પશ્ચિમ બંગાળ સરકારે રાજ્યની શિક્ષણ વ્યવસ્થાને લઈને એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. હવે રાજ્યની તમામ શાળાઓમાં ‘વંદે માતરમ’ ગાવાનું ફરજિયાત બનાવવામાં આવશે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર આ નવો નિયમ સોમવારથી અમલમાં આવશે અને તમામ શાળાઓએ તેનું પાલન કરવું પડશે. આ નિર્ણય બાદ રાજ્યભરમાં તેની ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. મુખ્યમંત્રીએ ધોરણ 12ની પરીક્ષાના પરિણામો જાહેર થયા બાદ વિદ્યાર્થીઓ અને જનતાને સંબોધતા આ જાહેરાત કરી હતી. તેમણે પરીક્ષા પાસ કરનારા વિદ્યાર્થીઓને અભિનંદન પાઠવતા કહ્યું કે યુવાનોને જીવનમાં આગળ વધવા માટે આત્મવિશ્વાસ, શિસ્ત અને દેશપ્રેમ જેવા મૂલ્યો અપનાવવા જોઈએ. આ દરમિયાન તેમણે સ્વામી વિવેકાનંદના વિચારોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો અને વિદ્યાર્થીઓને તેમના આદર્શોથી પ્રેરણા લેવા અપીલ કરી હતી. મુખ્યમંત્રીએ પોતાના સંબોધનમાં જણાવ્યું કે, “ધોરણ 12ની પરીક્ષા પાસ કરનારા તમામ વિદ્યાર્થીઓને હું શુભેચ્છા પાઠવું છું. વિદ્યાર્થીઓએ સ્વામી વિવેકાનંદના દર્શન અને વિચારોથી પ્રેરિત થઈ જીવનમાં આગળ વધવું જોઈએ. સોમવારથી તમામ શાળાઓમાં વંદે માતરમ ગવાશે અને તે અંગેનો સત્તાવાર આદેશ હું સચિવાલય પહોંચીને જારી કરીશ.”
હવે રાજ્યની શાળાઓમાં ત્રણ ગીતો ગાવાની વ્યવસ્થા અમલમાં આવવાની છે. શાળા શિક્ષણ વિભાગના એક અધિકારીએ ગુરુવારે જણાવ્યું હતું કે ‘વંદે માતરમ’ હવે વિધાનસભા સત્રોની શરૂઆતમાં પણ ગવાશે. સાથે જ શાળાઓને આ નિયમના અમલીકરણનો રેકોર્ડ રાખવા સૂચના આપવામાં આવી છે. તેના માટે વિડિયો રેકોર્ડિંગ પણ પુરાવા તરીકે રાખવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. અગાઉ પશ્ચિમ બંગાળની શાળાઓમાં માત્ર રવિન્દ્રનાથ ટાગોર દ્વારા રચાયેલ રાષ્ટ્રગીત ‘જન ગણ મન’ ગવાતું હતું. ત્યારબાદ તૃણમૂલ કોંગ્રેસ સરકારે ‘બાંગલાર માટી બાંગલાર જલ’ને રાજ્ય ગીત તરીકે સ્વીકાર્યું અને સવારની પ્રાર્થના સભામાં તેને ફરજિયાત બનાવ્યું હતું. આ ગીત ટાગોરે 1905માં બંગાળના ભાગલા સામેના આંદોલન દરમિયાન લખ્યું હતું. હવે બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાયની પ્રસિદ્ધ રચના ‘વંદે માતરમ’ને પણ આ યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવી છે. જોકે, નવા નિયમને લઈને ઘણી શાળાઓમાં મૂંઝવણની સ્થિતિ સર્જાઈ છે. કેટલાક શાળાના વડાઓનું કહેવું છે કે નવી સૂચનામાં રાજ્ય ગીત અંગે સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ નથી, છતાં વિદ્યાર્થીઓને રોજ સવારે ત્રણ ગીતો, ‘વંદે માતરમ’, ‘બાંગલાર માટી’ અને રાષ્ટ્રગીત ગવડાવવું વ્યવહારિક રીતે મુશ્કેલ બની શકે છે.
એક શાળાના પ્રિન્સિપાલે જણાવ્યું કે, રાષ્ટ્રગીત ફરજિયાત હોવાથી તેને હટાવી શકાય નહીં. હવે પહેલા ‘વંદે માતરમ’ ગવાશે અને પછી રાજ્ય ગીત ઉમેરવામાં આવશે, જેના કારણે પ્રાર્થના સભાનો સમય વધશે અને વર્ગો શરૂ થવામાં મોડું થઈ શકે છે. વિદ્યાર્થીઓને દરરોજ ત્રણ અલગ ગીતો માટે તૈયાર રાખવું પણ સરળ કામ નથી. ઉલ્લેખનીય છે કે, આ વર્ષે જાન્યુઆરીમાં કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયે ‘વંદે માતરમ’ની 150મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે તેને વધુ વ્યાપક રીતે ગાવા અંગે સૂચના આપી હતી. હવે પશ્ચિમ બંગાળ સરકારે તેને શાળાઓમાં અમલમાં મૂકવાનો નિર્ણય લીધો છે. ‘વંદે માતરમ’ ભારતના સ્વતંત્રતા આંદોલન સાથે ખૂબ જ ગાઢ રીતે જોડાયેલું ગીત છે. દેશની આઝાદીની લડતમાં આ ગીતે લાખો લોકોને પ્રેરણા આપી હતી. આ કારણે તેનું ઐતિહાસિક અને ભાવનાત્મક મહત્વ આજે પણ ખૂબ ઊંચું માનવામાં આવે છે. પશ્ચિમ બંગાળ સરકારના આ નિર્ણય બાદ ફરી એકવાર ‘વંદે માતરમ’ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી ગયું છે.
વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનોને સંદેશ આપતા મુખ્યમંત્રીએ ખાસ કરીને શિસ્ત, આત્મવિશ્વાસ અને સમર્પણ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમનું માનવું છે કે માત્ર શૈક્ષણિક સફળતા પૂરતી નથી, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓએ જીવનમાં સારા મૂલ્યો સાથે આગળ વધવું પણ જરૂરી છે. તેમણે યુવાનોને દેશ અને સમાજ પ્રત્યે જવાબદારી સમજવાની પણ અપીલ કરી હતી. રાજ્ય સરકાર તરફથી સ્પષ્ટ સંકેત આપવામાં આવ્યા છે કે આ નિયમનું કડક પાલન કરાવવામાં આવશે. આગામી દિવસોમાં આ નિર્ણયને લઈને વધુ ચર્ચાઓ અને પ્રતિક્રિયાઓ સામે આવી શકે છે. પરંતુ હાલ માટે પશ્ચિમ બંગાળની શાળાઓમાં સોમવારથી ‘વંદે માતરમ’ સાથે દિવસની શરૂઆત થવી લગભગ નક્કી માનવામાં આવી રહી છે.
