આફ્રિકાના દેશ ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ કોંગોમાં ઈબોલાનો પ્રકોપ ગંભીર તબક્કે પહોંચી ગયો છે. 31 ઓગસ્ટ સુધીના સત્તાવાર આંકડા મુજબ દેશમાં 6,186 પુષ્ટિ થયેલા કેસ નોંધાયા છે અને 3,007 લોકોનાં મોત થયા છે. આ પ્રકોપને અત્યાર સુધીનો સૌથી ઝડપથી ફેલાતો ઈબોલા પ્રકોપ ગણાવવામાં આવી રહ્યો છે. આ બીમારી હવે દેશના 6 પ્રાંતોના 60 હેલ્થ ઝોન સુધી પહોંચી ગઈ છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠનના જણાવ્યા પ્રમાણે 14 ઓગસ્ટ બાદ જ 6 નવા હેલ્થ ઝોનમાં ઈબોલાના કેસ નોંધાયા છે. સૌથી વધુ અસર ઈટુરી પ્રાંતમાં જોવા મળી રહી છે.
માત્ર 40 દિવસમાં 1,000 કેસનો આંકડો પાર
આ પ્રકોપ કેટલી ઝડપથી વધી રહ્યો છે તેનો અંદાજ એક આંકડાથી લગાવી શકાય છે. કોંગોમાં આ વખતે ઈબોલાના પુષ્ટિ થયેલા કેસની સંખ્યા માત્ર 40 દિવસમાં 1,000ને પાર થઈ ગઈ હતી. સરખામણી કરીએ તો 2018ના કોંગોના ઈબોલા પ્રકોપને 1,000થી વધુ કેસ સુધી પહોંચવામાં આશરે 235 દિવસ લાગ્યા હતા. એટલે હાલનો પ્રકોપ અગાઉના મોટા પ્રકોપની સરખામણીએ અનેક ગણો ઝડપથી આગળ વધી રહ્યો છે.
મોતનો આંકડો 3,000ને પાર
31 ઓગસ્ટ સુધીના આંકડા મુજબ 6,186 લોકોમાં ઈબોલાની પુષ્ટિ થઈ હતી અને તેમાંથી 3,007 લોકોનાં મોત થયા છે. એટલે પુષ્ટિ થયેલા કેસોમાં મૃત્યુદર લગભગ 48.6% છે. 1,360થી વધુ દર્દીઓ સારવાર બાદ સાજા પણ થયા છે. આ પ્રકોપ હવે 2018-20ના કોંગોના અગાઉના સૌથી ઘાતક ઈબોલા પ્રકોપને પણ પાછળ છોડી ચૂક્યો છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠનને ચિંતા છે કે જો ફેલાવો રોકવામાં નહીં આવે તો આ પ્રકોપ 2014-16ના પશ્ચિમ આફ્રિકાના ઈબોલા સંકટના સ્તર સુધી પહોંચી શકે છે. તે પ્રકોપમાં 11,000થી વધુ લોકોનાં મોત થયા હતા.
કયો વાઇરસ ફેલાઈ રહ્યો છે
આ વખતે ઈબોલા બુંડીબુગ્યો નામના દુર્લભ પ્રકારના વાઇરસને કારણે ફેલાઈ રહ્યો છે. આ પ્રકાર માટે હાલમાં કોઈ મંજૂર ચોક્કસ રસી કે સારવાર ઉપલબ્ધ નથી. આ સ્થિતિ આરોગ્ય તંત્ર માટે સૌથી મોટી મુશ્કેલીઓમાંથી એક બની છે. કોંગોમાં ફેલાયેલા આ પ્રકોપની સત્તાવાર જાહેરાત 15 મે, 2026ના રોજ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં ઈટુરી પ્રાંતના મોંગબવાલુ અને રવામપરા વિસ્તારમાં ગંભીર બીમારી અને મોતના કેસ સામે આવ્યા હતા. જોકે નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વાઇરસ ફેબ્રુઆરીથી જ ફેલાતો હોવાની શક્યતા છે.
કેસ જાણીતા સંપર્કોમાંથી બહાર આવી રહ્યા છે
પ્રકોપને નિયંત્રણમાં લેવાની કામગીરીમાં સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે ઘણા નવા દર્દીઓ અગાઉથી ઓળખાયેલા સંપર્કોમાંથી નથી મળી રહ્યા. અમેરિકાના રોગ નિયંત્રણ અને નિવારણ કેન્દ્રોના અહેવાલ મુજબ માત્ર 15%થી 20% નવા પુષ્ટિ થયેલા કેસ એવા લોકોમાંથી મળી રહ્યા છે જેઓ અગાઉથી ઓળખાયેલા સંપર્કોમાં હતા. આ સ્થિતિ સૂચવે છે કે ઘણા ચેપના સ્ત્રોત આરોગ્ય અધિકારીઓની નજરથી બહાર છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠનના મહાનિર્દેશક ટેડ્રોસ અધાનોમ ગેબ્રેયેસસે પણ કહ્યું છે કે આરોગ્ય અધિકારીઓને હજુ પણ ચેપ ફેલાવતી કેટલીક સાંકળોની જાણ નથી.
ઈટુરીમાં યુદ્ધ અને સ્થળાંતર બની રહ્યા છે મોટો પડકાર
ઈબોલા જે વિસ્તારોમાં ફેલાઈ રહ્યો છે ત્યાં પહેલેથી જ સુરક્ષાની સમસ્યા છે. સશસ્ત્ર જૂથોની હિંસા, લોકોનું સ્થળાંતર, ખરાબ રસ્તા અને સતત થતી વસ્તીની અવરજવર આરોગ્ય કર્મચારીઓ માટે દર્દીઓ સુધી પહોંચવાનું મુશ્કેલ બનાવી રહી છે. ઈટુરીમાં આરોગ્ય કર્મચારીઓ પર હુમલાની ઘટનાઓ પણ સામે આવી છે. એક ઘટનામાં લોકોના ટોળાએ આરોગ્ય ટીમની એમ્બ્યુલન્સને આગ ચાંપી હતી. આ પ્રકારની ઘટનાઓથી દર્દીઓ સુધી સારવાર અને સંપર્ક શોધવાની કામગીરી વધુ મુશ્કેલ બને છે.
મૃતદેહોના અંતિમ સંસ્કારથી પણ ચેપનો ખતરો
ઈબોલા સામેની લડાઈમાં સુરક્ષિત અંતિમ સંસ્કાર પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. મૃતદેહમાં વાઇરસ રહી શકે છે અને તેને સીધો સ્પર્શ કરવાથી ચેપ ફેલાઈ શકે છે. કોંગોમાં કેટલાક પરિવારો પોતાના સ્વજનોના મૃતદેહને જાતે સંભાળવા માગે છે, જેના કારણે આરોગ્ય અધિકારીઓ માટે સુરક્ષિત દફનવિધિ કરાવવી પડકારરૂપ બની રહી છે. સરકાર દ્વારા ઈબોલાથી મૃત્યુ પામેલા લોકોના દફન માટે પ્રશિક્ષિત ટીમોની મદદ લેવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
રસી અંગે આશા, પરંતુ મોટી મર્યાદા
બુંડીબુગ્યો વાઇરસ સામે મંજૂર રસી ઉપલબ્ધ ન હોવા છતાં કોંગોએ મોરેરક કંપનીની એર્વેબો રસીથી આગળની હરોળમાં કામ કરતા આરોગ્ય કર્મચારીઓનું રસીકરણ શરૂ કર્યું છે. આ રસી મુખ્યત્વે ઈબોલાના ઝાયર પ્રકાર સામે અસરકારક છે, જ્યારે હાલનો પ્રકોપ બુંડીબુગ્યો પ્રકારનો છે. આ ઉપરાંત બુંડીબુગ્યો માટે ખાસ રસી અને સારવાર વિકસાવવા માટે ક્લિનિકલ ટ્રાયલ પણ ચાલી રહ્યા છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠનના જણાવ્યા પ્રમાણે બે સારવારના પરીક્ષણો ચાલી રહ્યા છે અને નવી રસીના પરીક્ષણો પણ આગળ વધારવામાં આવી રહ્યા છે.
શાળાઓ ફરી ખૂલી, પરંતુ ભય યથાવત્
ઈબોલાથી અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં શિક્ષણ વ્યવસ્થા પર પણ અસર પડી છે. શરૂઆતમાં કેટલાક જોખમી વિસ્તારોમાં ઓનલાઈન શિક્ષણનો વિચાર કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ સ્થાનિક અધિકારીઓએ બાળકોના શિક્ષણ પર પડતી અસરને ધ્યાનમાં રાખીને શાળાઓ ફરી શરૂ કરવાનો નિર્ણય લીધો. ઈટુરીમાં 1,000થી વધુ શાળાઓને ઊંચા જોખમવાળા વિસ્તારમાં ગણવામાં આવી છે. શાળાઓમાં હાથ ધોવા, સ્વચ્છતા અને સામાજિક અંતર જેવા સાવચેતીના પગલાં પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
હાલની સ્થિતિમાં સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે કેસની વાસ્તવિક સંખ્યા સત્તાવાર આંકડા કરતાં વધુ હોઈ શકે છે. નબળી દેખરેખ, દૂરના વિસ્તારો સુધી પહોંચનો અભાવ અને જાણીતા સંપર્કોની બહારથી આવતા કેસને કારણે વાઇરસને રોકવાની કામગીરી સતત પડકારરૂપ બની રહી છે.
