નવી ચેતવણીથી વધતી ચિંતા
દેશમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને CNGના ભાવમાં તાજેતરમાં થયેલા વધારાએ સામાન્ય લોકોની ચિંતા વધારી દીધી છે. દિલ્હીમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને CNGના ભાવમાં અંદાજે ₹2થી ₹3 સુધીનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે, પરંતુ નિષ્ણાતો હવે વધુ મોટી ચેતવણી આપી રહ્યા છે. વૈશ્વિક સ્તરે મિડલ ઈસ્ટમાં વધતા તણાવ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને લઈને ઊભી થયેલી અનિશ્ચિતતા અને કાચા તેલના વધતા ભાવને કારણે આગામી સમયમાં ઈંધણના ભાવમાં વધુ મોટો વધારો થઈ શકે છે.
તાજેતરના દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં સતત તેજી જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને ઈરાન-અમેરિકા તણાવ અને મિડલ ઈસ્ટમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં અસ્થિરતા વધી છે. જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અવરોધ ઊભો થાય અથવા પરિસ્થિતિ વધુ ખરાબ બને તો કાચા તેલના ભાવમાં ભારે ઉછાળો આવી શકે છે.
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હાલ દેશમાં જે ભાવવધારો થયો છે તે માત્ર શરૂઆત હોઈ શકે છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ 100 ડોલર પ્રતિ બેરલની નજીક પહોંચે તો ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં ₹10થી ₹15 પ્રતિ લિટર સુધીનો વધારો શક્ય બની શકે છે. કેટલીક એજન્સીઓએ તો વધુ ગંભીર પરિસ્થિતિમાં ભાવમાં તેના કરતાં પણ વધુ વધારો થવાની આશંકા વ્યક્ત કરી છે.
ભારત પોતાની કુલ જરૂરિયાતનું આશરે 85 ટકા કાચું તેલ આયાત કરે છે. તેથી વૈશ્વિક બજારમાં થતી કોઈપણ હલચલની સીધી અસર ભારતીય બજાર પર પડે છે. હાલ મિડલ ઈસ્ટમાંથી આવતો તેલ પુરવઠો ભારત માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. જો ત્યાં સપ્લાય ચેઇનમાં ખલેલ પહોંચશે તો તેની અસર સીધી પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ગેસના ભાવ પર જોવા મળશે. તાજેતરમાં દિલ્હી સહિત કેટલાક શહેરોમાં CNGના ભાવમાં પણ વધારો કરવામાં આવ્યો છે. જાહેર પરિવહન, ટેક્સી, ઓટો રિક્ષા અને કોમર્શિયલ વાહનચાલકો માટે આ વધારાથી ઓપરેશનલ ખર્ચ વધી રહ્યો છે. સામાન્ય લોકો માટે પણ મુસાફરી અને ઘરગથ્થુ ખર્ચમાં વધારો થવાની શક્યતા વધી ગઈ છે.
આર્થિક વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે ઈંધણના ભાવમાં વધારો માત્ર વાહનચાલકોને જ અસર કરતો નથી, પરંતુ સમગ્ર અર્થતંત્ર પર તેની અસર પડે છે. ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ વધવાથી શાકભાજી, દૂધ, અનાજ, દૈનિક વપરાશની વસ્તુઓ અને ઓનલાઈન ડિલિવરી સુધીના ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે. એટલે કે મોંઘવારી વધુ વધી શકે છે. સરકાર હાલમાં પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહી છે. ભારતે તાજેતરમાં UAE સાથે સ્ટ્રેટેજિક ઓઈલ રિઝર્વ અંગે મોટી ડીલ પણ કરી છે જેથી ભવિષ્યમાં સપ્લાય સંકટ સામે દેશ તૈયાર રહી શકે. જો કે વૈશ્વિક સંજોગો વધુ ખરાબ બનશે તો લાંબા ગાળે ભાવ નિયંત્રણ મુશ્કેલ બની શકે છે.
તેલ કંપનીઓ પણ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના આધારે ભાવમાં ફેરફાર કરી રહી છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓ સુધી ભાવ સ્થિર રહ્યા હતા, પરંતુ હવે ફરી એકવાર વધારાની શરૂઆત થતા લોકોમાં ચિંતા વધી છે. ખાસ કરીને મધ્યમ વર્ગ અને રોજિંદા વાહન વાપરતા લોકો માટે આ વધતા ખર્ચ મોટો બોજ બની શકે છે. વિશ્વભરમાં ચાલી રહેલા જીઓ-પોલિટિકલ સંકટ વચ્ચે ભારત માટે ઊર્જા સુરક્ષા સૌથી મોટો મુદ્દો બની રહી છે. આગામી દિવસોમાં મિડલ ઈસ્ટની પરિસ્થિતિ, ક્રૂડ ઓઈલના આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પર આધાર રાખીને પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં વધુ ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.
હાલ માટે ભલે વધારો માત્ર ₹2થી ₹3નો થયો હોય, પરંતુ નિષ્ણાતોની ચેતવણી સ્પષ્ટ છે કે જો વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ સુધરશે નહીં તો દેશના લોકોને ઈંધણના ભાવમાં વધુ મોટો ઝાટકો સહન કરવો પડી શકે છે.
