અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સામે 50 વર્ષ દરમિયાન થયેલા નુકસાનનું વળતર ચૂકવવાની માંગ ઉઠાવી છે. સાથે જ તેમણે દાવો કર્યો છે કે અમેરિકી નૌકાદળે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોર્મુઝની ખાડી પર 100% નિયંત્રણ મેળવી લીધું છે. ઈરાન સાથેની આગામી વાતચીતમાં આ વળતરની માંગને પણ સામેલ કરવામાં આવશે.
હોર્મુઝ પર અમેરિકાનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ હોવાનો દાવો
સોમવારે ઓવલ ઓફિસમાં પત્રકારો સાથે વાત કરતાં ટ્રમ્પે કહ્યું કે અમેરિકી નૌકાદળે હોર્મુઝની ખાડીમાં નાકાબંધી કરી છે અને હાલમાં તેના પ્રવેશ પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ છે. ટ્રમ્પના જણાવ્યા મુજબ, અમેરિકી નૌકાદળ પોતાની પસંદગી મુજબ જહાજોને હોર્મુઝમાંથી પસાર થવા દે છે, પરંતુ તેમને ઈરાન તરફ જવાની મંજૂરી આપવામાં આવતી નથી.
હોર્મુઝની ખાડી વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ છે. વિશ્વના તેલ અને ગેસના વેપાર માટે આ માર્ગનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ હોવાથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની વાતચીતમાં તેનો મુદ્દો કેન્દ્રસ્થાને રહ્યો છે.
ઈરાને પણ વળતર માંગ્યું
ટ્રમ્પે કહ્યું કે ઈરાન તરફથી અમેરિકી સૈન્ય કાર્યવાહી દરમિયાન થયેલા નુકસાન બદલ વળતરની માંગ કરવામાં આવી હતી. ટ્રમ્પે ઈરાનની આ માંગને સ્વીકારવાને બદલે અમેરિકાની પોતાની માંગ આગળ ધપાવવાની વાત કરી છે. તેમણે કહ્યું કે જો નુકસાન માટે વળતર ચૂકવવાનું હોય તો છેલ્લા 50 વર્ષ દરમિયાન ઈરાને કરેલા નુકસાન માટે પણ તેને ચૂકવણી કરવી જોઈએ. ટ્રમ્પના જણાવ્યા મુજબ, અમેરિકી પ્રતિનિધિઓ ભવિષ્યમાં ઈરાન સાથેની વાતચીત દરમિયાન આ મુદ્દો ઉઠાવશે.
અમેરિકાએ કયા નુકસાનનો દાવો કર્યો?
ટ્રમ્પે ઈરાન પાસેથી વળતર માંગવા માટે અનેક ઘટનાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. તેમાં ઈરાન સાથે જોડાયેલા હુમલાઓમાં માર્યા ગયેલા અથવા ગંભીર રીતે ઘાયલ થયેલા અમેરિકનોનો પણ સમાવેશ થાય છે. તેમણે વર્ષ 2000માં થયેલા USS Cole હુમલાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ ઉપરાંત ઈરાનના ભૂતપૂર્વ સૈન્ય કમાન્ડર કાસિમ સુલેમાની અને મધ્ય-પૂર્વમાં થયેલા વિવિધ સંઘર્ષોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. કાસિમ સુલેમાનીની 2020માં બગદાદમાં અમેરિકી ડ્રોન હુમલામાં હત્યા કરવામાં આવી હતી. આ કાર્યવાહી માટે ટ્રમ્પે પોતાના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ કાર્યકાળ દરમિયાન મંજૂરી આપી હતી.
ઈરાન પર વધુ ગંભીર આરોપ
ટ્રમ્પે ઈરાનમાં છેલ્લા 50 વર્ષ દરમિયાન સરકાર વિરોધી દેખાવોમાં માર્યા ગયેલા લોકોના પરિવારો માટે પણ વળતર આપવાની માંગનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. આ ઉપરાંત તેમણે તાજેતરના 5 મહિનાના સંઘર્ષ દરમિયાન 52,000 લોકો માર્યા ગયાનો દાવો કર્યો છે. જોકે, આ આંકડા માટે તેમણે પોતાની વાતમાં વિગતવાર આધાર રજૂ કર્યો નથી.
ભવિષ્યની વાતચીતમાં વળતરનો મુદ્દો રહેશે
ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ Truth Social પર જણાવ્યું હતું કે તેમણે અમેરિકી વાટાઘાટકારોને ભવિષ્યમાં ઈરાન સાથે થનારી તમામ વાતચીતમાં વળતરની માંગને સ્પષ્ટ રીતે સામેલ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. બીજી તરફ, ઈરાન હોર્મુઝની ખાડી ફરી ખોલવા માટે પોતાની કેટલીક શરતો આગળ ધપાવી રહ્યું છે. તેમાં અમેરિકી પ્રતિબંધો હટાવવા અને અમેરિકી નૌકાદળની નાકાબંધીનો અંત લાવવાની માંગનો સમાવેશ થાય છે.
હોર્મુઝ મુદ્દે ટકરાવ વધુ વધ્યો
હવે અમેરિકા અને ઈરાન બંને એકબીજા પાસેથી નુકસાનનું વળતર માંગે છે. તેના કારણે બંને દેશો વચ્ચેની પહેલેથી જ મુશ્કેલ રાજદ્વારી વાતચીત વધુ જટિલ બની શકે છે.
એક તરફ ઈરાન હોર્મુઝની ખાડી ફરી ખોલવા માટે શરતો મૂકી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ ટ્રમ્પ વળતરની માંગને આગામી વાટાઘાટોનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બનાવવા માગે છે. આવી સ્થિતિમાં હોર્મુઝનું ભવિષ્ય અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેની આગામી વાતચીત પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે.
