ક્યારે ઉજવાશે દેવશયની એકાદશી? જાણો શ્રીહરિ વિષ્ણુના પૂજનનો શુભ મુહૂર્ત,પૂજા વિધિ,વ્રતના નિયમો, પારણાનો સમય અને ચાતુર્માસનું વિશેષ મહત્વ
હિન્દુ ધર્મમાં એકાદશી તિથિનું વિશેષ મહત્વ છે, પરંતુ તમામ એકાદશીઓમાં આષાઢ શુક્લ પક્ષની દેવશયની એકાદશી સૌથી પવિત્ર અને શુભ માનવામાં આવે છે. એકાદશીને આષાઢી એકાદશી અથવા પદ્મા એકાદશી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર આ જ દિવસે ભગવાન શ્રીહરિ વિષ્ણુ ચાર મહિના માટે યોગનિદ્રામાં વિરાજમાન થાય છે, જેના કારણે ચાતુર્માસનો પ્રારંભ થાય છે. આ ચાર મહિનામાં લગ્ન, ગૃહપ્રવેશ, મુહૂર્ત અને અન્ય માંગલિક કાર્યો સામાન્ય રીતે કરવામાં આવતા નથી.
દેવશયની એકાદશી 2026 ક્યારે છે?
વૈદિક પંચાંગ અનુસાર વર્ષ 2026માં આષાઢ શુક્લ એકાદશી તિથિનો પ્રારંભ 24 જુલાઈની સવારે લગભગ 9:14 વાગ્યે થશે અને 25 જુલાઈની સવારે લગભગ 11:36 વાગ્યે પૂર્ણ થશે. ઉદયતિથિના નિયમ મુજબ દેવશયની એકાદશીનું વ્રત અને પૂજન 25 જુલાઈ, શનિવારે કરવામાં આવશે.
શુભ મુહૂર્ત
દેવશયની એકાદશીના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુના પૂજન માટે કેટલાક વિશેષ શુભ સમય દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
બ્રહ્મ મુહૂર્ત: સવારે 4:16 થી 4:57
અભિજિત મુહૂર્ત: બપોરે 12:00 થી 12:55
સાંજનો શુભ મુહૂર્ત: સાંજે 7:17 થી રાત્રે 8:19
આ સમયગાળા દરમિયાન શ્રીહરિની પૂજા કરવાથી વિશેષ પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.
વ્રતનું પારણું ક્યારે કરવું?
દેવશયની એકાદશીનું વ્રત 26 જુલાઈ, રવિવારે સવારે લગભગ 5:38 થી 8:22 વાગ્યા વચ્ચે પારણું કરવું શુભ માનવામાં આવ્યું છે. દ્વાદશી પૂર્ણ થાય તે પહેલાં પારણું કરી લેવું જોઈએ.
શા માટે ખાસ છે દેવશયની એકાદશી?
ધાર્મિક ગ્રંથો અનુસાર આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ ક્ષીરસાગરમાં શેષનાગ પર યોગનિદ્રામાં વિરાજમાન થાય છે. ત્યારબાદ આગામી ચાર મહિના સુધી ચાતુર્માસ ચાલે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ભગવાન શિવની આરાધનાનું પણ વિશેષ મહત્વ વધે છે.ચાતુર્માસ દરમિયાન સંતો, મહંતો અને સાધુઓ એક જ સ્થાને રહીને સાધના કરે છે. ભક્તો જપ, તપ, દાન, ભજન, કીર્તન અને ધાર્મિક કાર્યોમાં વધુ સમય વિતાવે છે. લગ્ન, ગૃહપ્રવેશ, નવા વ્યવસાયનો પ્રારંભ જેવા શુભ કાર્યો ટાળવામાં આવે છે.
દેવશયની એકાદશીની પૂજા વિધિ
સવારે વહેલા ઊઠીને સ્નાન કરી સ્વચ્છ વસ્ત્ર ધારણ કરવા.
ત્યારબાદ ઉગતા સૂર્યને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.
ઘરના મંદિરમાં ભગવાન વિષ્ણુની મૂર્તિ અથવા ચિત્ર સ્થાપિત કરી ગંગાજળથી અભિષેક કરવો.
ભગવાનને પીળાં પુષ્પ, તુલસીદળ, ચંદન, અક્ષત અને ફળ અર્પણ કરવા.
ઘીનો દીવો પ્રગટાવી “ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય” મંત્રનો જાપ કરવો.
વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામ અથવા ગજેન્દ્ર મોક્ષનું પાઠ કરવો.
ભગવાનને પંચામૃત, મીઠાઈ અને ફળનો ભોગ ધરાવવો.
દિવસભર શક્ય હોય તો નિર્જળ અથવા ફળાહાર વ્રત રાખવું.
સાંજે આરતી કરીને ગરીબોને દાન કરવું.
આ દિવસે શું કરવું?
ભગવાન વિષ્ણુની ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરવી.
તુલસીદળ જરૂર અર્પણ કરવું.
પીળા વસ્ત્રો પહેરવા.
જરૂરિયાતમંદોને અનાજ, વસ્ત્ર, છત્રી, દક્ષિણા અને દાન આપવું.
વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામનો પાઠ કરવો.
મંદિર જઈ ભગવાનના દર્શન કરવા.
સાત્વિક જીવનશૈલી અપનાવવી.
ગાયને લીલું ઘાસ ખવડાવવું.
આ દિવસે શું ન કરવું?
માંસાહાર અને દારૂનું સેવન ન કરવું.
ચોખા અને તામસિક ભોજનથી દૂર રહેવું.
ક્રોધ, ઝઘડો અને અપશબ્દોનો ઉપયોગ ટાળવો.
વૃક્ષો કાપવા અથવા પ્રકૃતિને નુકસાન પહોંચાડવું નહીં.
કોઈનું અપમાન કે છેતરપિંડી ન કરવી.
વ્રત દરમિયાન અસત્ય બોલવું નહીં.
દેવશયની એકાદશીના ખાસ ઉપાય
જો જીવનમાં આર્થિક મુશ્કેલીઓ હોય તો ભગવાન વિષ્ણુને પીળા પુષ્પ અને કેસર અર્પણ કરો.
નોકરી અને વ્યવસાયમાં સફળતા માટે “ૐ નમો નારાયણાય” મંત્રની 108 માળા જાપ કરો.
ઘરમાં સુખ-શાંતિ માટે તુલસી પાસે ઘીનો દીવો પ્રગટાવો.
પિતૃદોષ અથવા ગ્રહદોષથી મુક્તિ માટે ગરીબોને અનાજ અને પીળાં વસ્ત્રોનું દાન કરો.
સંતાન સુખ માટે ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની સંયુક્ત પૂજા કરવી.
દેવશયની એકાદશીનું ધાર્મિક મહત્વ
શાસ્ત્રોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે આ એકાદશીનું વ્રત કરનારને પાપોમાંથી મુક્તિ મળે છે. ભગવાન વિષ્ણુની કૃપાથી ધન, સમૃદ્ધિ, આરોગ્ય અને માનસિક શાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે. આ વ્રત માત્ર ભૌતિક સુખ જ નહીં પરંતુ આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ માટે પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
દેવશયની એકાદશીથી શરૂ થતા ચાતુર્માસ દરમિયાન ભક્તો ભગવાનની આરાધના, દાન, જપ-તપ અને સદ્કર્મો દ્વારા પોતાના જીવનને વધુ પવિત્ર બનાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ સમયને આત્મચિંતન, સંયમ અને આધ્યાત્મિક સાધનાનો શ્રેષ્ઠ સમય માનવામાં આવે છે.
ચાતુર્માસ દરમિયાન કયા કાર્યો ટાળવા?
લગ્ન
ગૃહપ્રવેશ
મુંડન સંસ્કાર
નવા વ્યવસાયનો પ્રારંભ
મોટા શુભ મુહૂર્તના કાર્યો, ધાર્મિક માન્યતા મુજબ ભગવાન વિષ્ણુ દેવઉઠી એકાદશી સુધી યોગનિદ્રામાં રહે છે. ત્યારબાદ તેઓ જાગૃત થાય છે અને ફરીથી તમામ શુભ કાર્યોનો આરંભ કરવામાં આવે છે.
દેવશયની એકાદશી માત્ર એક વ્રત નથી, પરંતુ ભક્તિ, સંયમ અને આધ્યાત્મિક સાધનાનો પવિત્ર પ્રારંભ છે. વર્ષ 2026માં 25 જુલાઈના રોજ ઉજવાતી દેવશયની એકાદશી ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા પ્રાપ્ત કરવાનો ઉત્તમ અવસર છે. આ દિવસે શ્રદ્ધાપૂર્વક વ્રત, પૂજન, દાન અને જપ કરવાથી જીવનના અનેક કષ્ટો દૂર થાય છે, સુખ-સમૃદ્ધિમાં વધારો થાય છે અને ભગવાન શ્રીહરિની વિશેષ કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે.
