ભારત અને કેનેડા વચ્ચેના સંબંધોમાં ફરીથી નવી ગતિ જોવા મળી રહી છે. કેન્દ્રના વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી Piyush Goyal ત્રણ દિવસની મહત્વપૂર્ણ મુલાકાત માટે કેનેડા પહોંચ્યા છે. તેમની સાથે લગભગ 150 સભ્યોનું અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું ભારતીય વેપારી પ્રતિનિધિમંડળ પણ ગયું છે. બંને દેશો વચ્ચે લાંબા સમયથી અટકેલી વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી સંધિ (CEPA) અને મુક્ત વેપાર કરાર (FTA) અંગેની ચર્ચાઓને ગતિ આપવાનો આ પ્રવાસ મુખ્ય હેતુ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
ભારત અને કેનેડા હવે વર્ષ 2026ના અંત સુધીમાં વેપાર કરારને અંતિમ સ્વરૂપ આપવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. આ કરાર બંને દેશો વચ્ચે વેપાર, રોકાણ અને ઔદ્યોગિક સહયોગને નવી ઊંચાઈ પર લઈ જઈ શકે છે. હાલમાં બંને દેશો વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર અંદાજે 8.5 થી 10 અબજ ડોલર જેટલો છે, જેને વર્ષ 2030 સુધીમાં 50 અબજ ડોલર સુધી પહોંચાડવાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.
સૌથી મોટું ભારતીય બિઝનેસ ડેલિગેશન
પીયૂષ ગોયલ સાથે ગયેલા 150 સભ્યોના પ્રતિનિધિમંડળમાં આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI), ક્લીન એનર્જી, ક્રિટિકલ મિનરલ્સ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ટેક્સટાઇલ્સ, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રના અગ્રણી ઉદ્યોગપતિઓ અને વેપાર પ્રતિનિધિઓ સામેલ છે. આ પ્રતિનિધિમંડળ દર્શાવે છે કે ભારત કેનેડા સાથે આર્થિક સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે ગંભીર પ્રયાસો કરી રહ્યું છે.
કેનેડાના વડાપ્રધાન સાથે મહત્વપૂર્ણ બેઠક
પ્રવાસ દરમિયાન પીયૂષ ગોયલ કેનેડાના વડાપ્રધાન Mark Carney સાથે મુલાકાત કરશે. ઉપરાંત તેઓ કેનેડાના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર મંત્રી Maninder Sidhu અને વિદેશ મંત્રી Anita Anand સાથે પણ મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાઓ કરશે. આ બેઠકોમાં વેપાર કરાર, રોકાણ, ઊર્જા સુરક્ષા, ટેક્નોલોજી ભાગીદારી અને ક્રિટિકલ મિનરલ્સ સપ્લાય ચેઇન જેવા મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે.
CEPA અને FTA પર રહેશે મુખ્ય ફોકસ
ભારત અને કેનેડા વચ્ચે માર્ચ 2026માં Comprehensive Economic Partnership Agreement (CEPA) અંગેની ચર્ચાઓ ફરી શરૂ થઈ હતી. બંને દેશો હવે આ પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવા માંગે છે. વેપાર કરાર અમલમાં આવ્યા બાદ ભારતીય ઉત્પાદનોને કેનેડિયન બજારમાં વધુ સરળ પ્રવેશ મળી શકે છે, જ્યારે કેનેડિયન કંપનીઓને ભારતના વિશાળ બજારનો લાભ મળશે.નિષ્ણાતોના મતે આ કરાર ભારતીય ટેક્સટાઇલ, ચામડાના ઉત્પાદનો, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને એન્જિનિયરિંગ ઉત્પાદનો માટે મોટી તક સાબિત થઈ શકે છે. બીજી તરફ ભારત કેનેડાના યુરેનિયમ, પોટાશ અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ ખનિજ સંસાધનો સુધી વધુ સારી પહોંચ મેળવવા ઈચ્છે છે.
ક્રિટિકલ મિનરલ્સ અને ઊર્જા સહયોગ પર ભાર
વિશ્વભરમાં ઇલેક્ટ્રિક વાહનો, બેટરી ઉત્પાદન અને ગ્રીન એનર્જીની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં લિથિયમ, કોબાલ્ટ, નિકલ અને અન્ય ક્રિટિકલ મિનરલ્સનું મહત્વ પણ વધ્યું છે. કેનેડા આ ક્ષેત્રમાં સમૃદ્ધ દેશ માનવામાં આવે છે, જ્યારે ભારત પોતાની મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતા અને વિશાળ ગ્રાહક બજારના આધારે ભાગીદારી મજબૂત કરવા માંગે છે. બંને દેશો સ્વચ્છ ઊર્જા, પરમાણુ ઊર્જા સહયોગ અને ગ્રીન ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રે પણ સહકાર વધારવા અંગે ચર્ચા કરી રહ્યા છે. ભારતની SHANTI પહેલમાં કેનેડિયન ભાગીદારી અંગે પણ ચર્ચા થવાની સંભાવના છે.
રોકાણ આકર્ષવા પર ભારતનો ભાર
પ્રવાસ દરમિયાન પીયૂષ ગોયલ કેનેડાની જાણીતી “Maple 8” પેન્શન ફંડ સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓ સાથે પણ બેઠક કરશે. ભારત ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ગ્રીન એનર્જી, ડિજિટલ પ્રોજેક્ટ્સ અને શહેરી વિકાસ ક્ષેત્રોમાં લાંબા ગાળાના રોકાણોને આકર્ષવા માંગે છે.ભારતનું માનવું છે કે કેનેડાના મોટા પેન્શન ફંડ્સ અને રોકાણકારો ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાના વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ તેમજ યોગદાન આપી શકે છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પણ અનેક કેનેડિયન ફંડ્સે ભારતના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર રોકાણ કર્યું છે.
સંબંધોમાં નવી શરૂઆત
તાજેતરના વર્ષોમાં રાજકીય મુદ્દાઓને કારણે ભારત અને કેનેડાના સંબંધોમાં તણાવ જોવા મળ્યો હતો. જોકે હવે બંને દેશો આર્થિક અને વ્યાપારી સહકારને પ્રાથમિકતા આપતા દેખાઈ રહ્યા છે. કેનેડાના વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીની ભારત મુલાકાત બાદ બંને દેશોએ અટકેલી વેપાર ચર્ચાઓ ફરી શરૂ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો વર્ષના અંત સુધીમાં વેપાર કરાર સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થાય છે, તો તે ભારત-કેનેડા સંબંધોમાં એક ઐતિહાસિક વળાંક સાબિત થઈ શકે છે.
આ કરાર માત્ર વેપાર વધારશે નહીં, પરંતુ રોકાણ, ટેક્નોલોજી, ઊર્જા અને વ્યૂહાત્મક સહયોગને પણ નવી દિશા આપશે.
ભારત અને કેનેડા વચ્ચે ચાલી રહેલી આ ચર્ચાઓ પર હવે વૈશ્વિક વેપાર જગતની નજર ટકેલી છે. વર્ષ 2026ના અંત સુધીમાં જો CEPA અથવા FTA કરાર પર સહી થાય છે, તો બંને દેશોની અર્થવ્યવસ્થાને તેનો લાંબા ગાળાનો લાભ મળી શકે છે.
