2027માં યોજાનારા વનડે વર્લ્ડ કપ પહેલાં આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ પરિષદ (ICC) દ્વારા ટૂર્નામેન્ટના ફોર્મેટ અને ક્વોલિફિકેશન પ્રક્રિયામાં કરવામાં આવેલા ફેરફારને લઈને વિવાદ ઊભો થયો છે. વર્લ્ડ કપ શરૂ થવામાં હજુ આશરે 18 મહિના બાકી છે ત્યારે ફોર્મેટમાં અચાનક ફેરફાર કરવામાં આવતા એસોસિએટ દેશોમાં નારાજગી જોવા મળી રહી છે. સ્કોટલેન્ડ અને નેધરલેન્ડ્સના ક્રિકેટ બોર્ડે આ નિર્ણય સામે ખુલ્લેઆમ વિરોધ નોંધાવ્યો છે. બંને દેશોના ક્રિકેટ બોર્ડે સંયુક્ત નિવેદન જાહેર કરીને કહ્યું છે કે આટલા મોટા ફેરફાર પહેલાં તેમની સાથે યોગ્ય ચર્ચા કરવામાં આવી નથી. તેમના મતે, કોઈપણ સલાહ કે ચર્ચા વગર નિયમોમાં ફેરફાર કરવો નાના અને એસોસિએટ દેશોના ક્રિકેટ માટે યોગ્ય નથી. આ દેશોનું કહેવું છે કે તેઓ વર્ષોથી આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં પોતાની જગ્યા બનાવવા માટે મહેનત કરી રહ્યા છે, પરંતુ નવા ફોર્મેટને કારણે તેમના માટે વર્લ્ડ કપના મુખ્ય તબક્કા સુધી પહોંચવાનો રસ્તો વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે.
15 જુલાઈએ 2027 વનડે વર્લ્ડ કપ માટે નવા ફોર્મેટની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. જોકે, વર્લ્ડ કપમાં ભાગ લેનારી ટીમોની કુલ સંખ્યા 14 જ રાખવામાં આવી છે. ફેરફાર મુખ્યત્વે ક્વોલિફિકેશન અને ટૂર્નામેન્ટના પ્રારંભિક તબક્કામાં કરવામાં આવ્યો છે. નવા ફોર્મેટમાં મુખ્ય ટુર્નામેન્ટ શરૂ થાય તે પહેલાં ‘સુપર સિરીઝ’ નામનો નવો તબક્કો ઉમેરવામાં આવ્યો છે. આ નવા નિયમ પ્રમાણે સૌથી નીચી રેન્ક ધરાવતી ત્રણ ટીમો શરૂઆતમાં એકબીજા સામે રમશે. આ તબક્કામાંથી માત્ર એક ટીમને આગળ વધવાની તક મળશે. એટલે કે ત્રણ ટીમોમાંથી બે ટીમો વર્લ્ડ કપના મુખ્ય તબક્કામાં પહોંચ્યા વગર જ બહાર થઈ જશે. આ પછી આગળ વધનારી ટીમ સહિત કુલ 12 ટીમોને બે ગ્રુપમાં વહેંચવામાં આવશે. બંને ગ્રુપમાં છ-છ ટીમો હશે.
ગ્રુપ તબક્કામાં ટીમો વચ્ચે મુકાબલા થયા બાદ આગળના તબક્કા માટે સાત ટીમોની પસંદગી થશે. આ તબક્કાને ‘સુપર 7’ નામ આપવામાં આવ્યું છે. અહીં ટીમોને વધુ એક વખત મહત્વપૂર્ણ મેચો રમવાની રહેશે. ત્યારબાદ પોઈન્ટ ટેબલમાં ટોચના ચાર સ્થાને રહેનારી ટીમો સેમિફાઇનલમાં પહોંચશે. બંને સેમિફાઇનલના વિજેતાઓ વચ્ચે ફાઇનલ રમાશે અને તેમાંથી વર્લ્ડ ચેમ્પિયન નક્કી થશે. ICC તરફથી ફોર્મેટમાં આ ફેરફાર પાછળનો હેતુ ટૂર્નામેન્ટને વધુ સ્પર્ધાત્મક બનાવવાનો હોવાનું માનવામાં આવે છે. નવા માળખામાં શરૂઆતથી જ દરેક મેચનું મહત્વ વધશે અને ટીમોને કોઈપણ તબક્કે બેદરકારી રાખવાની તક ઓછી રહેશે. જોકે, સ્કોટલેન્ડ અને નેધરલેન્ડ્સ જેવા દેશોને લાગે છે કે આ ફેરફારનો સૌથી વધુ ભાર એસોસિએટ ટીમો પર પડશે.
સ્કોટલેન્ડ અને નેધરલેન્ડ્સ બંને એવી ટીમો છે જેણે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં પોતાની ક્ષમતા સાબિત કરી છે. ખાસ કરીને નેધરલેન્ડ્સે 2023ના વનડે વર્લ્ડ કપમાં સારું પ્રદર્શન કરીને સૌનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. સ્કોટલેન્ડ પણ સતત મોટી ટીમોને ટક્કર આપતી આવી છે. બંને દેશોનું માનવું છે કે આવા દેશોને વધુ તકો આપવાને બદલે વર્લ્ડ કપમાં પ્રવેશનો રસ્તો મુશ્કેલ બનાવવો યોગ્ય નથી. આ નિર્ણય સામે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે જો કોઈ એસોસિએટ ટીમ રેન્કિંગમાં સૌથી નીચેની ત્રણ ટીમોમાં આવી જાય તો તેની પાસે ભૂલ કરવાની કોઈ ખાસ જગ્યા રહેશે નહીં. તેને મુખ્ય વર્લ્ડ કપ તબક્કામાં સ્થાન મેળવવા માટે શરૂઆતના જ તબક્કામાં ખૂબ સારું પ્રદર્શન કરવું પડશે. ત્રણ ટીમોમાંથી માત્ર એક ટીમ આગળ જશે. પરિણામે લાંબા સમય સુધી તૈયારી કરનાર ટીમ એક નાની ભૂલને કારણે વર્લ્ડ કપના મુખ્ય તબક્કાથી દૂર થઈ શકે છે.
સ્કોટલેન્ડ અને નેધરલેન્ડ્સનો વિરોધ માત્ર નવા ફોર્મેટને લઈને નથી, પરંતુ નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાને લઈને પણ છે. બંને બોર્ડનું કહેવું છે કે એસોસિએટ દેશોને લગતા આટલા મોટા ફેરફાર પહેલાં તેમની સાથે ચર્ચા થવી જોઈતી હતી. નાના દેશોની ક્રિકેટ ટીમો માટે વર્લ્ડ કપ સુધી પહોંચવું પહેલેથી જ મોટો પડકાર છે. આવી સ્થિતિમાં અચાનક નવા નિયમો લાગુ કરવાથી તેમની લાંબા ગાળાની યોજના પર અસર પડી શકે છે.
ક્રિકેટ જગતમાં આ નિર્ણયને લઈને અન્ય સવાલો પણ ઉઠી રહ્યા છે. કેટલાક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે મોટા ક્રિકેટિંગ દેશોને શરૂઆતના તબક્કામાં સુરક્ષિત રાખવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે. મોટા દેશોની મેચોને કારણે ટેલિવિઝન અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર વધુ દર્શકો જોડાય છે અને ટૂર્નામેન્ટની કમાણીમાં પણ તેનો મોટો હિસ્સો હોય છે. જો કોઈ મોટી ટીમ શરૂઆતના તબક્કામાં જ બહાર થઈ જાય તો ટૂર્નામેન્ટની વ્યાપારી અસર પણ થઈ શકે છે. જોકે, આ અંગે સત્તાવાર રીતે કોઈ ચોક્કસ કારણ સામે આવ્યું નથી. બીજી તરફ, નવા ફોર્મેટના સમર્થકોનું કહેવું છે કે 14 ટીમોનો વર્લ્ડ કપ રાખવામાં આવ્યો હોવા છતાં ટૂર્નામેન્ટને વધુ રોમાંચક બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. દરેક તબક્કામાં પોઈન્ટ અને જીતનું મહત્વ રહેશે અને ટીમોને સતત સારો દેખાવ કરવો પડશે. જેના કારણે ચાહકોને વધુ મહત્વપૂર્ણ અને નિર્ણાયક મેચ જોવા મળી શકે છે.
આ ફોર્મેટમાં ‘સુપર 7’ તબક્કો પણ ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. અહીં પહોંચ્યા બાદ પણ કોઈ ટીમ નિશ્ચિત રીતે સેમિફાઇનલમાં પહોંચી જશે એવું નથી. સાતેય ટીમોને સારા પોઈન્ટ મેળવવા માટે સતત પ્રદર્શન કરવું પડશે. ત્યારબાદ ટોચની ચાર ટીમો નોકઆઉટ તબક્કામાં પ્રવેશ કરશે. આ કારણે ટૂર્નામેન્ટના અંતિમ તબક્કામાં રોમાંચ વધવાની શક્યતા છે. જોકે, એસોસિએટ દેશો માટે સૌથી મોટો મુદ્દો વર્લ્ડ કપમાં પ્રવેશનો છે. ક્રિકેટને વિશ્વભરમાં ફેલાવવાની વાત સતત કરવામાં આવે છે. નાના દેશોમાં ક્રિકેટને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિવિધ કાર્યક્રમો અને સ્પર્ધાઓ યોજાય છે. પરંતુ જો વર્લ્ડ કપ જેવા સૌથી મોટા મંચ સુધી પહોંચવાનો રસ્તો જ મુશ્કેલ બનતો જાય તો આવા દેશોમાં ક્રિકેટના વિકાસ પર તેની અસર પડી શકે છે.
સ્કોટલેન્ડ અને નેધરલેન્ડ્સે પોતાના વિરોધ દ્વારા આ જ મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે. તેમનું માનવું છે કે એસોસિએટ દેશોને માત્ર ક્વોલિફાયર સુધી મર્યાદિત રાખવાને બદલે તેમને મોટા મંચ પર વધુ તકો આપવી જોઈએ. બંને દેશોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટના વિકાસ માટે નિર્ણય પ્રક્રિયામાં તમામ સભ્યોની વાત સાંભળવી જરૂરી છે. 2027નો વનડે વર્લ્ડ કપ દક્ષિણ આફ્રિકા, ઝિમ્બાબ્વે અને નામીબિયામાં રમાવાનો છે. આ વર્લ્ડ કપમાં કુલ 14 ટીમો ભાગ લેશે અને નવા ફોર્મેટ હેઠળ ટૂર્નામેન્ટ આગળ વધશે. અત્યારથી જ આ ફોર્મેટને લઈને વિવાદ શરૂ થતાં આગામી સમયમાં ICC અને એસોસિએટ દેશો વચ્ચે વધુ ચર્ચા થવાની શક્યતા છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ICC પોતાના નવા ફોર્મેટમાં કોઈ ફેરફાર કરે છે કે નહીં, અથવા સ્કોટલેન્ડ અને નેધરલેન્ડ્સ સહિતના એસોસિએટ દેશો આ માળખા સાથે જ આગળ વધશે. એક તરફ ICC વધુ સ્પર્ધાત્મક વર્લ્ડ કપ બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ નાના ક્રિકેટિંગ દેશો માટે સમાન તકો જળવાઈ રહે તે પણ એટલું જ મહત્વનું છે. 2027નો વર્લ્ડ કપ શરૂ થાય તે પહેલાં આ મુદ્દે સમાધાન થાય છે કે વિવાદ વધુ ઉગ્ર બને છે તેના પર ક્રિકેટ જગતની નજર રહેશે.
