ગાંધીનગર,તા.16
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નવા સીમાંકન (Delimitation) અને મહિલા અનામત અધિનિયમ-2023ને લાગુ કરવાની ગતિ તેજ કરવામાં આવી છે. આ બે ઐતિહાસિક નિર્ણયોના અમલીકરણ સાથે જ ગુજરાતના રાજકીય સમીકરણો અને ભૌગોલિક સીમાઓ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જશે. અડધી સદી બાદ ગુજરાતમાં લોકસભા અને વિધાનસભાની બેઠકોના આંકડામાં ધરખમ વધારો થવા જઈ રહ્યો છે.
લોકસભા અને વિધાનસભામાં બેઠકોનો નવો અંદાજ
ચૂંટણી પંચના અંદાજ મુજબ, આગામી સમયમાં ગુજરાતમાં બેઠકોની સ્થિતિમાં મોટો ફેરફાર થઈ શકે છે. જે મુજબ, લોકસભાની હાલની 26 બેઠકોમાં 13 થી 18 બેઠકોનો વધારો થતા કુલ આંકડો 39 થી 44 સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે. તેવી જ રીતે, વિધાનસભાની હાલની 182 બેઠકોમાં 48 થી 91 બેઠકોનો ઉમેરો થતા અંદાજિત કુલ બેઠકોની સંખ્યા 230 થી વધીને 273 સુધી પહોંચી શકે છે. બેઠકોની સંખ્યામાં આ સંભવિત વધારો રાજ્યના રાજકીય સમીકરણોમાં વ્યાપક પરિવર્તન લાવી શકે છે.
મહિલા અનામત: રાજકારણમાં નારી શક્તિનો ઉદય
મહિલા અનામત બિલ મુજબ, લોકસભા અને વિધાનસભાઓમાં 33 ટકા બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત રાખવામાં આવશે.
- જો ગુજરાતમાં વિધાનસભાની બેઠકો 273 થાય, તો તેમાંથી 91 બેઠકો પર મહિલા ધારાસભ્યો બિરાજમાન થશે.
- લોકસભાની સંભવિત 39 બેઠકોમાંથી 13 બેઠકો મહિલા સાંસદો માટે અનામત રહેશે.
આ ફેરફારને કારણે વર્ષોથી સ્થાપિત થયેલા જ્ઞાતિ-જાતિના ગણિતો ડામાડોળ થશે અને પક્ષોએ નવી વ્યૂહનીતિ ઘડવી પડશે.
ક્યારે લાગુ થશે આ ફેરફાર?
નિયમ મુજબ, બેઠકોનું નવું સીમાંકન વર્ષ 2026 પછી થવાની સંભાવના છે. જોકે, કેન્દ્ર સરકાર વહેલું સીમાંકન કરવા માટે બંધારણીય સુધારાની વિચારણા કરી શકે છે.
- અંદાજ મુજબ, 2027ની ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણી માં 230 થી વધુ બેઠકો અને 2029ની લોકસભા ચૂંટણી માં 44 જેટલી બેઠકો પર મતદાન થઈ શકે છે.
- નવા સીમાંકન માટે 2021 (અથવા તેના પછીની) વસતિ ગણતરીને આધાર બનાવવામાં આવશે.
અમદાવાદ, સુરત અને રાજકોટ જેવા મહાનગરોમાં મોટી અસર
વધતી વસતિને કારણે અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને રાજકોટ જેવા મોટા શહેરોમાં લોકસભા અને વિધાનસભાની બેઠકોમાં સૌથી વધુ વધારો થશે. જૂની બેઠકો રદ થઈ શકે છે અથવા તેમના વિસ્તારોમાં મોટાપાયે ફેરફાર થઈ શકે છે. એસટી (ST) અને એસસી (SC) અનામત બેઠકોના રોટેશનમાં પણ મોટો બદલાવ આવશે.
વિધાનસભા બેઠકોનો ઈતિહાસ
- 1960: 132 બેઠકો (રાજ્યની સ્થાપના સમયે)
- 1962: 154 બેઠકો
- 1967: 168 બેઠકો
- 1975: 182 બેઠકો (જે અત્યાર સુધી યથાવત્ છે)
નવા ભવન તૈયાર: વધુ નેતાઓ માટે જગ્યા
ગુજરાત વિધાનસભાનું વર્ષ 2018 માં રિનોવેશન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને 230 સભ્યો બેસી શકે તેવી વ્યવસ્થા પહેલેથી જ કરી દેવામાં આવી છે. તેવી જ રીતે, દિલ્હીમાં નવું સંસદ ભવન (સેન્ટ્રલ વિસ્ટા) પણ 888 થી વધુ સાંસદો બેસી શકે તે રીતે તૈયાર છે.આ નવા સીમાંકનથી માત્ર બેઠકો જ નહીં વધે, પરંતુ ગુજરાતનું કેન્દ્રીય રાજકારણમાં વજન પણ વધશે. 18 વધુ સાંસદોની ભેટ મળતા લોકસભામાં ગુજરાતના સાસદોનું પ્રતિનિધિત્વ વધુ મજબૂત બનશે.ચૂંટણી પંચના સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ 2026 બાદ નવા સીમાંકનની પ્રક્રિયા હાથ ધરાશે. તે મુજબ 2027ની વિધાનસભા ચૂંટણી અને 2029ની લોકસભા ચૂંટણીમાં નવી બેઠકો લાગુ થઈ શકે છે. હાલની સ્થિતિ મુજબ 2001ની વસ્તીના આધારે 2006માં થયેલા સીમાંકન મુજબ જ ચૂંટણી યોજાઈ રહી છે.નવા સીમાંકનના અમલથી રાજકીય સમીકરણોમાં મોટા ફેરફારો થશે. જાતિ, પ્રાદેશિક અને સામાજિક પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને રાજકીય પક્ષોને નવી વ્યૂહરચના ઘડવી પડશે. ખાસ કરીને નવા વિસ્તારોમાં મજબૂત પકડ બનાવવી દરેક પક્ષ માટે પડકારરૂપ બનશે.આમ, નવા પરિસીમન અને મહિલા અનામત અધિનિયમના અમલ સાથે ગુજરાતમાં રાજકીય દૃશ્યપટ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ શકે છે, જે આગામી ચૂંટણીમાં નવા રાજકીય સમીકરણો સર્જશે.
