ભારતીય રૂપિયામાં ગુરુવાર, 3 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ ડૉલર સામે જોરદાર રિકવરી જોવા મળી હતી. શરૂઆતના કારોબારમાં જ રૂપિયો 47 પૈસા મજબૂત થઈને એક ડૉલર સામે 94.26ના સ્તરે પહોંચી ગયો હતો. ભારતીય ચલણમાં સતત બીજા દિવસે સુધારો નોંધાયો છે. અગાઉ બુધવારે રૂપિયો 22 પૈસા મજબૂત થઈને 94.73ના સ્તરે બંધ થયો હતો. રૂપિયામાં આ તેજી પાછળ એક નહીં પરંતુ અનેક પરિબળો જવાબદાર છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંકની સક્રિયતા, NRI પાસેથી વિદેશી ચલણનો મોટો પ્રવાહ, શેરબજારમાં વિદેશી રોકાણકારોની ખરીદી અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં નરમાશથી રૂપિયાને સપોર્ટ મળ્યો છે. વૈશ્વિક સ્તરે ડૉલર ઇન્ડેક્સમાં ઘટાડો અને દેશના મજબૂત આર્થિક આંકડાઓએ પણ ભારતીય ચલણને મજબૂતી આપી છે.
રૂપિયાની હાલની રિકવરીમાં સૌથી મોટો ફાળો NRI ડિપોઝિટનો માનવામાં આવી રહ્યો છે. FCNR(B) એટલે કે ફોરેન કરન્સી નોન-રેસિડેન્ટ બેન્ક ડિપોઝિટ સ્કીમ હેઠળ NRI પાસેથી 127.23 બિલિયન ડૉલરનું વિદેશી ભંડોળ એકત્ર થયું છે. NRI તરફથી મળેલો પ્રતિસાદ એટલો સારો રહ્યો કે RBIએ આ વિશેષ યોજના માટેની વિન્ડો મૂળ સમયમર્યાદા કરતાં લગભગ એક મહિનો વહેલી, 31 ઓગસ્ટે જ બંધ કરી દીધી હતી.
દેશમાં મોટી માત્રામાં વિદેશી ચલણ આવવાથી બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં ડૉલરની ઉપલબ્ધતા વધી છે. તેના કારણે સ્થાનિક બજારમાં ડૉલરની અછતનું દબાણ ઘટ્યું છે અને રૂપિયાને સીધો ફાયદો થયો છે. આ સાથે RBI દ્વારા વિદેશી વિનિમય બજારમાં કરવામાં આવેલા હસ્તક્ષેપથી પણ રૂપિયાની અસ્થિરતા નિયંત્રિત કરવામાં મદદ મળી છે.
ભારતના ફોરેક્સ રિઝર્વમાં થયેલો વધારો પણ રૂપિયાની મજબૂતી માટે મહત્વપૂર્ણ છે. દેશનું વિદેશી મુદ્રા ભંડાર વધીને 729.32 બિલિયન ડૉલરના ઓલ-ટાઈમ હાઈ સ્તરે પહોંચી ગયું છે. ઊંચું ફોરેક્સ રિઝર્વ ભારતને વૈશ્વિક બજારમાં અચાનક આવતી અસ્થિરતા સામે સુરક્ષા આપે છે અને જરૂર પડે ત્યારે ડૉલરની માંગ પૂરી કરવામાં મદદ કરે છે. દેશના મજબૂત આર્થિક આંકડાઓએ પણ રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધાર્યો છે. ભારતનો પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળાનો GDP ગ્રોથ 7.8 ટકા નોંધાયો છે, જે બજારની અપેક્ષા કરતાં સારો રહ્યો છે. અર્થતંત્રની મજબૂત વૃદ્ધિ દર્શાવતા આ આંકડાઓથી ભારતીય ચલણ પરનું દબાણ ઘટ્યું છે.
શેરબજારમાં પણ સતત ત્રણ દિવસના ઘટાડા બાદ રિકવરી જોવા મળી રહી છે. ગુરુવારના શરૂઆતના કારોબારમાં BSE સેન્સેક્સ આશરે 221 પોઈન્ટના વધારા સાથે 76,791ની આસપાસ અને નિફ્ટી 59 પોઈન્ટના સુધારા સાથે 23,974ની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો. ખાસ કરીને વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો એટલે કે FIIની ખરીદીએ રૂપિયાને વધારાનો ટેકો આપ્યો છે. FIIએ સ્થાનિક શેરબજારમાં 6,688 કરોડ રૂપિયાથી વધુની નેટ ખરીદી કરી છે. વિદેશી રોકાણકારો ભારતીય શેરોમાં નાણાં લગાવે ત્યારે ડૉલરને રૂપિયામાં બદલવાની જરૂર પડે છે, જેના કારણે ભારતીય ચલણની માંગ વધે છે.
વૈશ્વિક બજારમાં ડૉલરની સ્થિતિ પણ રૂપિયાની તરફેણમાં રહી છે. વિવિધ વૈશ્વિક કરન્સીની સરખામણી કરતો ડૉલર ઇન્ડેક્સ ઘટીને 99.43ના સ્તરે આવ્યો છે. ડૉલર નબળો પડવાથી અન્ય કરન્સીની સરખામણીએ ભારતીય રૂપિયાને પણ મજબૂતી મેળવવામાં મદદ મળે છે.
બીજી તરફ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં નરમાશથી ભારતને રાહત મળી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ લગભગ 95.48 ડૉલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો ક્રૂડ ઓઈલની આયાતથી પૂરો કરે છે. તેથી ક્રૂડ મોંઘું થાય ત્યારે ભારતને વધુ ડૉલર ખર્ચવા પડે છે અને ડૉલરની માંગ વધે છે. જ્યારે ક્રૂડના ભાવ ઘટે છે ત્યારે આયાત બિલમાં રાહત મળે છે અને ડૉલરની માંગ ઘટવાથી રૂપિયાને ફાયદો થાય છે.
આ રીતે NRI પાસેથી આવેલા જંગી ડૉલર, ઊંચું ફોરેક્સ રિઝર્વ, મજબૂત GDP વૃદ્ધિ, શેરબજારમાં FIIની ખરીદી, ડૉલર ઇન્ડેક્સમાં ઘટાડો અને ક્રૂડના ભાવમાં નરમાશ જેવા પરિબળો મળીને રૂપિયાને મજબૂત બનાવી રહ્યા છે. બજાર નિષ્ણાતોના મતે જો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ નિયંત્રણમાં રહેશે અને વિદેશી રોકાણકારોની ખરીદી ચાલુ રહેશે તો આગામી દિવસોમાં રૂપિયાને વધુ ટેકો મળી શકે છે. જોકે વૈશ્વિક બજારમાં અચાનક કોઈ મોટો ફેરફાર થાય તો રૂપિયામાં ફરીથી અસ્થિરતા જોવા મળી શકે છે.
