રશિયાની મુખ્ય આંતરિક સુરક્ષા એજન્સી ફેડરલ સિક્યુરિટી સર્વિસ (FSS)એ મેસેજિંગ એપ ટેલિગ્રામના સ્થાપક પાવેલ દુરોવ સામે ગંભીર કાર્યવાહી શરૂ કરી છે. એજન્સીએ દુરોવ પર આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓને પ્રોત્સાહન આપવાનો આરોપ લગાવી તેમની સામે કેસ નોંધ્યો છે અને તેમને ઇન્ટરનેશનલ વોન્ટેડ લિસ્ટમાં પણ સામેલ કર્યા છે. આ કાર્યવાહી બાદ રશિયામાં ટેલિગ્રામના ભવિષ્યને લઈને અનેક સવાલો ઉભા થયા છે અને એપ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાગવાની શક્યતા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
FSSના જણાવ્યા મુજબ ટેલિગ્રામ પર ચાલી રહેલી કેટલીક ચેનલો, ગ્રુપ્સ અને બોટ્સનો ઉપયોગ યુક્રેન સાથે જોડાયેલી ગુપ્તચર એજન્સીઓ તેમજ કટ્ટરપંથી સંગઠનો દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યો છે. રશિયાનો આરોપ છે કે આ પ્લેટફોર્મ મારફતે દેશની અંદર તોડફોડ, સાયબર હુમલા, છેતરપિંડી અને આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે. સુરક્ષા એજન્સીનું કહેવું છે કે ટેલિગ્રામને આ અંગે અનેક વખત ચેતવણી આપવામાં આવી હતી, પરંતુ કંપનીએ આવા એકાઉન્ટ્સ સામે પૂરતી અને અસરકારક કાર્યવાહી કરી નહોતી. આ કેસ નોંધાયા બાદ હવે રશિયન સરકાર ટેલિગ્રામ પર વધુ કડક પ્રતિબંધ મૂકી શકે છે. હાલ પણ રશિયામાં સુરક્ષા કારણોસર ટેલિગ્રામ પર અનેક પ્રકારના નિયંત્રણો લાગુ છે, છતાં તે દેશમાં સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતી મેસેજિંગ એપ્સમાંની એક છે. સામાન્ય લોકો ઉપરાંત સરકારી અધિકારીઓ, મીડિયા અને કેટલાક સૈન્ય સંબંધિત લોકો પણ આ એપનો ઉપયોગ કરે છે.
પાવેલ દુરોવનો જન્મ વર્ષ 1984માં રશિયામાં થયો હતો. તેઓ ટેક્નોલોજીની દુનિયામાં ખૂબ જાણીતું નામ છે. ટેલિગ્રામ શરૂ કરતા પહેલાં તેમણે રશિયાનું લોકપ્રિય સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ VK બનાવ્યું હતું. આ સફળતા બાદ તેમને ઘણીવાર “રશિયાના માર્ક ઝકરબર્ગ” તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. દુરોવ અને રશિયન સરકાર વચ્ચે વર્ષોથી મતભેદ રહ્યા છે. ડેટા પ્રાઇવસી, યુઝર્સની માહિતી સરકારને આપવાના મુદ્દા અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા જેવા મુદ્દાઓ પર વિવાદ વધતા તેમણે વર્ષ 2014માં રશિયા છોડી દીધું હતું. બાદમાં તેમણે વિદેશમાં રહીને ટેલિગ્રામના વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. વર્ષ 2021માં તેમણે ફ્રાન્સની નાગરિકતા પણ મેળવી હતી. હાલમાં તેઓ દુબઈમાં રહીને ટેલિગ્રામનું સંચાલન કરી રહ્યા છે.
ટેલિગ્રામ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અનેક દેશોમાં વિવાદોનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. તેની એન્ડ-ટુ-એન્ડ એન્ક્રિપ્શન અને પ્રાઇવસી સુવિધાઓને કારણે ઘણા લોકો તેનો ઉપયોગ કરે છે, પરંતુ આ જ કારણસર વિવિધ દેશોની સુરક્ષા એજન્સીઓએ સમયાંતરે આ પ્લેટફોર્મ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. અનેક વખત ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ, ફેક ન્યૂઝ, આતંકવાદી પ્રચાર અને સાયબર ગુનાઓમાં ટેલિગ્રામનો ઉપયોગ થતો હોવાના આરોપો પણ લાગ્યા છે. ભારતમાં પણ ટેલિગ્રામનું નામ અનેક વિવાદોમાં સામે આવ્યું છે. ખાસ કરીને NEET પેપર લીક કેસ દરમિયાન પ્રશ્નપત્રો અને અન્ય ગેરકાયદેસર સામગ્રી ટેલિગ્રામ ચેનલો મારફતે શેર થવાના આરોપો લાગ્યા હતા. આ ઉપરાંત ફિલ્મ પાયરસી, નકલી રોકાણ યોજનાઓ, ઓનલાઈન છેતરપિંડી અને ગેરકાયદેસર ડિજિટલ કન્ટેન્ટના પ્રસાર જેવા મામલાઓમાં પણ સમયાંતરે ટેલિગ્રામ ચર્ચામાં રહ્યું છે.
ફેડરલ સિક્યુરિટી સર્વિસ એટલે કે FSS રશિયાની સૌથી મહત્વપૂર્ણ આંતરિક સુરક્ષા અને ગુપ્તચર એજન્સી છે. તેને સોવિયત યુગની જાણીતી KGBની ઉત્તરાધિકારી સંસ્થા માનવામાં આવે છે. દેશની આંતરિક સુરક્ષા જાળવવી, આતંકવાદ સામે કાર્યવાહી કરવી, સરહદોની સુરક્ષા અને સાયબર સુરક્ષાની દેખરેખ રાખવી તેની મુખ્ય જવાબદારીઓમાં સામેલ છે. પાવેલ દુરોવ સામેની આ કાર્યવાહી માત્ર વ્યક્તિગત કેસ નથી, પરંતુ ટેક્નોલોજી કંપનીઓ અને સરકારો વચ્ચે ડેટા સુરક્ષા, અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને કાયદાના પાલન જેવા મુદ્દાઓ પર ચાલી રહેલા વૈશ્વિક વિવાદને પણ વધુ તેજ બનાવે છે. હવે નજર રશિયાની આગામી કાર્યવાહી અને ટેલિગ્રામના સત્તાવાર પ્રતિસાદ પર રહેશે.
