National

કોઈપણ મતદાર કે ઉમેદવાર ચોક્કસ બેઠકને અનામત રાખવાનો દાવો કરી શકે નહીં: સુપ્રીમ કોર્ટનો સ્પષ્ટ આદેશ

મહારાષ્ટ્રમાં સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીઓમાં અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) માટેની અનામત બેઠકોના રોટેશન એટલે કે બદલાવના મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સ્પષ્ટ આદેશ જારી કર્યો છે. ચીફ જસ્ટિસની આગેવાની હેઠળની ત્રણ ન્યાયાધીશોની ખંડપીઠે આ મુદ્દે ચુકાદો આપતા સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે કોઈપણ મતદાર કે ઉમેદવાર પાસે કોઈ ચોક્કસ મતક્ષેત્રને SC-ST માટે આરક્ષિત કરાવવાનો કોઈ બંધારણીય કે કાનૂની અધિકાર નથી. આરક્ષિત બેઠકોનું રોટેશન કઈ પદ્ધતિથી અને કઈ સમયસીમામાં કરવામાં આવશે, તેનો નિર્ણય લેવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર સરકાર એટલે કે કાર્યપાલિકાના શિરે રહેલો છે.

આ સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે મહારાષ્ટ્ર જિલ્લા પરિષદ અને પંચાયત સમિતિ ચૂંટણીના ‘સીટોના અનામતની પદ્ધતિ અને રોટેશન નિયમ, 2025’ ના નિયમ 12 ને પડકારતી અરજીને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધી છે. અરજદાર દ્વારા એવી દલીલ રજૂ કરવામાં આવી હતી કે નવા સુધારા અનુસાર રોટેશન ચક્ર નવેસરથી શરૂ કરવાથી ઓછી SC-ST વસ્તી ધરાવતા વિસ્તારોને ક્યારેય અનામતનો લાભ મળી શકશે નહીં. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ દલીલને અમાન્ય રાખીને સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે 2025 ના સુધારા પછી યોજાનારી આગામી ચૂંટણીને રોટેશન પ્રક્રિયા માટે પ્રથમ ચૂંટણી તરીકે ગણવામાં કશું જ ખોટું કે ગેરબંધારણીય નથી.

ખંડપીઠમાં સામેલ જસ્ટિસ જોયમાલ્ય બાગચીએ આ મામલે મહત્વનું અવલોકન કરતા જણાવ્યું હતું કે ભારતીય બંધારણ અને સંબંધિત નિયમો હેઠળ સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાની કુલ વસ્તીમાં SC અને ST ના પ્રમાણના આધારે બેઠકોનું અનામત નિર્ધારિત કરવામાં આવે છે. કાયદામાં આરક્ષિત બેઠકોના રોટેશનની જોગવાઈ ચોક્કસપણે કરવામાં આવી છે, પરંતુ તેનું અમલીકરણ કઈ પદ્ધતિથી કરવું અને તેનો સમયગાળો કેટલો રાખવો તે નક્કી કરવું એ સંપૂર્ણપણે સરકારના અધિકારક્ષેત્રમાં આવતી બાબત છે. સુપ્રીમ કોર્ટે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે નિયમ 12 એ અનામત કે રોટેશનના મૂળભૂત સિદ્ધાંતોની વિરુદ્ધ નથી, તેથી તેમાં ન્યાયિક હસ્તક્ષેપની કોઈ જરૂરિયાત જણાતી નથી.

Most Popular

To Top