વિશ્વભરમાં ચાલી રહેલા આર્થિક સંકટ, મિડલ ઈસ્ટમાં વધતા તણાવ, સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાં ઉભી થયેલી અનિશ્ચિતતા અને વૈશ્વિક બજારમાં મંદીની આશંકા વચ્ચે ભારત માટે એક મોટી સકારાત્મક ખબર સામે આવી છે. દુનિયાના અનેક દેશો એક્સપોર્ટ ઘટાડા અને સપ્લાય ચેઇન સંકટનો સામનો કરી રહ્યા છે, ત્યારે ભારતે પોતાના ‘પ્લાન-B’ના કારણે વેપાર ક્ષેત્રમાં મજબૂત સ્થિતિ જાળવી રાખી છે.
તાજેતરના આંકડા મુજબ ભારતના એક્સપોર્ટ સેક્ટરે વૈશ્વિક અસ્થિરતા છતાં નોંધપાત્ર સ્થિરતા દર્શાવી છે. ખાસ કરીને સરકાર દ્વારા સમયસર અપનાવવામાં આવેલી વિકલ્પીય નીતિઓ, નવા માર્કેટ પર ફોકસ અને વેપાર માર્ગોમાં કરાયેલા ફેરફારો ભારત માટે ફાયદાકારક સાબિત થઈ રહ્યા છે. મિડલ ઈસ્ટમાં વધેલા તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સંબંધિત ચિંતાઓને કારણે અનેક દેશોના વેપાર પર અસર પડી રહી છે, પરંતુ ભારતે પહેલાથી જ વિકલ્પીય સપ્લાય ચેઇન અને નવા વેપાર ભાગીદારો પર કામ શરૂ કરી દીધું હતું.
સરકાર અને વેપાર મંત્રાલયે છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી યુરોપ, આફ્રિકા, દક્ષિણ અમેરિકા અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશો સાથે વેપાર સંબંધો મજબૂત કરવા પર ભાર મૂક્યો હતો. આ જ કારણ છે કે પરંપરાગત બજારોમાં મુશ્કેલી હોવા છતાં ભારતીય ઉત્પાદનો માટે નવા માર્કેટ ખુલ્યા છે. ટેક્સટાઈલ, ફાર્માસ્યુટિકલ, ઓટો પાર્ટ્સ, ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને કૃષિ આધારિત ઉત્પાદનોના એક્સપોર્ટમાં સારો વધારો જોવા મળ્યો છે.
ખાસ કરીને ‘મેક ઈન ઈન્ડિયા’ અને ‘પ્રોડક્શન લિંકડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI)’ જેવી યોજનાઓનો ફાયદો હવે દેખાવા લાગ્યો છે. અનેક વૈશ્વિક કંપનીઓ ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને ભારત તરફ વળી રહી છે. પરિણામે ભારતીય મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરને પણ મજબૂતી મળી રહી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વિશ્વમાં ચાલી રહેલા જીઓ-પોલિટિકલ તણાવ વચ્ચે ભારત એક વિશ્વસનીય સપ્લાય પાર્ટનર તરીકે ઉભરી રહ્યું છે.
ભારત સરકારે સમુદ્રી માર્ગો ઉપરાંત એર કાર્ગો અને વૈકલ્પિક બંદરોનો ઉપયોગ વધારવાની પણ રણનીતિ બનાવી છે. જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અથવા અન્ય મુખ્ય વેપાર માર્ગોમાં અવરોધ ઉભો થાય તો પણ જરૂરી માલસામાનની આયાત-નિકાસ ચાલુ રહી શકે તે માટે પૂર્વ તૈયારી કરવામાં આવી છે. આ જ ‘પ્લાન-B’ હવે ભારત માટે સંકટના સમયમાં સૌથી મોટી તાકાત બની રહ્યો છે.આર્થિક વિશ્લેષકો કહે છે કે દુનિયાભરમાં મંદી અને યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિઓ હોવા છતાં ભારતનો ડોમેસ્ટિક માર્કેટ હાલમાં મજબૂત છે, જેના કારણે ઉદ્યોગોને સ્થિરતા મળી રહી છે. ભારત પાસે મોટી ગ્રાહક વસ્તી અને ઝડપથી વિકસતું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર છે, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ માટે ભારત આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની રહ્યું છે.
ભારતીય રૂપિયામાં સ્થિરતા, વિદેશી રોકાણમાં વધારો અને ડિજિટલ ટ્રેડ સિસ્ટમનો વિસ્તાર પણ એક્સપોર્ટ વધારવામાં મદદરૂપ બન્યા છે. સરકાર દ્વારા નિકાસકારોને આપવામાં આવેલી વિવિધ રાહતો અને ઝડપી કસ્ટમ ક્લિયરન્સ જેવી સુવિધાઓના કારણે વેપાર સરળ બન્યો છે.વિશ્વમાં વધી રહેલા સંકટ વચ્ચે ભારત માટે આ સમાચાર અર્થતંત્રને મજબૂતી આપનારા માનવામાં આવી રહ્યા છે.
જો આગામી સમયમાં પણ ભારત નવી બજારો અને સપ્લાય ચેઇન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત રાખશે, તો વૈશ્વિક વેપારમાં ભારતની ભાગીદારી વધુ મજબૂત બની શકે છે.આ રીતે, દુનિયા જ્યાં આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને વેપાર સંકટનો સામનો કરી રહી છે, ત્યાં ભારતનું ‘પ્લાન-B’ દેશને સુરક્ષિત અને સ્થિર રાખવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.
