ચૂંટણી પંચે ગુરુવારે ખાસ સઘન સુધારા (SIR) ના ત્રીજા તબક્કાની જાહેરાત કરી. આ તબક્કા હેઠળ હરિયાણા, ઝારખંડ, ઉત્તરાખંડ અને દિલ્હી સહિત ૧૬ રાજ્યો અને ૩ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ૩૬.૭૩ કરોડ મતદારોની ચકાસણી હાથ ધરવામાં આવશે.
ચૂંટણી પંચે ખાસ સઘન સુધારા (SIR) અભિયાનના ત્રીજા તબક્કાની જાહેરાત કરી છે જેનો ઉદ્દેશ્ય દેશભરમાં મતદાર યાદીઓને વધુ પારદર્શક અને સચોટ બનાવવાનો છે. પંચે ૧૬ રાજ્યો અને ૩ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં તબક્કાવાર રીતે આ અભિયાન ચલાવવા માટે નિર્દેશો જારી કર્યા છે. આ પ્રક્રિયાના ભાગ રૂપે આશરે ૩૬.૭૩ કરોડ મતદારો ઘરે ઘરે જઈને ચકાસણી કરશે. ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર આ તબક્કામાં ઉત્તરાખંડ, આંધ્રપ્રદેશ, હરિયાણા, ચંદીગઢ, તેલંગાણા અને પંજાબ જેવા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનો સમાવેશ થાય છે.
SIR ના ત્રીજા તબક્કા પછી હિમાચલ પ્રદેશ, જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ સિવાય સમગ્ર દેશમાં SIR પ્રક્રિયા પૂર્ણ થશે. બાકીના ત્રણ પ્રદેશો માટે પ્રતિકૂળ હવામાન પરિસ્થિતિઓ અને ચાલી રહેલી વસ્તી ગણતરીના અભ્યાસને કારણે SIR માટેનું સમયપત્રક પછીની તારીખે જાહેર કરવામાં આવશે.
આ ત્રીજા તબક્કામાં જે રાજ્યોમાં SIR હાથ ધરવામાં આવશે તેમાં પંજાબ, ઉત્તરાખંડ અને મણિપુરમાં આવતા વર્ષે વિધાનસભા ચૂંટણી યોજાવાની છે. બાકીના 13 રાજ્યોમાં 2028 અને 2029 માં ચૂંટણી યોજાવાની છે. અત્યાર સુધી SIR ના પ્રથમ અને બીજા તબક્કામાં 10 રાજ્યો અને 3 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનો સમાવેશ થયો છે. નોંધનીય છે કે બિહાર, પશ્ચિમ બંગાળ, પુડુચેરી અને આસામમાં SIR પ્રક્રિયા પછી યોજાયેલી ચૂંટણીઓમાં ભાજપ વિજયી બન્યો છે. કેરળમાં કોંગ્રેસના નેતૃત્વ હેઠળના ગઠબંધને વિજય મેળવ્યો જ્યારે તમિલનાડુમાં TVK એ જીત મેળવી. આસામમાં ‘વિશેષ સુધારણા’ (SR) હાથ ધરવામાં આવી, જેના પરિણામે ભાજપ સરકાર સત્તામાં પાછી આવી.
કયા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો SIRમાંથી પસાર થશે?
ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર આ તબક્કામાં ઓડિશા, મિઝોરમ, સિક્કિમ, મણિપુર, દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ, ઉત્તરાખંડ, આંધ્રપ્રદેશ, અરુણાચલ પ્રદેશ, હરિયાણા, ચંદીગઢ, તેલંગાણા, પંજાબ, કર્ણાટક, મેઘાલય, મહારાષ્ટ્ર, ઝારખંડ, દિલ્હી, નાગાલેન્ડ અને ત્રિપુરાનો સમાવેશ થાય છે. પંચે જણાવ્યું હતું કે વસ્તી ગણતરી હેઠળ ચાલી રહેલા ઘર-યાદી કામગીરીને ધ્યાનમાં રાખીને આ સમયપત્રકને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું છે જેથી બંને પ્રવૃત્તિઓ વચ્ચે સંકલન સુનિશ્ચિત થાય. પંચે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આ ત્રીજા તબક્કા પછી હિમાચલ પ્રદેશ, જમ્મુ અને કાશ્મીર અને લદ્દાખ સિવાય સમગ્ર દેશમાં વિશેષ સારાંશ સુધારણાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવામાં આવશે. આ ત્રણ પ્રદેશો માટે વસ્તી ગણતરીના બીજા તબક્કા અને બરફથી ઘેરાયેલા વિસ્તારોમાં પ્રવર્તતી ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને એક અલગ સમયપત્રક પછીથી જાહેર કરવામાં આવશે.
ચૂંટણી પંચે સંપૂર્ણ સમયપત્રક જાહેર કર્યું
જાહેર કરાયેલ સમયપત્રક મુજબ વિવિધ રાજ્યોમાં મતદાર યાદી સુધારણાની પ્રક્રિયા મે અને સપ્ટેમ્બર 2026 વચ્ચે થશે. આમાં ઘરે ઘરે જઈને ચકાસણી, મતદાન મથકોનું પુનર્ગઠન, ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીનું પ્રકાશન, દાવાઓ અને વાંધા મેળવવાની પ્રક્રિયા અને મતદાર યાદીનું અંતિમ પ્રકાશન શામેલ છે. ઘરે ઘરે જઈને ચકાસણી ઝુંબેશ સૌપ્રથમ ઓડિશા, મિઝોરમ, સિક્કિમ અને મણિપુરમાં શરૂ થશે જે 30 મે થી 28 જૂન સુધી ચાલશે અને અંતિમ મતદાર યાદી 6 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ પ્રકાશિત થવાની છે. દરમિયાન મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક, ઝારખંડ, મેઘાલય અને દિલ્હીમાં આ પ્રક્રિયા જૂનના અંતમાં શરૂ થશે અને 7 ઓક્ટોબર 2026 સુધીમાં પૂર્ણ થવાની છે.
