ પર દબાણ વધી રહ્યું છે. સરકાર માટે આંતરિક રાજકીય દબાણ વચ્ચે અર્થતંત્રને સંભાળવું પણ મોટો પડકાર બની રહ્યો છે. હાલ સુધી દેશની સત્તાવાર સંસ્થાઓએ સરકાર વિરુદ્ધ કોઈ બંધારણીય કાર્યવાહી અથવા સત્તા પરિવર્તનની પ્રક્રિયાની પુષ્ટિ કરી નથી. જોકે રાજકીય ચર્ચાઓ અને નિવેદનોને કારણે અફવાઓનું બજાર ગરમ છે. નિષ્ણાતો લોકોને અપ્રમાણિત દાવાઓથી સાવચેત રહેવાની સલાહ આપી રહ્યા છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અનેક દેશોએ ઈરાનમાં સ્થિરતા જળવાઈ રહે તેવી આશા વ્યક્ત કરી છે. રાજદ્વારી માર્ગે મતભેદો ઉકેલવા અને આંતરિક શાંતિ જાળવવા માટે અપીલો પણ કરવામાં આવી રહી છે.આવનારા દિવસોમાં ઈરાનની રાજકીય સ્થિતિ કઈ દિશામાં આગળ વધે છે તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે. સરકાર કટ્ટરપંથી દબાણનો કેવી રીતે સામનો કરે છે, યુદ્ધવિરામ કેટલો ટકાઉ સાબિત થાય છે અને આંતરિક રાજકીય સમીકરણોમાં શું ફેરફાર થાય છે તે આગામી સમય નક્કી કરશે. હાલ માટે એટલું સ્પષ્ટ છે કે યુદ્ધવિરામે સરહદ પરનો તણાવ થોડોક ઘટાડ્યો હશે, પરંતુ ઈરાનની અંદર રાજકીય ઘર્ષણને નવી દિશા આપી છે. જો સરકાર અને વિરોધી વિચારો ધરાવતા જૂથો વચ્ચે સંવાદ દ્વારા ઉકેલ નહીં આવે તો દેશની રાજકીય સ્થિરતા સામે વધુ પડકારો ઊભા થઈ શકે છે. સમગ્ર વિશ્વ હવે ઈરાનમાં થતા દરેક રાજકીય વિકાસ પર બારીક નજર રાખી રહ્યું છે.
