દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં સુધારા અને NEET પેપર લીક કૌભાંડના વિરોધમાં અનિશ્ચિત મુદતની ભૂખ હડતાળ પર બેઠેલા સામાજિક કાર્યકર્તા સોનમ વાંગચુકને લઈને દિલ્હી હાઈકોર્ટે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વાંગચુક હાલ સરકારી સફદરજંગ હોસ્પિટલમાં જ રહેશે અને તેમને ખાનગી હોસ્પિટલમાં ખસેડવાની કોઈ જરૂરિયાત હાલ દેખાતી નથી. વાંગચુકની પત્ની ગીતાંજલિ જે. આંગમો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે કોઈ વચગાળાની રાહત આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. આ કેસમાં દિલ્હી હાઈકોર્ટ સમક્ષ મુખ્ય પ્રશ્ન એ હતો કે શું સરકાર કોઈ વ્યક્તિને તેની ઇચ્છા વિરુદ્ધ હોસ્પિટલમાં દાખલ કરી શકે? ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે તે વ્યક્તિ કોઈ જાહેર હિતના મુદ્દે આમરણ અનશન પર બેઠી હોય. કોર્ટે પોતાના આદેશમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિનું સ્વાસ્થ્ય ગંભીર રીતે જોખમમાં હોય ત્યારે રાજ્યની જવાબદારી તેના જીવનનું રક્ષણ કરવાની પણ બને છે. તેથી સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલો નિર્ણય મનસ્વી, ગેરકાનૂની કે વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન ગણાવી શકાય નહીં.
જસ્ટિસ મિની પુષ્કર્ણાની બેન્ચે નોંધ્યું કે સોનમ વાંગચુકની તબિયત પર AIIMS અને સફદરજંગ હોસ્પિટલના નિષ્ણાત ડોક્ટરો સતત નજર રાખી રહ્યા છે. તેમની સારવાર યોગ્ય રીતે ચાલી રહી છે અને તેમની તમામ જરૂરી તબીબી તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે વાંગચુકના શારીરિક સ્વાયત્તતાના અધિકારનું કોઈ ઉલ્લંઘન થયું હોવાનું હાલમાં જણાતું નથી. કોર્ટે વધુમાં નોંધ્યું કે વાંગચુકની તબિયત સતત ઉપવાસને કારણે નાજુક બની રહી હતી. આવી સ્થિતિમાં તેમણે સ્વેચ્છાએ હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાનો ઇનકાર કર્યો હોવા છતાં સરકાર માટે દખલગીરી કરવી જરૂરી હતી. કોઈપણ સરકાર પોતાના નાગરિકના જીવનને જોખમમાં મૂકી શકે નહીં અને જ્યારે તબીબી રીતે જરૂરી બને ત્યારે યોગ્ય સારવાર સુનિશ્ચિત કરવી તેની ફરજ છે. સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે એ પણ ધ્યાન દોર્યું કે વાંગચુકના પરિવારને સામાન્ય દર્દીઓ કરતાં વિશેષ સુવિધાઓ આપવામાં આવી રહી છે. પરિવારના સભ્યોને આખો દિવસ તેમની સાથે રહેવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે તેમજ તેમને અલગ રૂમ પણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યો છે. હાઈકોર્ટે હોસ્પિટલને વાંગચુક સંબંધિત તમામ મેડિકલ રિપોર્ટ પરિવાર સાથે શેર કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. હવે આ સમગ્ર મામલે આગામી સુનાવણી 24 જુલાઈના રોજ હાથ ધરવામાં આવશે.
અરજદાર ગીતાંજલિ આંગમો તરફથી દેશના જાણીતા વરિષ્ઠ વકીલો કપિલ સિબલ, વિવેક તંખા અને અખિલ સિબલે દલીલો રજૂ કરી હતી. તેમણે કોર્ટને જણાવ્યું કે સફદરજંગ હોસ્પિટલમાં દાખલ થયા પછી સોનમ વાંગચુકનો તેમના વકીલો અને વ્યક્તિગત ડોક્ટરો સાથેનો સંપર્ક લગભગ તૂટી ગયો છે. તેમની ઈચ્છા છે કે વાંગચુકને મેદાંતા જેવી ખાનગી હોસ્પિટલમાં સારવાર માટે ખસેડવામાં આવે, જ્યાં તેઓ પોતાની પસંદગીના ડોક્ટરોની દેખરેખ હેઠળ રહી શકે. કપિલ સિબલે સરકારના વલણ સામે અનેક મહત્વપૂર્ણ કાનૂની પ્રશ્નો પણ ઉઠાવ્યા. તેમણે પૂછ્યું કે જ્યારે સોનમ વાંગચુક કોઈ ગુનાહિત કેસમાં આરોપી નથી, કોઈ કસ્ટડીમાં નથી અને તેમની સામે કોઈ કાયદેસરની કાર્યવાહી ચાલી રહી નથી, ત્યારે સરકાર તેમને પોતાની પસંદગીની હોસ્પિટલમાં જવાથી કેવી રીતે રોકી શકે? તેમણે દલીલ કરી કે દરેક ભારતીય નાગરિકને પોતાની પસંદગીની હોસ્પિટલમાં સારવાર લેવાનો અધિકાર છે અને સરકાર તેમના શરીર પર નિયંત્રણ મેળવી શકે નહીં. તેમણે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે જો AIIMS અથવા સફદરજંગ હોસ્પિટલના નિષ્ણાત ડોક્ટરો મેદાંતા હોસ્પિટલની ટીમ સાથે મળીને સારવાર કરવા માંગતા હોય તો પરિવારને તેમાં કોઈ વાંધો નથી. ઉપરાંત હોસ્પિટલના રૂમની અંદર અને બહાર મોટી સંખ્યામાં પોલીસ કર્મચારીઓની તૈનાતી સામે પણ તેમણે વાંધો નોંધાવ્યો હતો.
બીજી તરફ કેન્દ્ર સરકાર તરફથી એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ ચેતન શર્માએ કોર્ટમાં સરકારનો પક્ષ રજૂ કર્યો. તેમણે જણાવ્યું કે 16 જુલાઈના હાઈકોર્ટના અગાઉના આદેશ મુજબ જ વાંગચુકની સારવાર ચાલી રહી છે. હાલમાં AIIMS અને સફદરજંગ હોસ્પિટલના નિષ્ણાતોની સંયુક્ત ટીમ તેમની દેખરેખ રાખી રહી છે. તેમણે કોર્ટને જણાવ્યું કે સતત 18 દિવસથી વધુ સમય સુધી ઉપવાસ, ભેજવાળું વાતાવરણ અને શરીરમાં પોષક તત્વોની ઉણપને કારણે ગંભીર તબીબી જટિલતાઓ ઊભી થઈ શકે છે. આ કારણસર તેમને હોસ્પિટલના ઇમરજન્સી વિભાગમાં દાખલ રાખવામાં આવ્યા છે. સરકારે વધુમાં દલીલ કરી કે જો યોગ્ય સમયે તબીબી હસ્તક્ષેપ કરવામાં ન આવ્યો હોત તો વાંગચુકના જીવનને ગંભીર જોખમ ઊભું થઈ શકે તેમ હતું. તેથી તેમને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવાનો નિર્ણય સંપૂર્ણપણે તબીબી સલાહ અને કોર્ટના અગાઉના નિર્દેશોના આધારે લેવામાં આવ્યો હતો. આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ હતી જ્યારે સોનમ વાંગચુકે 28 જૂનથી દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે NEET પેપર લીક કૌભાંડ, શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં પારદર્શિતા અને કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની માંગ સાથે અનિશ્ચિત મુદતની ભૂખ હડતાળ શરૂ કરી હતી. દિવસો પસાર થતાં તેમની તબિયત સતત બગડતી ગઈ હતી. ઉપવાસના 21મા દિવસે વહેલી સવારે દિલ્હી પોલીસે કાર્યવાહી કરીને તેમને સફદરજંગ હોસ્પિટલમાં દાખલ કર્યા હતા. ત્યારબાદ તેમના પરિવારજનોએ હોસ્પિટલમાં સારવારની પારદર્શિતા અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા અને દાવો કર્યો હતો કે તેમને યોગ્ય માહિતી આપવામાં આવતી નથી. આ મુદ્દે જ ગીતાંજલિ આંગમોએ દિલ્હી હાઈકોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો હતો.
જોકે, હાઈકોર્ટના તાજા નિર્ણય બાદ હવે સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે હાલના તબક્કે સોનમ વાંગચુકને સરકારી હોસ્પિટલમાંથી ખાનગી હોસ્પિટલમાં ખસેડવામાં આવશે નહીં. કોર્ટે સરકારને તેમની સારવાર યથાવત રાખવા અને તમામ મેડિકલ માહિતી પરિવારને ઉપલબ્ધ કરાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ દરમિયાન સોનમ વાંગચુક હોસ્પિટલમાં હોવાને કારણે તેમના દ્વારા જાહેર કરાયેલ સંસદ માર્ચને લઈને પણ નવી સ્થિતિ ઊભી થઈ છે. પરિવારના જણાવ્યા મુજબ, હવે આ આંદોલનની કમાન તેમની પત્ની ગીતાંજલિ આંગમો સંભાળશે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વાંગચુક હોસ્પિટલમાં હોવા છતાં આંદોલન અટકશે નહીં અને સંસદ તરફનું આયોજન કરાયેલ માર્ચ પૂર્વનિર્ધારિત કાર્યક્રમ મુજબ જ યોજાશે. એક તરફ હાઈકોર્ટનો નિર્ણય સરકારની કાર્યવાહી યોગ્ય હોવાનું માન્ય રાખે છે, તો બીજી તરફ વાંગચુકના સમર્થકો આંદોલનને વધુ વ્યાપક બનાવવાની તૈયારીમાં છે. હવે 24 જુલાઈની આગામી સુનાવણીમાં કોર્ટ શું વલણ અપનાવે છે અને વાંગચુકના સ્વાસ્થ્યમાં શું સુધારો થાય છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.
