આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ એટલે કે AIનો વધતો ઉપયોગ હવે માત્ર ટેક્નોલોજીની દુનિયા પૂરતો સીમિત રહ્યો નથી. તેની સીધી અસર સામાન્ય કમ્પ્યુટર અને લેપટોપમાં વપરાતી RAMના ભાવ પર પણ જોવા મળી રહી છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં કેટલીક પ્રકારની મેમરીના ભાવમાં 500% સુધીનો ઉછાળો નોંધાયો છે. AI ડેટા સેન્ટરો દ્વારા મોટા પ્રમાણમાં મેમરી ખરીદવામાં આવતા સામાન્ય ગ્રાહકો અને ખાસ કરીને ભારતીય વ્યવસાયો માટે હાર્ડવેરનો ખર્ચ વધવાનું જોખમ ઊભું થયું છે.
AI ડેટા સેન્ટરો બની રહ્યા છે સૌથી મોટા ખરીદદાર
AI મોડલને તાલીમ આપવા અને તેને ચલાવવા માટે વિશાળ ડેટા સેન્ટરોની જરૂર પડે છે. આ ડેટા સેન્ટરોમાં હજારો સર્વર હોય છે અને દરેક સર્વરને મોટી ક્ષમતાની મેમરીની જરૂર પડે છે. AIની માંગ વધતાં ગૂગલ, માઈક્રોસોફ્ટ, મેટા, ઓપનએઆઈ જેવી મોટી ટેક્નોલોજી કંપનીઓ ડેટા સેન્ટર માટે મોટા પ્રમાણમાં મેમરી અને અન્ય ચિપ્સ ખરીદી રહી છે. પરિણામે સામાન્ય કમ્પ્યુટર, લેપટોપ અને અન્ય ઈલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો માટે ઉપલબ્ધ મેમરીનો પુરવઠો દબાણ હેઠળ આવ્યો છે.
RAMના ભાવમાં કેમ આવ્યો આટલો મોટો ઉછાળો
RAM એટલે રેન્ડમ એક્સેસ મેમરી. કમ્પ્યુટર જ્યારે કોઈ પ્રોગ્રામ અથવા ફાઈલ પર કામ કરે છે ત્યારે જરૂરી માહિતી થોડા સમય માટે RAMમાં રાખવામાં આવે છે. RAM જેટલી વધુ અને ઝડપી હોય, કમ્પ્યુટર એકસાથે એટલું વધારે કામ સરળતાથી કરી શકે છે. હાલની સમસ્યા માત્ર માંગ વધવાની નથી. મેમરી બનાવતી કંપનીઓ પણ ઉત્પાદન ક્ષમતાનો મોટો હિસ્સો AI માટે જરૂરી હાઈ-બેન્ડવિડ્થ મેમરી એટલે કે HBM તરફ વાળી રહી છે. તેના કારણે સામાન્ય DRAM માટે ઉપલબ્ધ ઉત્પાદન ક્ષમતા પર દબાણ વધ્યું છે. કેટલાક બજાર અહેવાલોમાં છેલ્લા એક વર્ષમાં RAMના ભાવમાં 500% સુધીનો વધારો દર્શાવવામાં આવ્યો છે. જોકે દરેક પ્રકારની RAMના ભાવમાં સમાન વધારો થયો નથી. મેમરીના પ્રકાર, ક્ષમતા અને બજાર પ્રમાણે વધારો અલગ-અલગ છે.
ભારતીય કંપનીઓ પર શું પડશે અસર
ભારતની ઘણી કંપનીઓ કમ્પ્યુટર, લેપટોપ, સર્વર અને અન્ય ઈલેક્ટ્રોનિક સાધનો પર નિર્ભર છે. IT કંપનીઓ ઉપરાંત બેન્કિંગ, શિક્ષણ, હોસ્પિટલ, મેન્યુફેક્ચરિંગ, સ્ટાર્ટઅપ અને નાના વ્યવસાયો પણ મોટા પ્રમાણમાં કમ્પ્યુટિંગ સાધનોનો ઉપયોગ કરે છે. RAM મોંઘી થતાં નવા કમ્પ્યુટર ખરીદવાનો ખર્ચ વધી શકે છે. કંપનીઓને જૂના કમ્પ્યુટરની ક્ષમતા વધારવા માટે પણ વધુ પૈસા ચૂકવવા પડી શકે છે. મોટા ડેટા સેન્ટરો માટે તો મેમરીનો ખર્ચ વધુ મહત્વનો બની શકે છે. ભારત માટે આ મુદ્દો એટલા માટે પણ મહત્વનો છે કે દેશમાં મેમરી ચિપની સ્થાનિક ઉપલબ્ધતા મર્યાદિત છે અને બજાર વૈશ્વિક પુરવઠા તથા ભાવ પર ઘણું નિર્ભર છે. વૈશ્વિક ભાવ વધે તો તેની અસર ભારતીય બજારમાં પણ ઝડપથી જોવા મળી શકે છે.
માત્ર RAM નહીં, મોબાઈલ અને લેપટોપ પણ મોંઘા થઈ શકે
મેમરીની અછતનો પ્રભાવ માત્ર ડેસ્કટોપ કમ્પ્યુટર પૂરતો નથી. સ્માર્ટફોન, ટેબલેટ, લેપટોપ, ગેમિંગ સાધનો, ટીવી અને કાર સહિત અનેક ઈલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણોમાં મેમરીનો ઉપયોગ થાય છે. ભારતમાં સ્માર્ટફોનના ભાવ પર પણ તેની અસર જોવા મળી રહી છે. કાઉન્ટરપોઇન્ટ રિસર્ચના અંદાજ મુજબ 2026માં ભારતમાં સ્માર્ટફોનની સરેરાશ વેચાણ કિંમત લગભગ 17% વધી શકે છે, જ્યારે વેચાણમાં 13% ઘટાડો થવાની શક્યતા છે. મેમરીના ભાવમાં ચાર ગણાથી વધુનો વધારો આ પાછળના કારણોમાં સામેલ છે.
સંકટ હજુ લાંબું ચાલી શકે
મેમરી બજારમાં તાત્કાલિક રાહત મળવાની શક્યતા અંગે પણ ચિંતા છે. નવી સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન ક્ષમતા ઊભી કરવામાં લાંબો સમય લાગે છે. બીજી તરફ AI ડેટા સેન્ટરોમાં રોકાણ સતત વધી રહ્યું છે. કેટલાક ઉદ્યોગ અહેવાલો અનુસાર 2027માં બનનારી મેમરીનો મોટો હિસ્સો પણ અગાઉથી બુક થઈ રહ્યો છે. જો AI માટે મેમરીની માંગ આ જ ઝડપે વધતી રહેશે તો સામાન્ય ગ્રાહકો અને નાના-મધ્યમ વ્યવસાયો માટે RAMની કિંમત લાંબા સમય સુધી ઊંચી રહી શકે છે.
AI સસ્તું લાગે છે, પરંતુ તેની પાછળનો ખર્ચ વધી રહ્યો છે
AIના ઘણા સાધનો સામાન્ય વપરાશકર્તાઓને મફત અથવા ઓછા ખર્ચે ઉપલબ્ધ છે. પરંતુ તેની પાછળ વિશાળ ડેટા સેન્ટર, સર્વર, ચિપ, RAM, સ્ટોરેજ, વીજળી અને કૂલિંગનું માળખું કામ કરે છે.
હવે આ માળખાની વધતી માંગનો ખર્ચ ધીમે ધીમે ટેક્નોલોજી બજાર સુધી પહોંચી રહ્યો છે. એટલે AIનો વિકાસ જેટલો ઝડપી થઈ રહ્યો છે, તેટલો જ તેની પાછળ જરૂરી હાર્ડવેર પરનો દબાણ પણ વધી રહ્યો છે. અને તેનો સીધો અસરકારક પરિણામ આગામી સમયમાં કમ્પ્યુટર, લેપટોપ અને અન્ય ઈલેક્ટ્રોનિક સાધનોના ભાવમાં જોવા મળી શકે છે.
