પશ્ચિમ બંગાળમાં ચાલી રહેલી વિધાનસભા ચૂંટણી વચ્ચે મતદાર યાદીને લઈને એક મોટો વિવાદ સામે આવ્યો છે. ‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR) નામની પ્રક્રિયા દરમિયાન ઘણા લોકોના નામ મતદાર યાદીમાંથી હટાવી દેવામાં આવ્યા છે. આમાં સામાન્ય લોકો સાથે સાથે આશ્ચર્યજનક રીતે લગભગ 65 જેટલા ચૂંટણી અધિકારીઓના નામ પણ સામેલ છે. આ મુદ્દો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો હતો, પરંતુ અદાલતે આ મામલે સીધી રાહત આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે. આ કેસની સુનાવણી ભારતના ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વિપુલ પંચોલીની ખંડપીઠે કરી હતી. અરજદારો તરફથી વરિષ્ઠ વકીલ એમ.આર. શમશાદે દલીલ કરી હતી કે ઘણા અધિકારીઓના નામ કોઈ સ્પષ્ટ કારણ વિના મતદાર યાદીમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્યા છે. તેમણે જણાવ્યું કે આ અધિકારીઓ હાલ ચૂંટણી ડ્યુટી પર છે અને તેમના ઓર્ડરમાં EPIC નંબર પણ નોંધાયેલા છે. છતાં, યાદીમાં તેમનું નામ નથી, એટલે કે તેઓ પોતે મતદાન કરી શકશે નહીં.
આ દલીલો સાંભળ્યા બાદ સુપ્રીમ કોર્ટે અરજદારોને સીધી રાહત આપવાને બદલે તેમને અપીલીય ટ્રિબ્યુનલનો સંપર્ક કરવા જણાવ્યું. અદાલતે કહ્યું કે આ પ્રકારની ફરિયાદો સાંભળવા માટે ખાસ ટ્રિબ્યુનલ બનાવવામાં આવ્યું છે, તેથી અરજદારો ત્યાં પોતાની વાત રજૂ કરે. આ નિર્ણયથી સ્પષ્ટ થાય છે કે અદાલત આ મામલે પ્રક્રિયા પ્રમાણે આગળ વધવા માગે છે. જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચીએ પણ સ્વીકાર્યું કે જે લોકોની અપીલ હજુ બાકી છે, તેઓ કદાચ આ ચૂંટણીમાં મતદાન કરી શકશે નહીં. આ વાતથી ઘણા લોકોમાં નિરાશા ફેલાઈ છે. જોકે, અદાલતે એ પણ કહ્યું કે લોકો પોતાની અપીલ ચાલુ રાખી શકે છે જેથી ભવિષ્યમાં તેમનું નામ ફરીથી મતદાર યાદીમાં જોડાઈ શકે. આ સમગ્ર વિવાદનું મૂળ SIR પ્રક્રિયામાં છે. આ પ્રક્રિયા હેઠળ મોટા પાયે મતદાર યાદીની તપાસ કરવામાં આવી હતી અને ઘણા લોકોના નામ હટાવવામાં આવ્યા છે. આ કારણે દેશભરમાં સવાલો ઉઠી રહ્યા છે કે શું આ પ્રક્રિયા પારદર્શક અને ન્યાયસંગત છે કે નહીં.
સુપ્રીમ કોર્ટે ફેબ્રુઆરીમાં એક મહત્વનો નિર્ણય લીધો હતો, જેમાં પશ્ચિમ બંગાળમાં આ પ્રક્રિયાની જવાબદારી રાજ્ય સરકાર પાસેથી લઈને ન્યાયિક અધિકારીઓને સોંપવામાં આવી હતી. લગભગ 900 જેટલા ન્યાયિક અધિકારીઓ આ કામમાં જોડાયા હતા. 16 એપ્રિલ સુધીમાં તેમણે લગભગ 60 લાખ અરજીઓનો નિકાલ કર્યો હતો, જેમાંથી 27 લાખ લોકોના નામ મતદાર યાદીમાંથી હટાવવામાં આવ્યા હતા. આ આંકડા ચોંકાવનારા છે અને એ દર્શાવે છે કે આ મુદ્દો કેટલો મોટો છે. હાલ લગભગ 19 અપીલીય ટ્રિબ્યુનલ કામ કરી રહ્યા છે, પરંતુ અત્યાર સુધીમાં માત્ર 136 કેસમાં જ અંતિમ નિર્ણય આવ્યો છે. આ ધીમી પ્રક્રિયા પણ લોકો માટે ચિંતા ઉભી કરે છે.
13 એપ્રિલે સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે જો કોઈ મતદારને ચૂંટણીના ઓછામાં ઓછા બે દિવસ પહેલા ટ્રિબ્યુનલથી મંજૂરી મળી જશે, તો તે મતદાન કરી શકશે. પરંતુ હાલની સ્થિતિને જોતા એવું લાગે છે કે ઘણા લોકો આ તકથી વંચિત રહી શકે છે. આ સમગ્ર મામલો હવે ચૂંટણીની વિશ્વસનીયતા સાથે પણ જોડાઈ ગયો છે. લોકોમાં પ્રશ્ન ઉભો થયો છે કે જો ચૂંટણી અધિકારીઓ જ મતદાન કરી શકતા નથી, તો આ પ્રક્રિયા કેટલી ન્યાયસંગત કહી શકાય? આવનારા દિવસોમાં ટ્રિબ્યુનલ શું નિર્ણય લે છે અને કેટલા લોકોનું નામ ફરીથી યાદીમાં જોડાય છે, તે જોવું મહત્વનું રહેશે.
