ભારતમાં દેખાશે કે નહીં? સમય, સુતક કાળ અને કયા દેશોમાં જોવા મળશે, જાણો સંપૂર્ણ માહિતી: આકાશમાં ખગોળપ્રેમીઓ માટે 12 ઓગસ્ટ 2026નો દિવસ ખૂબ જ ખાસ રહેવાનો છે. આ દિવસે વર્ષ 2026નું બીજું સૂર્યગ્રહણ થશે. આ ગ્રહણ પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ (Total Solar Eclipse) હશે. જોકે ભારતના લોકો માટે સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ સૂર્યગ્રહણ ભારતમાં દેખાશે નહીં. ભારત સરકારના ઈન્ડિયા મેટિયોરોલોજિકલ ડિપાર્ટમેન્ટ (IMD)ના Positional Astronomical Centre મુજબ 12 ઓગસ્ટનું આ પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ ભારતમાં દૃશ્યમાન નહીં હોય.એટલે સોશિયલ મીડિયા અને કેટલાક અહેવાલોમાં જો ‘ભારતમાં સૂર્યગ્રહણ દેખાશે’ જેવી માહિતી જોવા મળે તો તેને ધ્યાનથી સમજવી જરૂરી છે.
12 ઓગસ્ટે શું થવાનું છે?
સૂર્યગ્રહણ ત્યારે થાય છે જ્યારે ચંદ્ર સૂર્ય અને પૃથ્વીની વચ્ચે આવી જાય છે અને ચંદ્રનો પડછાયો પૃથ્વીના ચોક્કસ વિસ્તારમાં પડે છે.12 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ થનાર ગ્રહણ પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ છે. એટલે ગ્રહણના માર્ગમાં આવેલા ચોક્કસ વિસ્તારોમાં થોડા સમય માટે ચંદ્ર સૂર્યના સંપૂર્ણ ડિસ્કને ઢાંકી દેશે અને દિવસ દરમિયાન અંધકાર જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.IMDના આંકડા મુજબ ગ્રહણની શરૂઆત ભારતીય સમય પ્રમાણે 12 ઓગસ્ટની રાત્રે લગભગ 9:51 વાગ્યાથી થશે અને સમગ્ર ગ્રહણની પ્રક્રિયા 13 ઓગસ્ટની વહેલી સવારે પૂર્ણ થશે. ગ્રહણનો મહત્તમ તબક્કો ભારતીય સમય મુજબ આશરે રાત્રે 11:23 વાગ્યાની આસપાસ આવશે.
ભારતમાં સૂર્યગ્રહણ દેખાશે?
ના.
આ સૌથી મહત્વની માહિતી છે.
12 ઓગસ્ટ 2026નું પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ ભારતમાં દેખાશે નહીં. IMDના સત્તાવાર દસ્તાવેજમાં પણ સ્પષ્ટપણે તેને “Not Visible in India” તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
કારણ કે ગ્રહણનો માર્ગ ભારતથી પસાર થતો નથી.
આથી ભારતમાંથી આકાશ તરફ જોઈને 12 ઓગસ્ટની રાત્રે સૂર્યગ્રહણ જોવું શક્ય નહીં બને.
કયા વિસ્તારોમાં દેખાશે?
આ સૂર્યગ્રહણનો માર્ગ મુખ્યત્વે પશ્ચિમ યુરોપ, પશ્ચિમ આફ્રિકા, ઉત્તર અમેરિકા, ગ્રીનલેન્ડ, ઉત્તર એટલાન્ટિક અને ઉત્તર પ્રશાંત મહાસાગર તરફ રહેશે.પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણનો અનુભવ દરેક જગ્યાએ સમાન નહીં હોય. ગ્રહણના ચોક્કસ માર્ગમાં આવેલા વિસ્તારોમાં જ સૂર્ય સંપૂર્ણપણે ઢંકાયેલો જોવા મળશે, જ્યારે અન્ય વિસ્તારોમાં આંશિક ગ્રહણ જોવા મળી શકે છે.
આ કારણે વિશ્વના કેટલાક દેશોમાં લોકો માટે આ એક અત્યંત ખાસ ખગોળીય ઘટના બની રહેશે.
ભારતમાં ગ્રહણનો સમય શું છે?
ભારતીય સમય મુજબ આ ખગોળીય ઘટના 12 ઓગસ્ટની રાત્રે શરૂ થશે.
IMDના આંકડા અનુસાર:
- ગ્રહણની શરૂઆત: આશરે રાત્રે 9:51 વાગ્યે
- પૂર્ણ ગ્રહણનો તબક્કો: આશરે રાત્રે 10:53 વાગ્યાથી
- મહત્તમ ગ્રહણ: આશરે રાત્રે 11:23 વાગ્યે
- પૂર્ણ તબક્કાનો અંત: લગભગ 11:54 વાગ્યે
- ગ્રહણનો અંત: 13 ઓગસ્ટની વહેલી સવારે આશરે 1:01 વાગ્યે
આ સમય વૈશ્વિક ગ્રહણની ગણતરીને ભારતીય પ્રમાણભૂત સમય (IST)માં દર્શાવે છે.
પરંતુ ધ્યાન રાખો: આ સમય હોવા છતાં ભારતમાં ગ્રહણ દેખાશે નહીં. - ભારતમાં સુતક કાળ લાગશે?
અહીં ધાર્મિક માન્યતા અને ખગોળીય હકીકત વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે.
પરંપરાગત હિંદુ માન્યતાઓ અનુસાર સુતક કાળ સામાન્ય રીતે તેવા ગ્રહણ સાથે જોડાય છે જે સ્થાનિક વિસ્તારમાં દૃશ્યમાન હોય.12 ઓગસ્ટનું સૂર્યગ્રહણ ભારતમાં દેખાવાનું નથી. તેથી અનેક પંચાંગ અને ધાર્મિક પરંપરાઓ અનુસાર ભારતમાં આ ગ્રહણ માટે સુતક કાળ માન્ય નહીં ગણાય.
મંદિર બંધ રાખવાની જરૂરિયાત અંગે સામાન્ય રીતે સુતક લાગુ નહીં પડે
પૂજા-પાઠ પર ગ્રહણ સંબંધિત પ્રતિબંધ લાગુ નહીં પડે - સામાન્ય દૈનિક પ્રવૃત્તિઓ ચાલુ રહી શકે
ખોરાક અંગે ગ્રહણ આધારિત પરંપરાગત પ્રતિબંધ લાગુ નહીં ગણાય
જોકે, આ બાબતો ધાર્મિક પરંપરા અને વ્યક્તિગત માન્યતાઓ પર આધારિત છે. - વિજ્ઞાન શું કહે છે?
વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણથી સૂર્યગ્રહણ એક સંપૂર્ણ કુદરતી ખગોળીય ઘટના છે.
જ્યારે ચંદ્ર પૃથ્વી અને સૂર્યની વચ્ચે આવે છે ત્યારે ચંદ્રનો પડછાયો પૃથ્વી પર પડે છે. જ્યાં પડછાયો પહોંચે છે ત્યાં સૂર્યનો પ્રકાશ આંશિક અથવા સંપૂર્ણ રીતે ઢંકાઈ શકે છે.પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ દરમિયાન ચંદ્ર સૂર્યના તેજસ્વી ડિસ્કને સંપૂર્ણપણે ઢાંકી દે છે અને ચોક્કસ વિસ્તારમાં થોડા સમય માટે આકાશ અંધારું દેખાઈ શકે છે.
આ ઘટના માટે કોઈ અંધશ્રદ્ધાની જરૂર નથી. જોકે ગ્રહણ જોતી વખતે આંખોની સુરક્ષા માટે વૈજ્ઞાનિક રીતે માન્ય સોલર-સેફ્ટી ફિલ્ટરવાળા ચશ્માનો ઉપયોગ કરવો જરૂરી છે. - સીધી આંખે સૂર્યગ્રહણ જોવું જોખમી
ભારતમાં આ ગ્રહણ દેખાવાનું નથી, છતાં જો કોઈ વ્યક્તિ એવા વિસ્તારમાં હોય જ્યાં ગ્રહણ દેખાય તો સૂર્યને સીધી આંખે જોવું યોગ્ય નથી. - સામાન્ય સનગ્લાસ સૂર્યગ્રહણ જોવા માટે પૂરતા નથી.
ગ્રહણ દરમિયાન સૂર્યને જોવા માટે યોગ્ય પ્રમાણિત સોલર-વ્યૂઇંગ ફિલ્ટર અથવા અન્ય સુરક્ષિત ખગોળીય સાધનોનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.ખાસ કરીને બાળકોને સૂર્ય તરફ સીધું જોવા દેવું નહીં. - 2026માં કુલ કેટલા સૂર્યગ્રહણ?
વર્ષ 2026માં કુલ બે સૂર્યગ્રહણ છે.
1) 17 ફેબ્રુઆરી 2026
આ દિવસે વલયાકાર સૂર્યગ્રહણ (Annular Solar Eclipse) થયું હતું, જેને સામાન્ય ભાષામાં “Ring of Fire” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.તે પણ ભારતમાં દેખાયું નહોતું.
2) 12 ઓગસ્ટ 2026
આ દિવસે પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ (Total Solar Eclipse) થવાનું છે.
આ પણ ભારતમાં દેખાશે નહીં.એટલે 12 ઓગસ્ટનું ગ્રહણ 2026નું બીજું અને વર્ષનું છેલ્લું સૂર્યગ્રહણ છે. - પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ અને વલયાકાર સૂર્યગ્રહણમાં શું તફાવત?
આ બંનેને એક સમજવાની ભૂલ ન કરવી.વલયાકાર સૂર્યગ્રહણમાં ચંદ્ર સૂર્યની સામે આવે છે, પરંતુ ચંદ્રનો દેખીતો વ્યાસ સૂર્ય કરતાં થોડો નાનો હોવાથી સૂર્યની આસપાસ પ્રકાશનું ગોળ રિંગ દેખાય છે. તેને ‘રિંગ ઓફ ફાયર’ કહેવામાં આવે છે.બીજી તરફ પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણમાં ચોક્કસ માર્ગ પર ચંદ્ર સૂર્યના તેજસ્વી ભાગને સંપૂર્ણપણે ઢાંકી દે છે.
12 ઓગસ્ટનું ગ્રહણ પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ છે. - દુનિયા માટે કેમ ખાસ છે આ ગ્રહણ?
પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ સામાન્ય રીતે ખૂબ જ દુર્લભ અને આકર્ષક ખગોળીય ઘટનાઓમાં ગણાય છે.
જ્યાં પૂર્ણ ગ્રહણ દેખાય છે ત્યાં થોડા સમય માટે: - સૂર્યનો પ્રકાશ ઢંકાઈ શકે છે
આકાશમાં અંધકાર જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે
કેટલાક તેજસ્વી તારાઓ અને ગ્રહો દેખાઈ શકે છે
વાતાવરણના તાપમાનમાં થોડો ફેરફાર નોંધાઈ શકે છે
કેટલાક પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓના વર્તનમાં તાત્કાલિક ફેરફાર જોવા મળી શકે છે
આ બધું ગ્રહણના સ્થાનિક સમય અને પરિસ્થિતિ પર આધારિત રહે છે. - ‘ભારતમાં ગ્રહણ નહીં દેખાય’ એટલે શું સમજવું?
આ બાબત ખાસ સમજવી જરૂરી છે.ગ્રહણ સમગ્ર પૃથ્વી માટે એક જ ખગોળીય ઘટના છે, પરંતુ તે પૃથ્વીના દરેક વિસ્તારમાંથી દેખાતું નથી.ઉદાહરણ તરીકે, 12 ઓગસ્ટે સૂર્યગ્રહણ થઈ રહ્યું હશે, પરંતુ ભારતમાંથી સૂર્યગ્રહણનો દૃશ્યમાન માર્ગ પસાર થતો નથી.એટલે ભારતમાં રહેતા વ્યક્તિ માટે આકાશમાં સામાન્ય રીતે સૂર્યગ્રહણ દેખાશે નહીં.
આ જ કારણસર સ્થાનિક સ્તરે સુતક કાળ અંગે પણ પરંપરાગત નિયમો લાગુ પડતા નથી એવું ઘણા ધાર્મિક સ્ત્રોતો માને છે. ‘સૂતક’ને વૈજ્ઞાનિક નિયમ ન માનવો, સૂતક કાળ ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક માન્યતા છે, વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થયેલો સમયગાળો નથી.તેથી આ અંગે અલગ-અલગ પરંપરાઓમાં અલગ નિયમો જોવા મળી શકે છે. - 12 ઓગસ્ટનું ગ્રહણ ભારતમાં દેખાતું ન હોવાથી ભારતીય સંદર્ભમાં સામાન્ય રીતે સુતક લાગુ ન ગણાય છે.
12 ઓગસ્ટ 2026નું પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ ચોક્કસપણે વર્ષની સૌથી મહત્વપૂર્ણ ખગોળીય ઘટનાઓમાંનું એક છે, પરંતુ ભારત માટે તેની ખાસિયત એ છે કે તે અહીંથી દેખાશે નહીં. આરએકેએચએસ વિશ્વના કેટલાક વિસ્તારોમાં લોકો દિવસ દરમિયાન સૂર્ય સંપૂર્ણપણે ઢંકાતો અને અંધકાર જેવી સ્થિતિનો અદભૂત નજારો જોઈ શકશે. બીજી તરફ ભારતમાં સામાન્ય રીતે દિવસ-રાતની પ્રવૃત્તિ પર કોઈ ખગોળીય અસર દેખાશે નહીં અને સૌથી મહત્વની વાત 12 ઓગસ્ટનું આ ગ્રહણ 2026નું બીજું અને છેલ્લું સૂર્યગ્રહણ છે.
