ભારતમાં ક્રેડિટ કાર્ડ બજારમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં મોટો બદલાવ જોવા મળી રહ્યો છે. એક સમય હતો જ્યારે ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે મોટા શહેરોમાં રહેતા અને વધુ આવક ધરાવતા લોકો સુધી મર્યાદિત હતો. પરંતુ હવે સ્થિતિ બદલાઈ રહી છે. ટ્રાન્સયુનિયન સિબિલ (TransUnion CIBIL)ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, પ્રથમ વખત ક્રેડિટ કાર્ડ લેનારા લોકોમાં અડધાથી વધુ યુવા પેઢી એટલે કે Gen-Zનો સમાવેશ થાય છે. અહેવાલ મુજબ, પ્રથમ વખત ક્રેડિટ કાર્ડ મેળવનારા 50 ટકા લોકોની ઉંમર 30 વર્ષ કે તેનાથી ઓછી છે. વર્ષ 2022માં આ આંકડો 43 ટકા હતો. એટલે કે છેલ્લા ચાર વર્ષમાં યુવા ગ્રાહકોમાં ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે.
આ ઉપરાંત, હવે માત્ર મેટ્રો શહેરો જ નહીં પરંતુ નાના શહેરો અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોમાંથી પણ મોટી સંખ્યામાં લોકો ક્રેડિટ કાર્ડ લઈ રહ્યા છે. અહેવાલ અનુસાર, પ્રથમ વખત ક્રેડિટ કાર્ડ લેનારા લોકોમાં 46 ટકા ગ્રાહકો અર્ધ-શહેરી અને ગ્રામીણ બજારોમાંથી છે. ચાર વર્ષ પહેલાં આ આંકડો 42 ટકા હતો. આ આંકડા દર્શાવે છે કે ભારતમાં હવે ઔપચારિક ક્રેડિટ સિસ્ટમનો વ્યાપ સતત વધી રહ્યો છે. યુવાનો અને નાના શહેરોમાં રહેતા લોકો પણ હવે બેંકિંગ અને ડિજિટલ ફાઇનાન્સ સેવાઓ સાથે વધુ ઝડપથી જોડાઈ રહ્યા છે. ભારતના ક્રેડિટ કાર્ડ બજારમાં છેલ્લા દસ વર્ષ દરમિયાન નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ થઈ છે. માર્ચ 2016માં દેશમાં માત્ર 1.4 કરોડ ક્રેડિટ કાર્ડ ધારકો હતા. હવે માર્ચ 2026 સુધીમાં આ સંખ્યા વધીને 5.2 કરોડ થઈ ગઈ છે. એટલે કે માત્ર દસ વર્ષમાં ક્રેડિટ કાર્ડ ધારકોની સંખ્યા લગભગ 3.6 ગણી વધી છે.
સાથે જ સક્રિય ક્રેડિટ કાર્ડની સંખ્યામાં પણ મોટો વધારો થયો છે. વર્ષ 2016માં જે સંખ્યા ઘણી ઓછી હતી, તે હવે વધીને 10.7 કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ છે. એટલે કે છેલ્લા દસ વર્ષમાં સક્રિય કાર્ડની સંખ્યા લગભગ પાંચ ગણી વધી છે. નિષ્ણાતોના મતે, ડિજિટલ પેમેન્ટ, ઓનલાઈન શોપિંગ, UPI સાથે જોડાયેલી સુવિધાઓ અને સરળ ક્રેડિટ ઉપલબ્ધ થવાને કારણે યુવાનોમાં ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે. બેંકો અને ફાઇનાન્સ કંપનીઓ પણ ખાસ કરીને યુવા ગ્રાહકોને ધ્યાનમાં રાખીને નવી ઓફર્સ અને રિવોર્ડ પ્રોગ્રામ રજૂ કરી રહી છે. જોકે, આ ઝડપી વૃદ્ધિ છતાં ભારત હજુ પણ ક્રેડિટ કાર્ડના ઉપયોગમાં ઘણા વિકસિત દેશોથી પાછળ છે. માર્ચ 2026 સુધીમાં દેશમાં માત્ર 25 ટકા સક્રિય ઉધાર લેનારાઓ પાસે જ ક્રેડિટ કાર્ડ છે.
તેની સરખામણીમાં યુકેમાં 70 ટકા લોકો પાસે ક્રેડિટ કાર્ડ છે. કોલંબિયામાં આ આંકડો 62 ટકા છે, જ્યારે હોંગકોંગમાં લગભગ 98 ટકા લોકો ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ કરે છે. આ કારણોસર નિષ્ણાતો માને છે કે ભારતમાં ક્રેડિટ કાર્ડ માર્કેટમાં હજુ પણ વિકાસ માટે ઘણો અવકાશ છે. આગામી વર્ષોમાં ડિજિટલ બેંકિંગ, ફિનટેક કંપનીઓ અને સરળ લોન પ્રક્રિયાને કારણે વધુ લોકો ક્રેડિટ કાર્ડ સાથે જોડાઈ શકે છે. ટ્રાન્સયુનિયન સિબિલના અહેવાલથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારતમાં ક્રેડિટ કાર્ડ હવે માત્ર મોટા શહેરો અને ઉચ્ચ આવક ધરાવતા લોકો પૂરતું મર્યાદિત રહ્યું નથી. યુવા પેઢી અને નાના શહેરોના ગ્રાહકો હવે આ બજારને નવી દિશા આપી રહ્યા છે, જે આગામી વર્ષોમાં ભારતીય ફાઇનાન્સિયલ સેક્ટર માટે મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન સાબિત થઈ શકે છે.
