કોઈ વ્યક્તિ પોતાના મેસેજમાં શું લખે છે તેના આધારે તે વ્યક્તિ ગંભીર માનસિક સંકટમાંથી પસાર થઈ રહી છે કે નહીં અને આત્મહત્યાના જોખમની શક્યતા કેટલી છે તેનો અંદાજ લગાવી શકે તેવી AI આધારિત સિસ્ટમ વિકસાવવામાં આવી છે. આ ટેક્નોલોજીનો મુખ્ય હેતુ જોખમમાં રહેલા લોકોને વહેલી તકે ઓળખવામાં કાઉન્સેલર્સ અને માનસિક આરોગ્ય નિષ્ણાતોને મદદ કરવાનો છે. આ સિસ્ટમ વિકસાવવા માટે સંશોધકોએ આશરે 16,000 ડિ-આઇડેન્ટિફાઇડ કાઉન્સેલિંગ ચેટ્સનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું. એટલે કે, ચેટમાંથી વ્યક્તિની ઓળખ સાથે જોડાયેલી માહિતી દૂર કરવામાં આવી હતી. આ મેસેજના અભ્યાસ દ્વારા સંશોધકોએ એ સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો કે વ્યક્તિના લખાણમાં કયા શબ્દો, વાક્યો અને વિષયો આત્મહત્યાના વધતા જોખમ સાથે સંબંધિત હોઈ શકે છે.
સંશોધન દરમિયાન કાઉન્સેલિંગ ચેટ્સને જોખમના વિવિધ સ્તરોમાં વહેંચવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ દરેક જૂથમાં ઉપયોગમાં લેવાતા શબ્દો અને વાતચીતના વિષયોનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું. આ પ્રક્રિયામાં એવા ભાષાકીય સંકેતો શોધવામાં આવ્યા જે ગંભીર માનસિક સંકટ અથવા આત્મહત્યાના જોખમ સાથે જોડાયેલા હોઈ શકે. વિશ્લેષણ બાદ 49 અલગ-અલગ રિસ્ક ફેક્ટર્સ સાથે જોડાયેલા આશરે 60 મહત્વપૂર્ણ શબ્દો અને વાક્યોની એક ખાસ યાદી તૈયાર કરવામાં આવી. આ સંકેતોનો ઉપયોગ કરીને મશીન-લર્નિંગ મોડલને તાલીમ આપવામાં આવી હતી. મોડલનો હેતુ માત્ર કોઈ વ્યક્તિના મેસેજને જોઈને જોખમનું સ્તર દર્શાવવાનો નથી, પરંતુ જોખમનો અંદાજ કયા પ્રકારના શબ્દો અથવા રિસ્ક ફેક્ટર્સના આધારે કરવામાં આવ્યો છે તે અંગે પણ માહિતી આપવાનો છે.
આ સિસ્ટમનું આ પાસું ખાસ મહત્વનું માનવામાં આવે છે, કારણ કે AI દ્વારા આપવામાં આવેલા જોખમના અંદાજ પાછળના સંકેતો સમજવાથી કાઉન્સેલર્સને વ્યક્તિ સાથેની વાતચીત દરમિયાન વધુ યોગ્ય રીતે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મદદ મળી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, મેસેજમાં વારંવાર નિરાશા, એકલતા અથવા અન્ય ગંભીર સંકટ દર્શાવતા સંકેતો જોવા મળે તો નિષ્ણાત તે વ્યક્તિની સ્થિતિને વધુ નજીકથી સમજવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. સંશોધકોનો હેતુ AIને માનસિક આરોગ્ય નિષ્ણાતના સ્થાને મૂકવાનો નથી. આવી સિસ્ટમનો ઉપયોગ એક સહાયક સાધન તરીકે થઈ શકે છે, જેથી મોટી સંખ્યામાં કાઉન્સેલિંગ મેસેજમાંથી એવા કેસ ઝડપથી ઓળખી શકાય જેમાં નિષ્ણાતની તાત્કાલિક અથવા વધુ નજીકની મદદની જરૂરિયાત હોઈ શકે.
માનસિક આરોગ્ય સંબંધિત પરિસ્થિતિઓ ઘણી વખત જટિલ હોય છે અને માત્ર થોડા શબ્દો કે એક મેસેજના આધારે વ્યક્તિની સ્થિતિ અંગે અંતિમ નિર્ણય લેવો યોગ્ય નથી. તેથી આવી AI સિસ્ટમ દ્વારા મળતો અંદાજ કાઉન્સેલર માટે એક સંકેત તરીકે ઉપયોગી થઈ શકે છે, પરંતુ અંતિમ મૂલ્યાંકન માનવ નિષ્ણાત દ્વારા જ થવું જરૂરી રહેશે. આ સંશોધન એ પણ દર્શાવે છે કે વ્યક્તિના લખાણમાં રહેલી ભાષા અને સંદર્ભનું વિશ્લેષણ કરીને માનસિક સંકટના સંકેતો વહેલા ઓળખવામાં AIની ભૂમિકા વધી શકે છે. ભવિષ્યમાં આવી ટેક્નોલોજીને વધુ મોટા ડેટાસેટ અને વિવિધ પ્રકારની કાઉન્સેલિંગ વાતચીત પર ચકાસવામાં આવે તો જોખમની વહેલી ઓળખ માટે વધુ ઉપયોગી સાધનો વિકસાવી શકાય તેવી શક્યતા છે.
AI Technology, Mental Health, Suicide Risk, Machine Learning, MIT Research
