રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)ના સરસંઘચાલક મોહન ભાગવતના અમેરિકાના પ્રવાસ વચ્ચે ન્યૂયોર્કમાં યોજાનારા એક કાર્યક્રમને લઈને રાજકીય વિવાદ ઊભો થયો છે. ન્યૂયોર્ક સિટીના મેયર ઝોહરાન મમદાનીએ 29 ઓગસ્ટે મેડિસન સ્ક્વેર ગાર્ડનમાં યોજાનારા મોહન ભાગવતના કાર્યક્રમનો જાહેરમાં વિરોધ કર્યો છે. જોકે, સાથે જ તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ એક ખાનગી કાર્યક્રમ હોવાથી તેને રદ કરાવવાનો અધિકાર શહેર પ્રશાસન પાસે છે કે નહીં તે અંગે તેમને ખાતરી નથી.
29 ઓગસ્ટે મેડિસન સ્ક્વેર ગાર્ડનમાં કાર્યક્રમ
RSSના શતાબ્દી વર્ષના વૈશ્વિક સંપર્ક અભિયાન અંતર્ગત મોહન ભાગવત અમેરિકાના પ્રવાસે પહોંચ્યા છે. તેમના પ્રવાસમાં અમેરિકા ઉપરાંત કેનેડા અને બ્રિટનની મુલાકાતનો પણ સમાવેશ થાય છે. અમેરિકામાં ન્યૂયોર્કના પ્રખ્યાત મેડિસન સ્ક્વેર ગાર્ડન ખાતે 29 ઓગસ્ટે ‘યુનિવર્સલ વનનેસ’ નામનો કાર્યક્રમ યોજાવાનો છે, જેમાં અંદાજે 5,000 ભારતીય મૂળના લોકો અને પ્રવાસીઓ હાજર રહે તેવી માહિતી સામે આવી છે.આ કાર્યક્રમ RSSના 100 વર્ષ પૂર્ણ થવાના અવસર પર આયોજિત આંતરરાષ્ટ્રીય આઉટરીચ કાર્યક્રમનો એક ભાગ છે. આયોજક સંસ્થા AHEAD Forumના જણાવ્યા મુજબ કાર્યક્રમનો સંદેશ વિશ્વને એક પરિવાર તરીકે જોવાની ભાવના અને લોકો વચ્ચે એકતા, પરસ્પર સન્માન તથા સદભાવ વધારવાનો છે.
મેયર મમદાનીનો કાર્યક્રમ સામે ખુલ્લો વિરોધ
ન્યૂયોર્કના મેયર ઝોહરાન મમદાનીને એક પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન મોહન ભાગવતના કાર્યક્રમ અંગે પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો હતો. તેના જવાબમાં મમદાનીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે તેઓ આ રેલી અથવા કાર્યક્રમનું સમર્થન કરતા નથી. જોકે, તેમણે એ પણ કહ્યું કે આ ખાનગી કાર્યક્રમ હોવાથી તેને રદ કરવાનો અધિકાર ન્યૂયોર્ક શહેર પાસે છે કે નહીં તે તેમને ખબર નથી.મમદાનીએ પોતાની સ્થિતિ સમજાવતા ભારત સાથેના પોતાના પારિવારિક સંબંધોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે તેમની માતાનું સમગ્ર પરિવાર આજે પણ ભારતમાં રહે છે અને તેમણે પોતાના પરિવાર પાસેથી ભારત વિશે જે સમજ મેળવી છે, તે એક બહુલવાદી સમાજ અને ધર્મનિરપેક્ષ ગણરાજ્ય તરીકેની રહી છે, જ્યાં દરેક વ્યક્તિને પોતાના ધર્મ, ઓળખ અને પૃષ્ઠભૂમિ સાથે સ્થાન મળે છે.
‘બહિષ્કારની વિચારધારાનો વિરોધ’
મમદાનીએ વધુમાં કહ્યું કે કોઈપણ દેશમાં એવી ચળવળનો ઉદય, જે બહિષ્કાર અથવા કોઈ સમુદાયને અલગ પાડવાની વિચારધારા પર આધારિત હોય, તે તેમને ચિંતાજનક લાગે છે. તેમણે કહ્યું કે તેઓ આવી વિચારધારાનો વિરોધ માત્ર ભારતીય-અમેરિકન તરીકે જ નહીં, પરંતુ ન્યૂયોર્ક શહેરના મેયર તરીકે પણ કરે છે.તેમના જણાવ્યા મુજબ ન્યૂયોર્ક એક એવું શહેર છે જ્યાં વ્યક્તિનો રંગ, ધર્મ, આસ્થા અથવા તે ક્યાંથી આવે છે તેના આધારે તેના અધિકારો અને શહેરમાં તેના સ્થાનમાં ભેદભાવ ન થવો જોઈએ. આ જ કારણસર મમદાની મોહન ભાગવતના કાર્યક્રમને લઈને પોતાની અસહમતિ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
સિટી હોલ બહાર પણ વિરોધ પ્રદર્શન
મોહન ભાગવતના કાર્યક્રમનો વિરોધ માત્ર મેયર મમદાનીના નિવેદન સુધી મર્યાદિત નથી રહ્યો. ન્યૂયોર્ક સિટી હોલની બહાર કેટલાક આંતરધાર્મિક અને નાગરિક અધિકાર સંગઠનોએ પણ વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું છે.Hindus for Human Rights, Indian American Muslim Council અને Interfaith Center of New York સહિતના સંગઠનો દ્વારા કાર્યક્રમને લઈને વાંધો વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે. આ સંગઠનોએ મેડિસન સ્ક્વેર ગાર્ડનના સંચાલનને કાર્યક્રમ રદ કરવાની અપીલ કરી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.આ વિરોધને કારણે મોહન ભાગવતનો અમેરિકાનો કાર્યક્રમ હવે માત્ર સાંસ્કૃતિક અથવા ભારતીય પ્રવાસીઓ સાથેના સંપર્કના કાર્યક્રમ તરીકે નહીં, પરંતુ રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં પણ આવી ગયો છે.
RSSનો કાર્યક્રમ શું સંદેશ આપવા માગે છે?
બીજી તરફ કાર્યક્રમના આયોજક AHEAD Forumએ સોશિયલ મીડિયા મારફતે જણાવ્યું છે કે ‘યુનિવર્સલ વનનેસ’ કાર્યક્રમનો હેતુ લોકોને જોડવાનો છે. આયોજકો અનુસાર કાર્યક્રમનો મુખ્ય સંદેશ ‘વસુધૈવ કુટુંબકમ્’, એટલે કે ‘સમગ્ર વિશ્વ એક પરિવાર છે’, એવો છે.આયોજકોનું કહેવું છે કે કાર્યક્રમનો હેતુ કૃત્રિમ ભેદભાવ અને મતભેદોથી ઉપર ઊઠીને પરસ્પર સન્માન, સંવાદ અને એકતાની ભાવનાને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. મોહન ભાગવત ભારતીય અને હિન્દુ સમુદાય સાથેના વૈશ્વિક સંપર્ક માટેની RSSની પહેલના ભાગરૂપે આ કાર્યક્રમને સંબોધિત કરશે.
મોહન ભાગવતનો ત્રણ દેશનો પ્રવાસ
RSSના 100 વર્ષ પૂર્ણ થવાના પ્રસંગે મોહન ભાગવતનો આ વિદેશ પ્રવાસ સંગઠનના આંતરરાષ્ટ્રીય સંપર્ક અભિયાન સાથે જોડાયેલો છે. તેઓ અમેરિકા બાદ કેનેડા અને બ્રિટનની પણ મુલાકાત લેવાના છે. RSS તરફથી આ પ્રવાસનો હેતુ વિદેશમાં રહેતા ભારતીય મૂળના લોકો અને હિન્દુ સમુદાય સાથે સંપર્ક વધારવાનો તથા સંગઠન, ભારત અને હિન્દુ સમાજ અંગેના પોતાના વિચારો રજૂ કરવાનો હોવાનું જણાવાયું છે.મોહન ભાગવતના આ પ્રવાસને એવા સમયે મહત્વ મળ્યું છે જ્યારે RSS પોતાના શતાબ્દી વર્ષ દરમિયાન દેશમાં અને વિદેશમાં અનેક કાર્યક્રમોનું આયોજન કરી રહ્યું છે.
મમદાની પોતે ભારતીય મૂળ સાથે જોડાયેલા
ઝોહરાન મમદાની ન્યૂયોર્ક સિટીના પ્રથમ ભારતીય-અમેરિકન મેયર તરીકે પણ ઓળખાય છે. પોતાના નિવેદનમાં તેમણે ભારત સાથેના પોતાના પારિવારિક સંબંધોને ખાસ મહત્વ આપ્યું હતું. તેમની માતાનું પરિવાર ભારતમાં રહેતું હોવાનો ઉલ્લેખ કરીને તેમણે કહ્યું કે ભારત અંગે તેમની સમજ એક એવા દેશની રહી છે જ્યાં વિવિધ ધર્મ અને પૃષ્ઠભૂમિના લોકો સાથે રહે છે.આ કારણે મોહન ભાગવતના કાર્યક્રમ અંગે તેમનું નિવેદન ખાસ ચર્ચામાં આવ્યું છે. એક તરફ તેઓ ભારતીય મૂળના ન્યૂયોર્ક મેયર છે, જ્યારે બીજી તરફ તેઓ RSSના કાર્યક્રમ સામે જાહેરમાં અસહમતિ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
શહેર કાર્યક્રમ રદ કરી શકે છે?
મમદાનીએ કાર્યક્રમનો વિરોધ કર્યો હોવા છતાં એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો સ્પષ્ટ કર્યો છે,આ ખાનગી કાર્યક્રમ છે અને તેને રદ કરવાનો કાયદેસર અધિકાર ન્યૂયોર્ક શહેર પાસે છે કે નહીં તે અંગે તેઓ નિશ્ચિત નથી. એટલે તેમના વિરોધનો અર્થ એ નથી કે શહેર પ્રશાસને કાર્યક્રમ રદ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.હાલમાં કાર્યક્રમ 29 ઓગસ્ટે યોજાવાનો છે અને મોહન ભાગવત ભારતીય પ્રવાસીઓને સંબોધિત કરશે તેવી યોજના છે. બીજી તરફ વિરોધ કરી રહેલા સંગઠનો કાર્યક્રમ રોકવાની માંગ કરી રહ્યા છે.
વિવાદ હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચામાં
મોહન ભાગવતના ન્યૂયોર્ક કાર્યક્રમને લઈને ઊભો થયેલો વિવાદ હવે ભારત અને અમેરિકાના ભારતીય મૂળના સમુદાય વચ્ચેની ચર્ચાથી આગળ વધીને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચાનો વિષય બની રહ્યો છે. એક તરફ RSS પોતાના શતાબ્દી વર્ષના વૈશ્વિક સંપર્ક કાર્યક્રમ તરીકે તેને રજૂ કરી રહ્યું છે, જ્યારે વિરોધ કરનારા સંગઠનો RSSની વિચારધારા અંગે ગંભીર વાંધા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.મેયર મમદાનીનું નિવેદન આ સમગ્ર વિવાદમાં મહત્વપૂર્ણ રાજકીય પ્રતિક્રિયા તરીકે સામે આવ્યું છે. જોકે, કાર્યક્રમ ખાનગી હોવાથી તેને રોકવા અંગે કાનૂની સત્તાનો પ્રશ્ન હજુ અલગ છે.
હાલની સ્થિતિમાં મોહન ભાગવતનો 29 ઓગસ્ટનો મેડિસન સ્ક્વેર ગાર્ડન કાર્યક્રમ નિર્ધારિત છે. મેયર ઝોહરાન મમદાની તેનો વિરોધ કરી ચૂક્યા છે, જ્યારે આયોજકો કાર્યક્રમને ‘વસુધૈવ કુટુંબકમ્’ના સંદેશ સાથે વિશ્વમાં એકતા અને ભારતીય સમુદાય સાથે જોડાણના કાર્યક્રમ તરીકે રજૂ કરી રહ્યા છે. હવે સમગ્ર મામલે 29 ઓગસ્ટે કાર્યક્રમ દરમિયાન શું થાય છે અને વિરોધ કેટલો આગળ વધે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.
