પરિવારવાદ, ભરતીમાં અનિયમિતતા અને NHRC તપાસથી મચ્યો ખળભળાટ
ઉત્તર પ્રદેશના સરકારી સહાય પ્રાપ્ત મદરસાઓમાં ભરતી પ્રક્રિયા અને સરકારી અનુદાનના ઉપયોગને લઈને મોટા પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. રાજ્યના કેટલાક સહાયપ્રાપ્ત મદરસાઓમાં એક જ પરિવારના અનેક સભ્યોને નોકરી આપવામાં આવી હોવાના આરોપો સામે આવ્યા છે. આ સમગ્ર મામલો હવે National Human Rights Commission (NHRC) સુધી પહોંચ્યો છે અને આક્ષેપોની તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે. પ્રાથમિક માહિતી મુજબ, રાજ્યના આશરે 558 સહાય પ્રાપ્ત મદરસાઓને દર વર્ષે અંદાજે 1,100 કરોડ રૂપિયાથી વધુનું સરકારી અનુદાન આપવામાં આવે છે, જેમાં શિક્ષકો અને કર્મચારીઓના પગારનો પણ સમાવેશ થાય છે.
પરિવારવાદના ગંભીર આક્ષેપ
તપાસ દરમિયાન કેટલીક એવી સંસ્થાઓ સામે આવી છે જ્યાં ભરતી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. ફરિયાદોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે કેટલાક મદરસાઓમાં સંચાલકોના નજીકના સંબંધીઓ, પુત્રો, પુત્રવધૂઓ, જમાઈઓ અને અન્ય પરિવારજનોને નોકરી આપવામાં આવી હતી. કેટલાક કિસ્સાઓમાં એક જ પરિવારના અનેક સભ્યો એક જ સંસ્થામાં કાર્યરત હોવાનું પણ જણાવાયું છે. આ આરોપોને લઈને માનવાધિકાર આયોગે રાજ્ય સરકાર અને સંબંધિત વિભાગો પાસેથી અહેવાલ માંગ્યો છે.
1,100 કરોડના સરકારી ફંડ પર નજર
ઉત્તર પ્રદેશમાં સહાયપ્રાપ્ત મદરસાઓને મળતું સરકારી અનુદાન શિક્ષણ વ્યવસ્થા ચલાવવા માટે આપવામાં આવે છે. તેમાં શિક્ષકોના પગાર, કર્મચારીઓના વેતન અને અન્ય વહીવટી ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે. પરંતુ ફરિયાદો મુજબ કેટલીક જગ્યાએ આ નાણાંનો ઉપયોગ યોગ્ય રીતે થયો કે નહીં તે અંગે સવાલો ઊભા થયા છે. પરિણામે નાણાકીય અને વહીવટી અનિયમિતતાઓની તપાસની માંગ ઉઠી છે.
NHRCએ કેમ લીધી નોંધ?
NHRC સમક્ષ રજૂ થયેલી ફરિયાદોમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે કેટલીક સંસ્થાઓમાં ભરતી પ્રક્રિયા નિયમો મુજબ કરવામાં આવી નથી અને સરકારી અનુદાનનો લાભ મર્યાદિત વર્ગ અથવા પરિવાર સુધી જ પહોંચાડવામાં આવ્યો છે. આ ફરિયાદોને ગંભીરતાથી લઈને આયોગે તપાસના આદેશ આપ્યા છે અને સંબંધિત વિભાગો પાસેથી માહિતી માંગવામાં આવી છે.
ભરતી પ્રક્રિયા પર પ્રશ્નચિહ્ન
શૈક્ષણિક નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે કોઈપણ સહાયપ્રાપ્ત સંસ્થામાં ભરતી પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે પારદર્શક અને મેરિટ આધારિત હોવી જોઈએ. જો એક જ પરિવારના ઘણા સભ્યોને સતત નોકરી આપવામાં આવે તો તે હિતોના ટકરાવ (Conflict of Interest) અને પક્ષપાતની શંકા ઊભી કરે છે. આ કારણસર સમગ્ર ભરતી પ્રક્રિયાની સ્વતંત્ર તપાસની માંગ ઉઠી રહી છે.
રાજ્ય સરકારની કાર્યવાહી
ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી મદરસાઓની નાણાકીય વ્યવસ્થા અને વહીવટી પ્રક્રિયાઓની સમીક્ષા કરી રહી છે. રાજ્ય સરકારે અગાઉ પણ મદરસાઓના નાણાકીય ઓડિટ અને વિવિધ પ્રકારની તપાસની જાહેરાત કરી હતી.સરકારનું કહેવું છે કે સરકારી નાણાંનો ઉપયોગ નિયમો અનુસાર થાય તેની ખાતરી કરવી જરૂરી છે.
મદરસા બોર્ડની ભૂમિકા પણ ચર્ચામાં
આ સમગ્ર વિવાદ બાદ મદરસા બોર્ડની દેખરેખ અને જવાબદારી અંગે પણ ચર્ચા શરૂ થઈ છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો ભરતી અને અનુદાન વિતરણ પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક બનાવવામાં આવે તો આવા વિવાદો ટાળી શકાય. કેટલાક લોકો ઑનલાઇન ભરતી, ડિજિટલ રેકોર્ડ અને તૃતીય પક્ષ ઓડિટની પણ માંગ કરી રહ્યા છે.
વિરોધ અને સમર્થનના અવાજ
મામલો સામે આવ્યા બાદ વિવિધ સામાજિક અને રાજકીય સંગઠનોએ અલગ-અલગ પ્રતિક્રિયાઓ આપી છે. કેટલાક લોકોનું માનવું છે કે જો અનિયમિતતા થઈ હોય તો તેની નિષ્પક્ષ તપાસ થવી જોઈએ. બીજી તરફ કેટલાક શિક્ષણ ક્ષેત્રના પ્રતિનિધિઓનું કહેવું છે કે સમગ્ર મદરસા વ્યવસ્થાને શંકાની નજરે જોવાને બદલે ચોક્કસ ફરિયાદોની તપાસ કરીને જવાબદારો સામે કાર્યવાહી થવી જોઈએ.
આગળ શું?
હાલમાં NHRC અને સંબંધિત સરકારી વિભાગો દ્વારા માહિતી એકત્ર કરવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે ભરતી પ્રક્રિયામાં ખરેખર કેટલી અનિયમિતતા થઈ હતી અને સરકારી અનુદાનનો ઉપયોગ નિયમો અનુસાર થયો હતો કે નહીં. જો તપાસમાં ગેરરીતિઓ સાબિત થશે તો સંબંધિત સંચાલકો અને અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
ઉત્તર પ્રદેશના સહાયપ્રાપ્ત મદરસાઓમાં પરિવારવાદ અને ભરતીમાં અનિયમિતતાના આરોપોએ રાજ્યની શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં પારદર્શિતા અંગે નવી ચર્ચા જગાવી છે. અંદાજે 1,100 કરોડ રૂપિયાના સરકારી અનુદાન સાથે જોડાયેલા આ મામલાની તપાસ હવે NHRC અને સરકારી એજન્સીઓના ધ્યાન કેન્દ્રમાં છે. જોકે હાલ આક્ષેપોની તપાસ ચાલી રહી છે અને અંતિમ નિષ્કર્ષ તપાસ અહેવાલ આવ્યા બાદ જ સ્પષ્ટ થશે.
