ગુજરાત સરકારે ખેડૂતોના હિત અને વીજ પ્રોજેક્ટોને ઝડપથી આગળ વધારવાના હેતુથી વીજ ટ્રાન્સમિશન ટાવર અને વીજ લાઇન માટે જમીન વળતરની નવી ગાઇડલાઇન જાહેર કરી છે. રાજ્યમાં હાઈ ટેન્શન વીજ લાઇન અને ટ્રાન્સમિશન ટાવર ઊભા કરવા માટે ઘણી વખત ખેડૂતો અને વીજ કંપનીઓ વચ્ચે વળતરને લઈને વિવાદ સર્જાતા હતા. હવે આવા વિવાદો ઓછા થાય અને ખેડૂતોને યોગ્ય વળતર મળી રહે તે માટે સરકારે સ્પષ્ટ નિયમો અમલમાં મૂક્યા છે. ઊર્જા મંત્રી કનુભાઈ દેસાઈએ જણાવ્યું કે, રાજ્ય સરકારના આ નિર્ણયથી ખેડૂતોના હિતોનું રક્ષણ થશે અને સાથે સાથે વીજ પ્રોજેક્ટોના અમલીકરણમાં પણ ઝડપ આવશે. નવી ગાઇડલાઇન મુજબ જમીનના બજારભાવના આધારે વળતર નક્કી કરવામાં આવશે, જેથી ખેડૂતોને અગાઉ કરતાં વધુ પારદર્શક અને યોગ્ય વળતર મળી શકે. સરકારના નિર્ણય પ્રમાણે, જ્યાં વીજ ટ્રાન્સમિશન ટાવર ઉભો કરવામાં આવશે ત્યાં જમીનના ઉપયોગ પર કાયમી અસર થતી હોવાથી તેના માટે અલગ પ્રકારનું વળતર ચૂકવવામાં આવશે. જ્યારે વીજ લાઇન પસાર થતી હોય પરંતુ જમીનનો ઉપયોગ સંપૂર્ણપણે બંધ ન થતો હોય, ત્યાં પણ નક્કી કરાયેલા ધોરણ મુજબ વળતર આપવામાં આવશે.
સરકારના જણાવ્યા મુજબ આ નવી વ્યવસ્થા કેન્દ્ર સરકારની માર્ગદર્શિકા અને વિવિધ રાજ્યોમાં અમલમાં રહેલી પદ્ધતિને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવી છે. અગાઉ અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં વળતરની રકમમાં અસમાનતા જોવા મળતી હતી. હવે સમગ્ર રાજ્યમાં એકસરખા નિયમો લાગુ થવાથી ખેડૂતોને સમાન ન્યાય મળી શકશે. નવી ગાઇડલાઇન મુજબ જિલ્લા સ્તરે બજારભાવ નક્કી કરવા માટે સત્તાવાર માપદંડોનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. જમીનના પ્રકાર, વિસ્તાર અને વર્તમાન મૂલ્યને આધારે વળતર ચૂકવાશે. જેના કારણે મનસ્વી રીતે વળતર નક્કી કરવાની શક્યતા ઘટશે અને પારદર્શિતા વધશે. સરકારનું કહેવું છે કે રાજ્યમાં વીજળીની વધતી માંગને પહોંચી વળવા માટે નવી ટ્રાન્સમિશન લાઇનો અને સબસ્ટેશનનું નેટવર્ક સતત વિસ્તારી રહ્યું છે. ઘણા મહત્વના પ્રોજેક્ટો માત્ર જમીન વળતરના વિવાદોને કારણે વર્ષો સુધી અટવાઈ જતા હતા. હવે નવા નિયમોથી આવા પ્રોજેક્ટોને સમયસર પૂર્ણ કરવામાં મદદ મળશે.
ઊર્જા વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ખેડૂતોને વળતર મેળવવાની પ્રક્રિયા પણ વધુ સરળ બનાવવામાં આવશે. જરૂરી દસ્તાવેજોની ચકાસણી બાદ સમયમર્યાદામાં ચૂકવણી કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, કોઈપણ પ્રકારની ફરિયાદ માટે સંબંધિત અધિકારીઓ સમક્ષ રજૂઆત કરવાની વ્યવસ્થા પણ રાખવામાં આવશે. ખેડૂતોના સંગઠનો લાંબા સમયથી એવી માંગ કરી રહ્યા હતા કે વીજ ટાવર અને હાઈ ટેન્શન લાઇનના કારણે જમીનની કિંમતમાં થતો ઘટાડો અને ખેતી પર પડતી અસરને ધ્યાનમાં રાખીને યોગ્ય વળતર આપવું જોઈએ. સરકારના નવા નિર્ણયને આ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. જોકે, કેટલાક ખેડૂતોનું માનવું છે કે નિયમોના અસરકારક અમલ પર પણ એટલું જ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.
નવી નીતિનો હેતુ માત્ર વળતર ચૂકવવાનો નથી, પરંતુ વિકાસ અને ખેડૂતોના હિત વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પણ છે. વીજ પ્રોજેક્ટો રાજ્યના ઔદ્યોગિક વિકાસ અને સામાન્ય લોકોને સતત વીજ પુરવઠો પહોંચાડવા માટે જરૂરી છે. બીજી તરફ ખેડૂતોના હક્કો અને તેમની આજીવિકાનું રક્ષણ કરવું પણ સરકારની જવાબદારી છે. સરકારને આશા છે કે નવી ગાઇડલાઇન અમલમાં આવ્યા બાદ જમીન સંપાદન અને વળતર સંબંધિત વિવાદોમાં ઘટાડો થશે. સાથે જ વીજ ટ્રાન્સમિશન પ્રોજેક્ટો ઝડપથી પૂર્ણ થતાં રાજ્યની વીજ વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત બનશે. ખેડૂતોને પણ સ્પષ્ટ નિયમો હેઠળ યોગ્ય વળતર મળવાથી વિશ્વાસ વધશે અને વિકાસના કાર્યોમાં સહકાર મળશે.
