અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલો સૈન્ય સંઘર્ષ વધુ ગંભીર બનતો જઈ રહ્યો છે. અમેરિકાએ સતત 12મી રાત્રે ઈરાનના ચાર મહત્વપૂર્ણ પ્રાંતોમાં મિસાઈલ અને હવાઈ હુમલા કરીને અનેક સૈન્ય ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવ્યા છે. ખુઝેસ્તાન, બુશેહર, હોર્મોઝગાન અને ઈલામ પ્રાંતોમાં થયેલા હુમલાઓ બાદ સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વધી ગયો છે. બીજી તરફ યમનના હુતી વિદ્રોહીઓએ સાઉદી અરબના બે ઓઈલ ટેન્કરો પર મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલો કરવાનો દાવો કર્યો છે. આ ઘટનાઓને કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને બાબ-અલ-મંદેબ જળમાર્ગમાં સુરક્ષાને લઈને ચિંતા વધી છે, જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં પણ મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
અમેરિકી સેનાએ ગુરુવારે વહેલી સવારે ઈરાનના અનેક વ્યૂહાત્મક સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર એરસ્ટ્રાઈક કરી હતી. હુમલામાં મિસાઈલ સ્ટોરેજ, ડ્રોન બેઝ, એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ, દરિયાઈ સૈન્ય સુવિધાઓ અને દેખરેખ કેન્દ્રોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. અમેરિકી સેનાના જણાવ્યા મુજબ આ મહિનામાં ઈરાનના ડઝનોથી વધુ સૈન્ય મથકો પર કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે અને દરિયાઈ નાકાબંધીને વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવી છે.
ઈરાની અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે હુમલામાં અનેક સૈન્ય વિસ્તારોને નુકસાન થયું છે. ઈરાન-ઈરાક સરહદ પર આવેલા શલમચેહ બોર્ડર ક્રોસિંગ નજીક પણ અમેરિકી હુમલો થયો હોવાનું જણાવાયું છે. આ હુમલામાં બે નાગરિકોના મોત થયા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. હુમલા બાદ સમગ્ર વિસ્તારમાં જોરદાર વિસ્ફોટો થયા હતા અને સરહદી વિસ્તારમાં ભારે ગભરાટ ફેલાયો હતો. બુશેહર પ્રાંતમાં પણ અમેરિકાએ બીજી વખત મિસાઈલ હુમલો કર્યો હતો. વહેલી સવારે થયેલા હુમલામાં એક મહત્વપૂર્ણ સૈન્ય ઠેકાણાને નિશાન બનાવવામાં આવ્યું હતું. બુશેહર ઈરાન માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વનો વિસ્તાર માનવામાં આવે છે અને ત્યાં અગાઉ પણ અનેક હુમલાઓ થઈ ચૂક્યા છે.
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન પર દબાણ વધારતાં કહ્યું કે ઈરાન યુદ્ધમાં ખરાબ રીતે હારી રહ્યું છે અને હવે કરાર કરવા માંગે છે. જોકે, તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો કે જ્યારે પણ સમજૂતીની વાત આગળ વધે છે ત્યારે ઈરાન પોતાની શરતો બદલવા લાગે છે. ટ્રમ્પે ચેતવણી આપી કે જો ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં કોઈ વ્યાપારી જહાજ પર હુમલો કરશે તો અમેરિકા જવાબમાં ઈરાનના પુલો, વીજ ઉત્પાદન કેન્દ્રો અને તેહરાન સહિતના મહત્વપૂર્ણ ઠેકાણાઓ પર વધુ મોટા હુમલા કરશે. ટ્રમ્પને આ દરમિયાન રાજકીય રીતે પણ મહત્વપૂર્ણ સફળતા મળી છે. અમેરિકી પ્રતિનિધિ સભાએ 95 અબજ ડોલરના સંરક્ષણ બજેટને મંજૂરી આપી છે. આ ભંડોળમાંથી મોટો હિસ્સો સેનાની કામગીરી, યુદ્ધ સંબંધિત જરૂરિયાતો અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા મજબૂત બનાવવા માટે ખર્ચવામાં આવશે. જોકે આ પ્રસ્તાવ હવે અંતિમ મંજૂરી માટે સેનેટમાં મોકલવામાં આવશે.
અમેરિકાના સંરક્ષણ મંત્રીના જણાવ્યા મુજબ ઈરાન સામેના યુદ્ધમાં અત્યાર સુધીમાં લગભગ 37.5 અબજ ડોલર એટલે કે અંદાજે 3.6 લાખ કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ થઈ ચૂક્યો છે. બીજી તરફ અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડે જણાવ્યું કે સંઘર્ષ દરમિયાન અત્યાર સુધીમાં 18 અમેરિકી સૈનિકોના મોત થયા છે અને ઘણા સૈનિકો ઘાયલ થયા છે. યુદ્ધ વચ્ચે યમનના હુતી વિદ્રોહીઓએ પણ સંઘર્ષને વધુ જટિલ બનાવી દીધો છે. હુતીઓએ દાવો કર્યો છે કે તેમણે સાઉદી અરબના બે ઓઈલ ટેન્કરોને મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલાથી નિશાન બનાવ્યા છે. સાથે જ તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ કંપનીઓને ચેતવણી આપી છે કે સાઉદી અરબના બંદરો તરફ જતાં જહાજો દૂર રહે, નહીં તો હુમલો કરવામાં આવશે.
આ દરમિયાન સાઉદી અરબના દરિયાકાંઠા નજીક એક જહાજમાં આગ લાગવાની ઘટના પણ સામે આવી છે. હુમલાની ઘટના બાદ બાબ-અલ-મંદેબ જળમાર્ગમાં સુરક્ષા અંગે ચિંતા વધી છે. આ માર્ગ વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત વેપારી સમુદ્રી માર્ગોમાંનો એક છે અને અહીં તણાવ વધવાથી વૈશ્વિક વેપાર અને તેલ પુરવઠા પર સીધી અસર થઈ શકે છે. ઈરાનની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડે પણ દાવો કર્યો છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં એક ઓઈલ ટેન્કરમાં વિસ્ફોટ બાદ આગ લાગી હતી. તેમનું કહેવું છે કે આ માર્ગ પરથી પસાર થતા અન્ય બે જહાજોએ પણ પોતાનો માર્ગ બદલી દીધો હતો. ઈરાને ચેતવણી આપી છે કે જ્યાં સુધી અમેરિકા પોતાની કાર્યવાહી બંધ નહીં કરે ત્યાં સુધી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજો માટે જોખમ યથાવત રહેશે.
અમેરિકાની ધમકી બાદ ઈરાને પણ જવાબી ચેતવણી આપી છે. ઈરાને કહ્યું છે કે જો અમેરિકા તેના વીજળી પ્લાન્ટ અથવા અન્ય મહત્વપૂર્ણ માળખાં પર હુમલો કરશે તો મિડલ ઇસ્ટમાં આવેલા અમેરિકી હિતો અને ઊર્જા સંબંધિત સ્થાપનાઓને નિશાન બનાવવામાં આવશે. સંઘર્ષ વચ્ચે ઈરાને પોતાની સૈન્ય ક્ષમતા અંગે પણ મોટો દાવો કર્યો છે. ઈરાની સેનાના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું કે સતત હુમલાઓ છતાં દેશે મિસાઈલ અને હુમલાખોર ડ્રોનનું ઉત્પાદન બંધ કર્યું નથી. નવી મિસાઈલો સીધી ફેક્ટરીમાંથી સેનાને મોકલવામાં આવી રહી છે અને હથિયારોનો જથ્થો સતત વધારવામાં આવી રહ્યો છે.
ઈરાનના સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ તાજેતરના હુમલાઓમાં અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા 53 નાગરિકોના મોત થયા છે, જેમાં ત્રણ બાળકોનો સમાવેશ થાય છે. ઉપરાંત 590થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા છે. બીજી તરફ અમેરિકા પોતાના સૈનિકોના મૃત્યુ અને ઘાયલોની સંખ્યા અંગે પણ માહિતી જાહેર કરી રહ્યું છે. યુદ્ધના વધતા જોખમ વચ્ચે અમેરિકાની સુરક્ષા એજન્સીઓએ સાયબર હુમલાનું એલર્ટ પણ જાહેર કર્યું છે. અમેરિકી એજન્સીઓએ ચેતવણી આપી છે કે ઈરાન સાથે જોડાયેલા સાયબર જૂથો મહત્વપૂર્ણ સરકારી માળખાં, ઊર્જા ક્ષેત્ર અને ઈન્ટરનેટ સાથે જોડાયેલી સુવિધાઓને નિશાન બનાવી શકે છે. નેટવર્ક ઓપરેટરોને પોતાની સુરક્ષા વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત બનાવવા અને શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિઓ પર સતત નજર રાખવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
મિડલ ઇસ્ટમાં વધી રહેલા તણાવની સીધી અસર વૈશ્વિક ઓઈલ બજાર પર જોવા મળી રહી છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ 92 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર પહોંચી ગયો છે, જ્યારે WTI ક્રૂડ પણ 85 ડોલર પ્રતિ બેરલથી ઉપર કારોબાર કરી રહ્યો છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને બાબ-અલ-મંદેબ જેવા મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગોમાં વધતા જોખમને કારણે આગામી દિવસોમાં તેલના ભાવમાં વધુ વધારો થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. આ સમગ્ર પરિસ્થિતિને જોતા મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધ વધુ લાંબું ખેંચાવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. અમેરિકા અને ઈરાન બંને તરફથી આક્રમક નિવેદનો આવી રહ્યા છે, જ્યારે હુતી વિદ્રોહીઓના હુમલાના દાવાઓએ સંઘર્ષને વધુ વ્યાપક બનાવી દીધો છે. હવે સમગ્ર વિશ્વની નજર આગામી સૈન્ય કાર્યવાહી, સંભવિત રાજદ્વારી પ્રયાસો અને વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા પર પડનારી તેની અસર પર ટકેલી છે.
