તાપી નદીના કિનારે ડિમોલિશન વેસ્ટ અને કચરો ઠાલવતા ટ્રેક્ટરનો વીડિયો સોશિયલ મીડિયામાં વાઈરલ થતાં સુરત મહાનગરપાલિકાની કામગીરી સામે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. એક તરફ પાલિકા દ્વારા તાપી નદી અને તેના કિનારાને સ્વચ્છ રાખવા માટે સતત સફાઈ અને જાળવણીની કામગીરીના દાવા કરવામાં આવે છે, તો બીજી તરફ મક્કાઈપુલ નીચે આવેલા ફ્લડ ગેટ જેવા સંવેદનશીલ સ્થળે જ બાંધકામનો કાટમાળ અને અન્ય કચરો ઠાલવવામાં આવી રહ્યો હોવાનું સામે આવ્યું છે. વાઈરલ વીડિયોમાં મક્કાઈપુલના નીચેના ભાગે ફ્લડ ગેટ નજીક એક ટ્રેક્ટર ઊભેલું જોવા મળે છે. ટ્રેક્ટરમાં ભરેલો કચરો અને ડિમોલિશન વેસ્ટ તાપી નદીના કિનારે ઠાલવવામાં આવી રહ્યો હોવાનું વીડિયોમાં સ્પષ્ટ દેખાય છે. વીડિયો બનાવનાર વ્યક્તિ દ્વારા ટ્રેક્ટર ચાલકને પૂછપરછ કરવામાં આવતા તે ડિંડોલી તરફથી આવ્યો હોવાનું જણાવતો સંભળાય છે. જોકે, વધુ પૂછપરછ થતાં જ ટ્રેક્ટર ચાલક ત્યાંથી ટ્રેક્ટર હંકારીને નીકળી ગયો હતો.
સૌથી ગંભીર બાબત એ છે કે કચરો કોઈ સામાન્ય ખુલ્લી જગ્યાએ નહીં પરંતુ ફ્લડ ગેટની નજીક ઠાલવવામાં આવ્યો છે. તાપી નદીના પાણીના પ્રવાહ અને શહેરની નિકાલ વ્યવસ્થાની દૃષ્ટિએ આ સ્થળ મહત્વનું છે. ભારે વરસાદ દરમિયાન અથવા ઉપરવાસમાંથી પાણીની આવક વધે ત્યારે નદીનો પ્રવાહ ઝડપી બને છે. આવી સ્થિતિમાં કિનારે પડેલો ડિમોલિશન વેસ્ટ અને અન્ય કચરો પાણી સાથે ખેંચાઈને ફ્લડ ગેટ અથવા પાણીના નિકાલના માર્ગમાં પહોંચી શકે છે. પરિણામે પાણીના પ્રવાહમાં અવરોધ ઊભો થવાની શક્યતા રહે છે. સુરતમાં ચોમાસા દરમિયાન તાપી નદીના જળસ્તરમાં વધારો થાય ત્યારે શહેરના નીચાણવાળા વિસ્તારો અને નદીકાંઠાની નિકાલ વ્યવસ્થા પર ખાસ ધ્યાન આપવું પડે છે. આવી સ્થિતિમાં ફ્લડ ગેટ નજીક જ બાંધકામનો કાટમાળ ઠાલવવામાં આવે તો તે ભવિષ્યમાં મોટી સમસ્યા ઊભી કરી શકે છે. તેથી આ ઘટનાને માત્ર કચરો ઠાલવવાની સામાન્ય ઘટના તરીકે જોવાને બદલે સંવેદનશીલ નદીકાંઠા વિસ્તારમાં થયેલા ગંભીર બેદરકારીના કિસ્સા તરીકે જોવાની જરૂર છે.
આ વીડિયો સામે આવ્યા બાદ હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે ટ્રેક્ટરમાં ભરેલો કચરો ક્યાંથી લાવવામાં આવ્યો હતો અને તેને અહીં ઠાલવવાની મંજૂરી કોણે આપી હતી. ટ્રેક્ટર ચાલક ડિંડોલી તરફથી આવ્યો હોવાનું વીડિયોમાં કહે છે, પરંતુ માત્ર આટલી માહિતીથી સમગ્ર મામલો સ્પષ્ટ થતો નથી. પાલિકા તંત્રએ ટ્રેક્ટરની ઓળખ કરી તે કોનું છે, ટ્રેક્ટરમાં કચરો ક્યાંથી ભરવામાં આવ્યો હતો, કચરો કયા બાંધકામ સ્થળ પરથી આવ્યો હતો અને તેને તાપી કિનારે કોણે મોકલ્યો હતો તેની તપાસ કરવાની જરૂર છે. સ્થાનિકો અને જાગૃત નાગરિકોનું કહેવું છે કે જો નદીકાંઠા જેવા સંવેદનશીલ વિસ્તારમાં ખુલ્લેઆમ ડિમોલિશન વેસ્ટ ઠાલવવામાં આવી રહ્યો હોય તો તેમાં માત્ર ટ્રેક્ટર ચાલકની ભૂમિકા તપાસવી પૂરતી નથી. કચરો ઉત્પન્ન કરનાર વ્યક્તિ કે બિલ્ડિંગ માલિક, કોન્ટ્રાક્ટર, ડિમોલિશનનું કામ કરનાર એજન્સી અને કચરાના નિકાલની જવાબદારી ધરાવતા લોકોની પણ તપાસ થવી જોઈએ. જો નિયમોનો ભંગ થયો હોય તો જવાબદાર સામે દંડાત્મક કાર્યવાહી થવી જોઈએ.
સુરત મહાનગરપાલિકા દ્વારા તાપી નદીના કિનારા અને શહેરના વિવિધ વિસ્તારોમાં સ્વચ્છતા જાળવવા માટે લાખો રૂપિયાનો ખર્ચ કરવામાં આવે છે. નદીકાંઠાની સફાઈ, કચરો હટાવવાની કામગીરી અને જાળવણી માટે તંત્ર દ્વારા સતત કામગીરી કરવામાં આવતી હોવાના દાવા પણ કરવામાં આવે છે. પરંતુ જો સફાઈ કર્યા બાદ ફરી એ જ વિસ્તારમાં લોકો બાંધકામનો કાટમાળ ઠાલવી જાય તો સમગ્ર વ્યવસ્થા સામે સવાલ ઊભો થાય છે. એક તરફ પાલિકા નદીકાંઠો સ્વચ્છ રાખવા માટે ખર્ચ કરે અને બીજી તરફ કોઈ વ્યક્તિ કે એજન્સી ખુલ્લેઆમ ત્યાં કચરો ઠાલવી જાય તો તેનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે કચરાના ગેરકાયદે નિકાલ પર પૂરતું નિયંત્રણ નથી. ખાસ કરીને ટ્રેક્ટર જેવા વાહન દ્વારા મોટા પ્રમાણમાં કચરો લઈ જઈને ઠાલવવામાં આવે છે ત્યારે આવા વાહનોની અવરજવર પર નજર રાખવા માટે વ્યવસ્થા હોવી જરૂરી છે.
વાઈરલ વીડિયોમાં સમગ્ર ઘટના રેકોર્ડ થઈ હોવાથી પાલિકા તંત્ર માટે તપાસની દિશામાં મહત્વનો આધાર મળી શકે છે. ટ્રેક્ટરનો નંબર, વાહનની ઓળખ, વીડિયો ક્યારે બનાવવામાં આવ્યો હતો અને તે સમયે ત્યાં કોણ હાજર હતું જેવી વિગતોના આધારે તપાસ આગળ વધારી શકાય છે. જો ટ્રેક્ટરની ઓળખ થઈ જાય તો કચરો ક્યાંથી ભરવામાં આવ્યો હતો તેની માહિતી પણ મેળવી શકાય છે. સ્થાનિકોમાં એવો પણ સવાલ છે કે મક્કાઈપુલ અને ફ્લડ ગેટ જેવા મહત્વના સ્થળે કચરો ઠાલવવા માટે કોઈ કર્મચારીની નજર કેમ પડી નહીં. જો આ પ્રકારની ઘટના વારંવાર બનતી હોય તો નદીકાંઠા વિસ્તારમાં પેટ્રોલિંગ અને દેખરેખની વ્યવસ્થા કેટલી અસરકારક છે તે પણ તપાસવાની જરૂર છે.
માત્ર સોશિયલ મીડિયામાં વીડિયો વાઈરલ થયા બાદ કચરો હટાવી દેવામાં આવે અને ત્યારબાદ મામલો પૂરો કરી દેવામાં આવે તો તે પૂરતું નહીં ગણાય. કચરો ત્યાં સુધી કેવી રીતે પહોંચ્યો અને તેને ત્યાં કોણે ઠાલવ્યો તે શોધવું જરૂરી છે. અન્યથા એક જગ્યાનો કચરો હટાવવામાં આવશે, પરંતુ થોડા દિવસ બાદ ફરી કોઈ અન્ય વ્યક્તિ એ જ જગ્યાએ કચરો ઠાલવી શકે છે. તાપી નદી માત્ર શહેરમાંથી પસાર થતી નદી નથી, પરંતુ સુરતની પાણી અને નિકાલ વ્યવસ્થા સાથે પણ તેનું મહત્વપૂર્ણ જોડાણ છે. નદીકાંઠે કોઈપણ પ્રકારનો બાંધકામનો કાટમાળ, પ્લાસ્ટિક કે અન્ય કચરો નાખવાથી પર્યાવરણને નુકસાન થવાની સાથે વરસાદી માહોલમાં પાણીના પ્રવાહને પણ અસર થઈ શકે છે. ખાસ કરીને ફ્લડ ગેટ પાસે આવી બેદરકારી જોખમ વધારી શકે છે.
હવે પાલિકા તંત્ર સામે બે મહત્વના પડકાર છે. પ્રથમ, તાપી કિનારે ઠાલવાયેલો કચરો તાત્કાલિક હટાવીને વિસ્તારને સુરક્ષિત બનાવવો અને બીજું, જવાબદાર વ્યક્તિ કે એજન્સી સુધી પહોંચી તેની સામે કડક કાર્યવાહી કરવી. જો ટ્રેક્ટર અને કચરો ક્યાંથી આવ્યો તેની તપાસ થાય અને જવાબદારો સામે કાર્યવાહી થાય તો ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓને રોકવા માટે પણ સંદેશ જશે.
સુરત શહેરમાં સ્વચ્છતા માટે મોટા પાયે કામગીરી થતી હોવા છતાં તાપી કિનારે આવી રીતે કચરો ઠાલવાતો હોવાનો વીડિયો સામે આવવો તંત્ર માટે ચેતવણી સમાન છે. હવે લોકોની નજર એ વાત પર છે કે પાલિકા માત્ર કચરો હટાવવાની કાર્યવાહી કરશે કે પછી વાઈરલ વીડિયોના આધારે ટ્રેક્ટર માલિક, કચરો મોકલનાર અને જવાબદાર લોકો સુધી પહોંચીને ખરેખર કડક પગલાં લેશે. તાપી કિનારો કચરો ઠાલવવાનું સ્થળ નહીં બને અને ફ્લડ ગેટ જેવા સંવેદનશીલ વિસ્તારોની સુરક્ષા જળવાઈ રહે તે માટે કાયમી દેખરેખ અને કડક અમલ જરૂરી બન્યો છે.
