અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા સૈન્ય તણાવની અસર હવે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પણ સ્પષ્ટ જોવા મળી રહી છે. સપ્તાહના પ્રથમ જ દિવસે વિશ્વભરના શેરબજારોમાં ભારે વેચવાલી જોવા મળી હતી. એશિયાના મોટા શેરબજારોમાં ઘટાડા બાદ તેની અસર ભારતીય શેરબજાર પર પણ પડી હતી. સોમવારે બજાર ખુલતાની સાથે જ સેન્સેક્સ અને નિફ્ટીમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો. બીજી તરફ, રોકાણકારોએ સુરક્ષિત રોકાણ તરીકે સોના અને ચાંદી તરફ વળતા કિંમતી ધાતુઓના ભાવમાં જોરદાર ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક રોકાણકારોમાં અનિશ્ચિતતાનો માહોલ ઉભો થયો છે. યુદ્ધની આશંકા વધતા શેરબજારમાં મોટા પ્રમાણમાં વેચવાલી થઈ રહી છે, જ્યારે સોનું અને ચાંદી જેવી કિંમતી ધાતુઓમાં રોકાણ વધ્યું છે. બજાર નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યારે પણ વૈશ્વિક સ્તરે રાજકીય અથવા લશ્કરી તણાવ વધે છે ત્યારે રોકાણકારો શેરબજાર છોડીને સુરક્ષિત ગણાતા એસેટ્સમાં રોકાણ કરવાનું પસંદ કરે છે. ભારતીય શેરબજારમાં પણ આ જ ટ્રેન્ડ જોવા મળ્યો હતો. બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જનો સેન્સેક્સ બજાર ખુલતાની સાથે જ 600થી વધુ પોઇન્ટ તૂટી ગયો હતો, જ્યારે નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જનો નિફ્ટી પણ 150થી વધુ પોઇન્ટના ઘટાડા સાથે કારોબાર કરી રહ્યો હતો. ખાસ કરીને બેંકિંગ, ઓટો, મેટલ અને આઈટી સેક્ટરના શેરોમાં ભારે વેચવાલી જોવા મળી હતી. રોકાણકારોએ જોખમી રોકાણમાંથી નાણાં કાઢીને સુરક્ષિત વિકલ્પો તરફ વળવાનું પસંદ કર્યું હતું.
બજારમાં આવેલા આ ઘટાડા પાછળ માત્ર અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ જ જવાબદાર નથી, પરંતુ ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવોએ પણ રોકાણકારોની ચિંતા વધારી છે. મિડલ ઈસ્ટમાં યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાય તો વૈશ્વિક સ્તરે તેલની સપ્લાય ખોરવાઈ શકે છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા તેલના વેપાર પર અસર પડે તેવી આશંકા છે. ભારત પોતાની મોટાભાગની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાત આયાતથી પૂર્ણ કરતું હોવાથી તેલના ભાવમાં વધારો દેશના અર્થતંત્ર માટે પણ ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. શેરબજારમાં ઘટાડા વચ્ચે સોના અને ચાંદીના ભાવમાં જોરદાર તેજી જોવા મળી હતી. મલ્ટી કોમોડિટી એક્સચેન્જ (MCX) પર સોમવારે બજાર ખુલતાની સાથે જ ચાંદીના ભાવમાં મોટો ઉછાળો નોંધાયો હતો. ચાર સપ્ટેમ્બરની એક્સપાયરી ધરાવતી ચાંદીનો ભાવ શુક્રવારે પ્રતિ કિલો 2,16,403 રૂપિયા પર બંધ થયો હતો, જે સોમવારે વધીને 2,20,408 રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયો હતો. એટલે કે એક જ દિવસમાં ચાંદીના ભાવમાં પ્રતિ કિલો 4,005 રૂપિયાનો વધારો નોંધાયો હતો.
જો કે ચાંદીના ભાવમાં આ તેજી છતાં તે હજુ પણ પોતાના ઐતિહાસિક ઉચ્ચતમ સ્તરથી ઘણી નીચે છે. આ વર્ષે જાન્યુઆરી મહિનામાં MCX પર ચાંદીનો ભાવ પ્રથમ વખત 4 લાખ રૂપિયા પ્રતિ કિલોની સપાટી પાર કરીને 4,20,048 રૂપિયા સુધી પહોંચ્યો હતો. તેની સરખામણીએ હાલનો ભાવ હજુ પણ લગભગ 2,03,645 રૂપિયા ઓછો છે. એટલે કે રોકાણકારોને હજુ પણ ચાંદી અગાઉના રેકોર્ડ સ્તર કરતાં સસ્તા ભાવે મળી રહી છે. સોનાના ભાવમાં પણ સારો વધારો નોંધાયો હતો. સોમવારે 24 કેરેટ સોનાનો વાયદા ભાવ પ્રતિ 10 ગ્રામ 1,41,649 રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયો હતો. શુક્રવારે બજાર બંધ સમયે સોનાનો ભાવ 1,40,906 રૂપિયા હતો. આ રીતે માત્ર એક જ દિવસમાં 10 ગ્રામ દીઠ 743 રૂપિયાનો વધારો નોંધાયો હતો.
બજાર નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ આગામી દિવસોમાં વધુ વધશે તો સોના અને ચાંદીના ભાવમાં હજુ વધુ તેજી જોવા મળી શકે છે. બીજી તરફ, શેરબજારમાં અસ્થિરતા યથાવત રહેવાની શક્યતા છે. ખાસ કરીને વૈશ્વિક રોકાણકારો આગામી દિવસોમાં અમેરિકાની નીતિ, ઈરાનની પ્રતિક્રિયા અને ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પર સતત નજર રાખશે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં પણ સોમવારે નકારાત્મક માહોલ જોવા મળ્યો હતો. જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા સહિત એશિયાના મોટા શેરબજારોમાં ભારે ઘટાડો નોંધાયો હતો. યુરોપિયન બજારો પર પણ તેની અસર જોવા મળવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. વૈશ્વિક બજારમાં વધેલી અનિશ્ચિતતાને કારણે રોકાણકારો હાલ સાવચેતીપૂર્વક રોકાણ કરી રહ્યા છે.
ભારતમાં નાના રોકાણકારો માટે પણ હાલની સ્થિતિ મહત્વપૂર્ણ બની છે. નાણાકીય સલાહકારોનું કહેવું છે કે આવી અસ્થિર સ્થિતિમાં ગભરાઈને રોકાણના નિર્ણયો લેવા કરતાં લાંબા ગાળાના દૃષ્ટિકોણ સાથે રોકાણ કરવું વધુ યોગ્ય રહેશે. સાથે જ પોર્ટફોલિયોમાં વિવિધ પ્રકારના રોકાણ રાખવાથી જોખમ ઘટાડી શકાય છે. હાલ માટે સમગ્ર વિશ્વની નજર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના વધતા તણાવ પર છે. જો આ સંઘર્ષ વધુ ગંભીર બનશે તો તેની અસર માત્ર શેરબજાર કે સોના-ચાંદીના ભાવ સુધી મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ વૈશ્વિક વેપાર, ક્રૂડ ઓઇલ, મોંઘવારી અને અનેક દેશોની અર્થવ્યવસ્થા પર પણ પડી શકે છે. તેથી આગામી દિવસોમાં બજારની દિશા મોટા ભાગે વૈશ્વિક રાજકીય પરિસ્થિતિ પર નિર્ભર રહેશે.
