રસ્તા પર વારંવાર ટ્રાફિક નિયમો તોડનારા વાહનચાલકો માટે કેન્દ્ર સરકાર કડક વ્યવસ્થા લાવવાની તૈયારી કરી રહી છે. કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી નીતિન ગડકરીએ જણાવ્યું છે કે સરકાર ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ માટે નેગેટિવ પોઈન્ટ સિસ્ટમ લાવવાની દિશામાં કામ કરી રહી છે. આ વ્યવસ્થા હેઠળ દરેક ટ્રાફિક ગુના બદલ ડ્રાઇવિંગ રેકોર્ડમાં નેગેટિવ પોઈન્ટ ઉમેરાશે અને એક નિશ્ચિત મર્યાદા પાર થતાં લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ અથવા રદ થઈ શકે છે.
હાલ શું છે પ્રસ્તાવ
હાલ આ વ્યવસ્થા સમગ્ર દેશમાં લાગુ થઈ નથી. સરકાર મોટર વાહન કાયદામાં જરૂરી ફેરફારો કરવાની તૈયારીમાં છે. 2 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ ગડકરીએ આ પ્રસ્તાવનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું હતું કે વારંવાર ટ્રાફિક નિયમો તોડનારા લોકો સામે માત્ર દંડ વસૂલવાથી કામ નહીં ચાલે, તેમના ડ્રાઇવિંગ રેકોર્ડ પર પણ તેની અસર થવી જોઈએ. પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થામાં દરેક ઉલ્લંઘન માટે નેગેટિવ પોઈન્ટ આપવામાં આવશે. જો કોઈ વાહનચાલક સતત નિયમો તોડતો રહે અને તેના પોઈન્ટ નક્કી કરેલી મર્યાદા સુધી પહોંચી જાય, તો તેનું લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ થઈ શકે છે. ગંભીર અથવા વારંવારના ગુનામાં લાઇસન્સ રદ કરવાની જોગવાઈ પણ થઈ શકે છે.
કયા નિયમો તોડવાથી અસર પડશે
પ્રસ્તાવિત પોઈન્ટ સિસ્ટમનો હેતુ ખાસ કરીને એવા વાહનચાલકો પર નજર રાખવાનો છે જેઓ વારંવાર ગંભીર ટ્રાફિક ગુના કરે છે. તેમાં ઝડપ મર્યાદાનું ઉલ્લંઘન, લાલબત્તી કૂદવી, બેદરકારીથી વાહન ચલાવવું અને અન્ય ગંભીર ટ્રાફિક ઉલ્લંઘનોનો સમાવેશ થઈ શકે છે. જોકે દરેક ગુના માટે કેટલા પોઈન્ટ કપાશે અને કુલ કેટલા પોઈન્ટ બાદ લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ કે રદ થશે તેની અંતિમ વિગતો હજુ જાહેર કરવામાં આવી નથી. આ બાબતો કાયદામાં ફેરફાર અને અંતિમ નિયમો બાદ સ્પષ્ટ થશે.
12 પોઈન્ટનો જૂનો પ્રસ્તાવ શું હતો
આ પ્રકારની વ્યવસ્થા અંગે અગાઉ પણ ચર્ચા થઈ ચૂકી છે. 2011માં એક નિષ્ણાત સમિતિએ ભલામણ કરી હતી કે કોઈ ડ્રાઇવર 3 વર્ષમાં 12 પેનલ્ટી પોઈન્ટ મેળવે તો તેનું લાઇસન્સ 1 વર્ષ માટે સસ્પેન્ડ કરી શકાય. ફરીથી ગંભીર ઉલ્લંઘન થાય તો લાંબા સમય માટે લાઇસન્સ રદ કરવાની પણ ભલામણ કરવામાં આવી હતી. પરંતુ આ જૂની ભલામણને હાલની સરકારની અંતિમ પોઈન્ટ મર્યાદા માનવી યોગ્ય નથી. નવી વ્યવસ્થામાં કેટલા પોઈન્ટ અને કઈ સજા હશે તે હજુ નક્કી થવાનું બાકી છે.
સારી ડ્રાઇવિંગ કરનારને પણ ફાયદો મળી શકે
પ્રસ્તાવિત સિસ્ટમનો વિચાર માત્ર સજા કરવાનો નથી. અગાઉ રજૂ થયેલા માળખામાં નિયમોનું સતત પાલન કરનારા અને સારા ડ્રાઇવિંગ વર્તન કરનારા લોકોને સકારાત્મક પોઈન્ટ આપવાની પણ વાત થઈ હતી. એટલે ભવિષ્યમાં ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ માત્ર ઓળખપત્ર નહીં રહે, પરંતુ વ્યક્તિના રસ્તા પરના વર્તનનો રેકોર્ડ પણ બની શકે છે. નિયમ તોડનાર માટે નેગેટિવ પોઈન્ટ અને સારા વર્તન માટે મેરિટ પોઈન્ટની વ્યવસ્થા રાખવાનો વિચાર છે.
સરકારનું ધ્યાન વારંવાર નિયમ તોડનારાઓ પર
ગડકરીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ વ્યવસ્થાનો મુખ્ય હેતુ એવા વાહનચાલકોને નિયંત્રિત કરવાનો છે જેઓ વારંવાર નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરે છે. સરકારનું માનવું છે કે માત્ર ચલણ ભરવાથી કેટલાક લોકોના ડ્રાઇવિંગ વર્તનમાં જરૂરી સુધારો થતો નથી. જો દરેક ગુનાની અસર ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ પર પડતી હોય તો વાહનચાલકો નિયમોનું વધુ ગંભીરતાથી પાલન કરશે અને માર્ગ અકસ્માતો ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
લાઇસન્સ રદ થયા બાદ પણ આવી શકે કડક કાર્યવાહી
સરકાર અગાઉથી જ મોટર વાહન કાયદામાં વધુ કડક જોગવાઈઓ અંગે વિચાર કરી રહી છે. જાન્યુઆરી 2026માં સામે આવેલા એક પ્રસ્તાવ મુજબ, ટ્રાફિક નિયમોના ઉલ્લંઘનને કારણે લાઇસન્સ રદ થયેલા વ્યક્તિને ચોક્કસ સમયગાળા સુધી નવું લાઇસન્સ મેળવવા પર રોક લગાવવાની પણ જોગવાઈ વિચારાધીન હતી. આથી સ્પષ્ટ છે કે સરકારનું ધ્યાન હવે માત્ર એક વખતના ચલણ કરતાં વારંવાર ગુનો કરનારા વાહનચાલકોના સમગ્ર રેકોર્ડ પર છે.
રસ્તા પર બેદરકારી હવે ભારે પડી શકે
ભારતમાં દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં માર્ગ અકસ્માતો થાય છે અને તેમાં હજારો લોકોના મોત થાય છે. સરકાર લાંબા સમયથી ઝડપથી વાહન ચલાવવું, નશામાં ડ્રાઇવિંગ અને અન્ય જોખમી વર્તનને અકસ્માતોના મોટા કારણો તરીકે જોતી આવી છે.
હવે જો નેગેટિવ પોઈન્ટ સિસ્ટમ લાગુ થાય છે તો વારંવાર નિયમ તોડનારાઓ માટે માત્ર પૈસાનો દંડ નહીં, પરંતુ ડ્રાઇવિંગ કરવાની પરવાનગી ગુમાવવાનો ભય પણ રહેશે. જોકે અંતિમ નિયમો જાહેર ન થાય ત્યાં સુધી પોઈન્ટની સંખ્યા અને સજાની ચોક્કસ વિગતો અંગે કોઈ નિશ્ચિત દાવો કરી શકાય નહીં.
