પંજાબમાં ચૂંટણી પંચની વિશેષ સઘન સુધારણા એટલે કે SIR હેઠળ તૈયાર થયેલી ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીને લઈને મોટો રાજકીય વિવાદ ઊભો થયો છે. રાજ્યસભા સાંસદ રાઘવ ચઢ્ઢાનું નામ આ ડ્રાફ્ટ યાદીમાં જોવા મળ્યું નથી. તેમના નામને ‘સ્થાયી રીતે સ્થળાંતરિત’ એટલે કે ‘Shifted’ શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવ્યું છે. ચઢ્ઢાએ આ મામલે આમ આદમી પાર્ટી અને પંજાબ સરકાર પર રાજકીય બદલો લેવાનો ગંભીર આરોપ લગાવ્યો છે. બીજી તરફ AAPએ આ આરોપોને ફગાવીને કહ્યું છે કે મતદાર યાદી તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા ચૂંટણી પંચના હાથમાં છે અને રાજ્ય સરકારની તેમાં કોઈ ભૂમિકા નથી.
મોહાલીનું મતદાર ઓળખપત્ર હોવા છતાં નામ હટાવાયું
રાઘવ ચઢ્ઢાએ જણાવ્યું કે તેઓ પંજાબમાંથી ચૂંટાયેલા વર્તમાન રાજ્યસભા સાંસદ છે અને તેમનું મતદાર ઓળખપત્ર મોહાલીમાં નોંધાયેલું છે. તેમ છતાં SIRની ડ્રાફ્ટ યાદીમાં તેમને ‘સ્થળાંતરિત’ બતાવવામાં આવ્યા છે. ચઢ્ઢાનો દાવો છે કે ચૂંટણી પંચની SIR માર્ગદર્શિકામાં સાંસદો, ધારાસભ્યો સહિત કેટલાક જાહેર પ્રતિનિધિઓના નામ માટે ખાસ જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી. 24 જૂન, 2025ની માર્ગદર્શિકાના પેરાગ્રાફ 4(d)માં અગાઉ ઓળખાયેલા જાહેર પ્રતિનિધિઓના નામ ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં સામેલ કરવાની જોગવાઈ હોવાનું તેમણે જણાવ્યું છે, જેથી દાવા અને વાંધાની પ્રક્રિયા દરમિયાન જરૂરી દસ્તાવેજો મેળવી શકાય. ચઢ્ઢાએ આ મામલાને માત્ર કારકુની ભૂલ નહીં પરંતુ રાજકીય બદલો ગણાવ્યો છે. તેમણે એવો પણ આરોપ લગાવ્યો કે AAP છોડ્યા બાદ પાર્ટીનું નેતૃત્વ તેમના પ્રત્યે નારાજ છે.
AAPનો વળતો જવાબ, ‘રાજ્ય સરકારની કોઈ ભૂમિકા નથી’
રાઘવ ચઢ્ઢાના આરોપો સામે AAPએ પણ વળતો પ્રહાર કર્યો છે. પાર્ટીનું કહેવું છે કે SIRની કામગીરી ચૂંટણી પંચ દ્વારા કરવામાં આવે છે અને મતદાર યાદીમાં કોનું નામ રાખવું કે હટાવવું તેમાં પંજાબ સરકારની કોઈ ભૂમિકા નથી. AAP તરફથી એવો આરોપ પણ લગાવવામાં આવ્યો છે કે ચઢ્ઢાએ દિલ્હીની મતદાર યાદીમાં પોતાનું નામ પાછળની તારીખથી દાખલ કરાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આ મુદ્દે બંને પક્ષો વચ્ચે રાજકીય આરોપ-પ્રત્યારોપ શરૂ થયા છે.
પંજાબમાં 20.66 લાખ નામ ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી બહાર
SIR દરમિયાન પંજાબની ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાંથી આશરે 20.66 લાખ નામ દૂર કરવામાં આવ્યા છે. જોકે મહત્વની વાત એ છે કે આ અંતિમ મતદાર યાદી નથી. જે લોકોનું નામ ભૂલથી હટાવવામાં આવ્યું હોય તેઓ દાવો અને વાંધાની પ્રક્રિયા દ્વારા ફરી નામ સામેલ કરાવી શકે છે. પંજાબમાં આ પ્રક્રિયા માટે 12 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધીનો સમય આપવામાં આવ્યો છે. દેશવ્યાપી સ્તરે SIRની ડ્રાફ્ટ યાદીઓમાં આશરે 13.37 કરોડ નામો હટાવવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલો છે. તેથી માત્ર ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી નામ ગાયબ થવું એ અંતિમ નિર્ણય માનવામાં આવતું નથી.
શું રાઘવ ચઢ્ઢાની રાજ્યસભાની સભ્યતા જશે?
આ સમગ્ર વિવાદમાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે પંજાબની મતદાર યાદીમાંથી નામ હટાવાતા શું રાઘવ ચઢ્ઢાની રાજ્યસભાની સભ્યતા જોખમમાં આવી શકે?
રાજ્યસભાની ચૂંટણી માટે ઉમેદવારનું નામ ભારતની કોઈ પણ મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલું હોવું જરૂરી છે, પરંતુ જે રાજ્યમાંથી તે રાજ્યસભામાં ચૂંટાયો છે એ જ રાજ્યની મતદાર યાદીમાં નામ હોવું ફરજિયાત નથી. 2003માં જનપ્રતિનિધિત્વ કાયદામાં થયેલા સુધારા બાદ આ શરતમાં ફેરફાર થયો હતો. તેથી પંજાબની મતદાર યાદીમાંથી ચઢ્ઢાનું નામ હટાવાયું હોવા માત્રથી તેમની રાજ્યસભાની સભ્યતા આપમેળે રદ થતી નથી. આ ઉપરાંત હાલની યાદી માત્ર ડ્રાફ્ટ છે. ચઢ્ઢા દાવો અને વાંધાની પ્રક્રિયા દ્વારા પોતાનું નામ ફરી સામેલ કરાવી શકે છે. એટલે હાલની સ્થિતિમાં મતદાર યાદીનો વિવાદ અને રાજ્યસભાની સભ્યતા બે અલગ મુદ્દા છે.
AAP છોડીને BJPમાં જોડાયા બાદ વિવાદ
રાઘવ ચઢ્ઢા 2022માં AAPના ઉમેદવાર તરીકે પંજાબમાંથી રાજ્યસભામાં ચૂંટાયા હતા. એપ્રિલ 2026માં તેમણે AAP છોડીને BJPમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. તેમની સાથે અન્ય કેટલાક રાજ્યસભા સાંસદોએ પણ AAP છોડ્યું હતું. આ રાજકીય પલટા બાદ ચઢ્ઢા અને AAP વચ્ચે સતત રાજકીય નિવેદનબાજી જોવા મળી રહી છે. હવે SIRની મતદાર યાદીમાં તેમનું નામ ન હોવાના મુદ્દાએ આ ટકરાવને વધુ વેગ આપ્યો છે.
હાલ સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે પંજાબની મતદાર યાદી હજુ અંતિમ નથી. તેથી આગામી દાવા-વાંધાની પ્રક્રિયા બાદ ચઢ્ઢાનું નામ ફરી સામેલ થાય છે કે નહીં તેના પર સમગ્ર મામલો આગળ વધશે.
